Nei við ESB er ekki nei við Evrópu

Í síðustu grein minni, “Er ég að bregðast börnunum mínum með því að segja NEI?” skrifaði ég um persónulegar ástæður þess að ég segi nei við aðild Íslands að Evrópusambandinu.

En nei eitt og sér er auðvitað ekki röksemd svo hver eru rökin mín?

Fyrst finnst mér mikilvægt að taka eitt fram:

Nei við ESB er ekki nei við Evrópu.

Ísland tekur nú þegar mikinn þátt í evrópsku samstarfi í gegnum EES. Við erum hluti af innri markaðnum og frjálsu flæði vöru, þjónustu, fólks og fjármagns og það samstarf vil ég áfram.

Ég vil að Íslendingar geti stundað nám, starfað, ferðast og átt viðskipti yfir landamæri. Ég vil að íslensk fyrirtæki hafi aðgang að erlendum mörkuðum og að við tökum virkan þátt í alþjóðlegu samstarfi. Spurningin fyrir mér er því ekki hvort við eigum að vinna með Evrópu því auðvitað eigum við að gera það.

Spurningin er hversu langt við viljum ganga í sameiginlegri ákvarðanatöku og á hvaða sviðum.

Við þekkjum hafið okkar í kringum Ísland

Sjávarútvegur vegur þungt í minni afstöðu.

Við Íslendingar búum yfir gríðarlegri reynslu og þekkingu á nýtingu fiskveiðiauðlindarinnar. Við höfum lært af mistökum, tekið erfiðar ákvarðanir og byggt upp mikla sérþekkingu á hafinu og fiskistofnunum í kringum landið.

Kerfið okkar er ekki hafið yfir gagnrýni, langt því frá, en ég hef mikla trú á getu okkar til að stjórna fiskveiðum okkar sjálf. Fyrri kynslóðir Íslendinga börðust fyrir yfirráðum okkar yfir fiskimiðunum þegar fiskveiðilögsagan var færð út á síðustu öld. Rétturinn til að ráða yfir auðlindunum í hafinu er því ekki eitthvað sem mér finnst sjálfsagt að færa inn í sameiginlega stefnumótun.

Ég hef hlustað á það sem utanríkisráðherra og forsætisráðherra hafa sagt um sjávarútvegsmálin og möguleika Íslands á að semja um sérstakt fyrirkomulag. Ég geri ekki lítið úr þeim sjónarmiðum og efast ekki um að íslensk stjórnvöld færu inn í aðildarviðræður með skýr markmið um að verja íslenska hagsmuni.

En þar liggur einmitt hluti af mínum efasemdum.

Hvers vegna ættu aðildarríki Evrópusambandsins að samþykkja varanlegt sérstakt fyrirkomulag fyrir Ísland á jafn mikilvægum málaflokki og sjávarútvegi, ef það felur í sér annað fyrirkomulag en almennt gildir innan sambandsins?

Ég er ekki að segja að það sé ómögulegt, ég vil einfaldlega ekki ganga út frá því að það sé sjálfgefið. Það er grundvallarmunur á því hvað við viljum semja um og hvað aðildarríki Evrópusambandsins eru tilbúin að samþykkja.

Ég skil vel svarið: Við fáum ekki að vita hvað hægt er að semja um nema við förum í samningaviðræður, og það er alveg rétt.

En fyrir mér snýr spurningin öfugt:

Ef ég tel núverandi stöðu Íslands í sjávarútvegsmálum þjóna okkur vel, hvers vegna ætti óvissan um hvort við getum samið okkur að ásættanlegri niðurstöðu að vera rök fyrir því að ég segi já?

Þeir sem vilja aðildarviðræður vilja sjá hvað fæst út úr þeim skiljanlega en ég tel að þegar kemur að jafn mikilvægri auðlind og fiskimiðunum okkar þurfi sterk rök fyrir því að breyta þeirri stöðu sem við höfum í dag. Enn sem komið er hef ég ekki fengið þau.

Við erum enn eyja

Sama hugsun á að mörgu leyti við um landbúnað.

Landbúnaðarkerfið okkar er ekki gallalaust. En við höfum byggt hér upp innlenda matvælaframleiðslu sem skiptir okkur miklu máli. Matvælaöryggi þýðir ekki að við eigum að framleiða allt sem við borðum sjálf en það þýðir hins vegar að við eigum að varðveita raunhæfa getu til innlendrar framleiðslu.

