Segja ESB hvorki geta tekið yfir orku­auð­lindir né skipað Ís­landi að leggja sæ­streng

Forsætisráðuneytið fékk þrjá lagaprófessora við Háskólann í Reykjavík, þau Gunnar Þór Pétursson, Hafstein Dan Kristjánsson og Margréti Einarsdóttur, til að vinna álitsgerð um forræði á náttúruauðlindum í ljósi reglna Evrópuréttar, þ.á.m. orkuauðlindum.

Ekki neins konar framsal á orkuauðlindum

Í álitsgerðinni kemur fram að í orkulöggjöf Evrópusambandsins felist ekki „neins konar framsal á orkuauðlindum til ESB“. Auðlindin sjálf og arður af henni séu í höndum aðildarríkjanna eða, eftir atvikum, einkaaðila.

Þá segir að ESB hafi hvorki heimild til að leggja sæstreng í óþökk aðildarríkis né til að skipa aðildarríki að leggja slíkan streng til að tengjast innri raforkumarkaði sambandsins.

Gagnrýni

Niðurstaða nefndarinnar hefur verið gagnrýnd. Því hefur verið velt upp í skoðanagrein í Morgunblaðinu hvort um þetta sé álitsgerð eða einhliða ESB-málflutningur. Þá líta forsvarsmenn hlaðvarpsins Þjóðmála svona á málið í auglýsingu:

„Verður Íslandi stungið í samband? Sæstrengur myndi tengja Ísland við evrópska raforkukerfið. Íslensk orka myndi streyma úr landi, raforkuverð hækka og þrýstingur aukast á að virkja íslenska náttúru til að mæta orkuþörf Evrópu. Þetta er raunveruleg hætta,“ er meðal þess sem varað er við í auglýsingu á Bylgjunni í gær.“

Vatns- og orkuauðlindir í eigu aðildarríkjanna sjálfra

Margrét Einarsdóttir, sérfræðingur í Evrópurétti og prófessor í lögum við Háskólann í Reykjavík og einn höfunda álitsgerðarinnar, segir þessar áhyggjur ekki eiga við rök að styðjast. Hún bendir á að Ísland sé nú þegar aðili að orkulöggjöf ESB að langmestu leyti í gegnum EES-samninginn. Þriðji orkupakki ESB hafi þegar verið tekinn upp í EES-samninginn og innleiddur í íslenskan rétt. Þá standi fyrir dyrum að innleiða fjórða orkupakkann að fullu. Ekkert af þessu hafi breytt eignar- og yfirráðarétti Íslendinga yfir orkuauðlindum. 

„Hvað varðar orkumálin þá erum við nú þegar aðilar að orkulöggjöf ESB að langmestu leyti. Svokallaður fjórði orkupakki, er enn í upptökuferli í EES-samninginn, þótt hluti hans hafi þegar verið tekinn þar upp. Þannig að allar fullyrðingar um að ESB eignist orkuna og vatnið eru rangar. Yfirráð yfir vatnsauðlindum og orkuauðlindum eru í eigu sjálfra aðildarríkjanna,“ segir Margrét.

Höfundar álitsgerðarinnar telja jafnframt að ákvörðunin um hvort sæstrengur verður lagður milli Íslands og Evrópu sé á forræði Íslands.

„Í okkar augum er algjörlega ljóst að ákvörðun um hvort sæstrengur yrði lagður milli Íslands og Evrópu, sé á forræði Íslendinga,“ segir Margrét.

Margrét segist ekki hafa séð lögfræðiálit þar sem þessum niðurstöðum sé hafnað.

„Nei, ég hef ekki séð það,“ segir Margrét.