Gulur septem­ber – styðjum hvert annað

Í dag, 10.september, er Alþjóðlegur forvarnardagur sjálfsvíga. Dagurinn er helgaður vitundarvakningu í samfélaginu um forvarnir gegn sjálfsvígum.

Starfsfólk Lífs og sálar tekur þátt í deginum og verður gulur litur allsráðandi hjá okkur í dag, enda stendur boðskapur dagsins hjörtum okkar nær.

Markmið dagsins er að auka samstöðu og meðvitund fólks um allan heim um geðheilbrigði og mikilvægi sjálfsvígsforvarna og hefur meginboðskapur hans frá upphafi verið að hægt sé að koma í veg fyrir sjálfsvíg. Nánar, að aukin meðvitund um að koma megi í veg fyrir sjálfsvíg, sé forvörn í sjálfu sér.

Á Íslandi er þessi dagur hluti af Gulum september, átaksverkefni með sama markmið sem hefur staðið frá árinu 2023, með einkunnarorðin aðgát, kærleikur og umhyggja (gulurseptember.is). Átakið teygir sig yfir í októbermánuð og er lokahnykkurinn Alþjóðlegi geðheilbrigðisdagurinn þann 10.október n.k.

Dagurinn í dag minnir okkur á að hvert og eitt okkar skiptir máli og er ekkert okkar þar undanskilið. Líf hvers einstaklings er dýrmætt, og hvert og eitt okkar á skilið umhyggju og alúð. Okkur er öllum fært að sýna öðrum, og okkur sjálfum, umhyggju og stuðning, hvert á okkar einstaka hátt. Sum okkar sýna umhyggju helst í verki, önnur með orðum, og enn önnur með öðrum hætti. En hvernig er best sýna stuðning þegar okkur grunar að einhver í kringum okkur sé í vanlíðan og jafnvel að glíma við sjálfsvígshugsanir?

Algengt er að fólk sem er í mikilli vanlíðan eða jafnvel íhugar að enda eigið líf, finnist það vera aleitt og yfirgefið. Ef við merkjum slíka líðan hjá öðrum, getur það reynst lífsbjörg að vita af stuðningi, samkennd og hjálpsemi annarrar manneskju. Að upplifa að við stöndum ekki ein. Það getur t.d. falist í því að spyrja hvernig fólk hafi það; spyrja beint, hlusta, vera til staðar, benda á hvar hjálp er að finna, eða aðstoða viðkomandi við að ná í hjálp og frekari stuðning.

Eftirfylgd að smá tíma liðnum er einnig mikilvæg ef við verðum þess áskynja að einhver sé í mikilli vanlíðan – þ.e. að hafa aftur samband við viðkomandi og spyrja og athugað hvernig gangi, og bjóða fram aðstoð eða stuðning – eða að tryggja að viðkomandi fái aðstoð fagaðila.

Öll erum við manneskjur, og því fylgir ýmislegt sem reynir á okkur. Það er mismunandi hvað það er sem hvert og eitt okkar lendir í og upplifir, en það sem við eigum öll sameiginlegt er að áskoranir og hindranir eru hluti af lífi okkar allra. Það hreinlega fylgir mannlegri tilvist að standa stundum í stormi. Sumir stormar eru sterkir og eru lengi að ganga yfir, meðan aðrir eru stuttir og snarpir.

Dagurinn í dag, 10.september, minnir okkur öll á, að sannarlega er hægt að fá hjálp og stuðning við vanlíðan, sjálfsskaða, sjálfsvígshugsunum- eða áformum. Má t.d. nefna eftirfarandi aðila:

Hjálparsími Rauða krossins: 1717 og netspjall á www.raudikrossinn.is

Bráðamóttaka geðþjónustu á Landspítala: 543 4050

Upplýsingamiðstöð heilsugæslunnar: 1700

Hjálparsími Píeta: 1799

Neyðarlínan: 112

Á heimasíðu átaksins gulurseptember.is, er auk þessa að finna ítarlegan lista yfir þau úrræði, stuðning og hjálp sem er í boði á öllu landinu við vanlíðan, sjálfsvígshugsunum og sjálfsskaða, bæði í heilbrigðiskerfinu og hjá ýmsum samtökum, félögum og stofnunum.

Klæðumst gulu og minnum hvert annað á að við stöndum ekki ein, í dag sem og aðra daga.

Höfundur er sálfræðingur hjá Lífi og sál sálfræði- og ráðgjafastofu