Ísland verður áfram eyja úti í Atlantshafi, hvort sem við göngum í Evrópusambandið eða ekki.

Heimsfaraldur, stríð, náttúruhamfarir og truflanir á alþjóðlegum aðfangakeðjum hafa minnt okkur á hversu hratt aðstæður geta breyst og því meigum við aldrei sofna á verðinum þegar kemur að matvælaöryggi. Einnig þurfum við líka að auðvelda nýrri kynslóð að taka við búum og skapa raunhæfar leiðir fyrir ungt fólk sem vill hefja störf í landbúnaði.

Því spyr ég:

Hvers vegna ætti ég að ganga út frá því að lausnir á þessum séríslensku áskorunum verði betur fundnar í Brussel en hér heima?

Ég sé enga ástæðu til þess og það þýðir ekki að við eigum ekki að læra af öðrum þjóðum því auðvitað eigum við að gera það. En samstarf og aðild eru ekki sami hluturinn.

En hvað með krónuna?

Ég hef ekki tekið endanlega afstöðu til þess hvort íslenska krónan, í þeirri mynd sem við þekkjum hana í dag, sé besti kosturinn fyrir Ísland til framtíðar.

En mér finnst mikilvægt að aðskilja tvær spurningar sem oft eru settar saman:

Viljum við ganga í Evrópusambandið?

Hvernig viljum við haga gjaldmiðils- og peningamálum okkar til framtíðar?

Ég get verið þeirrar skoðunar að Ísland eigi ekki að ganga í Evrópusambandið og á sama tíma verið opin fyrir því að endurskoða framtíð krónunnar.

Ísland er lítið og auðlindadrifið hagkerfi þar sem breytingar í sjávarútvegi, orku og ferðaþjónustu geta haft mikil áhrif. Þess vegna hef ég efasemdir um hversu vel sameiginleg peningastefna evrusvæðisins myndi henta okkur þegar íslenskar aðstæður fara ekki saman við aðstæður stærri hagkerfa Evrópu.

Það þýðir ekki að ég vilji verja krónuna hvað sem það kostar. Ef núverandi fyrirkomulag þjónar okkur ekki nægilega vel eigum við að skoða aðrar leiðir, þar á meðal mögulega gengistengingu við stærri gjaldmiðil.

Krónan má vera til umræðu án þess að ESB-aðild sé sjálfkrafa svarið.

Já-liðar hafa líka gild rök

Það væri ekki trúverðugt af mér að tala um mikilvægi þess að hlusta á allar hliðar og láta síðan eins og engin góð rök séu til fyrir ESB-aðild því auðvitað eru þau til.

Þótt Ísland taki upp mikið af regluverki ESB í gegnum EES höfum við ekki sömu formlegu aðkomu að lokaákvörðunum innan stofnana ESB og aðildarríkin. Ég skil því vel þau rök að betra sé að sitja við borðið þar sem reglurnar eru samþykktar, það eru gild rök en fyrir mér vegur sú aukna aðkoma ekki upp á móti því að fleiri málaflokkar yrðu um leið hluti af sameiginlegri stefnumótun sambandsins, þar á meðal málaflokkar sem EES nær ekki yfir í dag.

Við getum vegið sömu staðreyndir og komist að sitthvorri niðurstöðunni.

Það er ekki vanþekking. Það er lýðræðisleg umræða.

Og þar liggur kannski kjarninn í minni afstöðu. Ég tel ekki að allt sé betra bara af því að við ráðum því sjálf, ég tel ekki að Ísland hafi alltaf tekið réttar ákvarðanir og ég tel alls ekki að við eigum að loka augunum fyrir því sem aðrar þjóðir gera betur en við.

Við eigum að læra, breyta og bæta.

En þegar kemur að því að færa meira ákvörðunarvald frá Íslandi og inn í sameiginlegt kerfi þarf ég að vera sannfærð um að ávinningurinn sé meiri en það sem við gefum eftir.

Enn sem komið er er ég það ekki og segi því NEI á laugardaginn.

Höfundur er oddviti Framsóknar og óháðra í Dalvíkurbyggð.