PISA: Þegar allir þurfa létti, hver heldur þá utan um barnið?

Hugsum okkur foreldri sem fær skilaboð frá skólanum undir lok vinnudags. Barnið hefur truflað kennsluna og átt erfitt með að hefja verkefni. Ekki í fyrsta skiptið. Kennarinn óskar eftir samtali og foreldrið finnur hvernig herðarnar síga. Enn eitt sem þarf að sinna.

Hinum megin er kennari, líka þreyttur, sem hefur reynt að hjálpa barninu og þarf stuðning. Bæði vilja barninu vel. Samt getur beiðni um samstarf hljómað eins og ásökun þegar orkan er á þrotum.

Þetta þurfum við að ræða þegar við ræðum PISA. Við þurfum að skoða kennsluhætti af fullri alvöru, já, en umhverfið þarf líka að ráða við þær kröfur sem kennslan gerir til barna og fullorðinna. Og kannski er það einmitt þetta sem við höfum ekki skoðað nægilega vel hingað til.

Í starfi mínu með börnum spyr ég: Vinnum við saman? Er ljóst hver gerir hvað? Eða erum við svo þreytt að hver og einn reynir fyrst og fremst að komast lifandi í gegnum daginn, með litla orku aflögu?

Þegar einn segir „já“ við barn, annar segir „nei“, og sá þriðji segir „kannski“, verður dagurinn erfiðari fyrir alla. Barnið mætir breytilegum væntingum og fullorðna fólkið þarf sífellt að semja um sömu hlutina. Þreytan getur aukið ósamræmið og ósamræmið aukið þreytuna. Síðan horfum við á barnið og spyrjum hvað sé að því.

Í írskri langtímarannsókn fundust gagnkvæm tengsl milli streitu í uppeldi hjá foreldrum og hegðunar- og tilfinningavanda barna frá fimm til níu ára aldurs. [1] Álagið á foreldrana og erfiðleikar barnanna geta því nærst hvort á öðru. Við þurfum því að hjálpa fólki út úr því mynstri af sömu alvöru og við tökum á námsvanda barna.

Mér finnst við líka þurfa að ræða ábyrgð okkar á að vinna saman af sömu alvöru og við ræðum rétt okkar til þjónustu. Í mínu starfi heyri ég reglulega „skólinn á að leysa þetta“ eða „heimilið á að leysa hitt“.

Á meðan bíður barnið.

Ábyrgð sem við ýtum frá okkur hverfur ekki. Hún lendir hjá einhverjum öðrum eða verður ósinnt. Foreldri sem er orðið örmagna þarf stuðning til að geta sinnt uppeldinu. Kennari sem nær varla að sinna kennslu fyrir átökum þarf hjálp inni í skólastofunni. Stjórnendur og stjórnvöld verða að gera fólki kleift að sinna þeim skyldum sem því eru faldar.

Við þurfum einnig að þora að spyrja hvað eigi að fá minna pláss í skólastarfinu en það fær í dag. Þegar við bætum við námsefni og verkefnum án þess að draga úr öðrum þáttum tökum við tíma frá því sem fyrir er. Ef við viljum að börn nái betri tökum á lestri og öðrum undirstöðum verðum við að gefa þeim nægilegan tíma til þess. Það er ekki hægt að setja allt í forgang og eitthvað þarf að víkja svo að annað geti dafnað.

Samstarfið sjálft þarf að verða viðráðanlegt verkefni fyrir bæði foreldra og skóla. Skýrt þarf að vera hver hjálpar barninu í hvaða aðstæðum og hvert megi leita ef það dugar ekki til. Annars hætta fundir um hagsmuni barnsins að skila lausnum og verða enn ein byrðin á fólkinu sem situr þá.

Í safngreiningu á 77 rannsóknum skiluðu skipulögð inngrip sem samstilltu heimili og skóla að jafnaði framförum í bæði námi barna og félagslegri og tilfinningalegri stöðu þeirra. [2] Þessar rannsóknir skýra ekki orsakir PISA-þróunarinnar á Íslandi, en þær sýna að aukinn stuðningur við það fólk sem styður við börn getur skilað mikilvægum árangri. Að hjálpa því er að hjálpa barninu.

Við megum ekki láta PISA-umræðuna verða enn eitt verkefnið sem bætist við án þess að aðstæður barnanna breytist.

Það er okkar fullorðinna að skapa aðstæður þar sem börn geta lært. Það er ekki barnanna að samstilla okkur.

Ég vil þakka A. fyrir djúpar samræður, gagnrýna yfirferð og mikilvægt framlag við vinnslu greinarinnar.

Höfundur er atferlisfræðingur, sálfræðingur og kennari.

Heimildir

[1] Van Dijk, W., de Moor, M. H. M., Oosterman, M., Huizink, A. C. og Matvienko-Sikar, K. (2022). Longitudinal relations between parenting stress and child internalizing and externalizing behaviors: Testing within-person changes, bidirectionality and mediating mechanisms. Frontiers in Behavioral Neuroscience, 16, 942363. doi: 10.3389/fnbeh.2022.942363.

[2] Smith, T. E., Sheridan, S. M., Kim, E. M., Park, S. og Beretvas, S. N. (2020). The effects of family-school partnership interventions on academic and social-emotional functioning: A meta-analysis exploring what works for whom. Educational Psychology Review, 32, 511–544. doi: 10.1007/s10648-019-09509-w.