Full­veldi þjóðar og frelsi ein­stak­lings

Einstaklingur sem leggur hart að sér en sér stóran hluta launanna hverfa í vexti í hverjum mánuði er ekki eins frjáls og hann ætti að vera. Ungt fólk sem kemst ekki að heiman vegna þess að það kemst ekki í gegnum greiðslumat er ekki frjálst til að hefja eigið líf. Par sem frestar barneignum vegna húsnæðisverðs hefur færri valkosti. Eigandi lítils fyrirtækis sem hættir við að fjárfesta vegna vaxtakostnaðar hefur ekki frelsi til að láta hugmyndir sínar verða að veruleika.

Það er hæpið að teljast vera frjáls þegar maður er bundinn af okurvöxtum og verðbólgu sem étur upp launin eða möguleika til fjárfestinga.

Við tölum oft um frelsi eins og það snúist fyrst og fremst um afskipti eða stærð ríkisins. Það skiptir vissulega máli, en frelsi felst í svigrúmi fólks til að ráða eigin lífi. Að geta flutt að heiman, fara í nám, stofnað fjölskyldu, skipt um starf eða hrint hugmynd í framkvæmd. Þessa hlið frelsisins vantar oft þegar við ræðum fullveldi Íslands.

Fullveldið sem verkfæri

Fullveldið er sett fram eins og eitthvað abstrakt hugtak sem svífur yfir vötnum landsins. Eins og mikilvægasta verkefni ríkisins sé að varðveita öll formleg völd ríkisins hér heima, óháð því hvaða áhrif það hefur á líf þeirra sem í landinu búa. Fullveldið tilheyrir þjóðinni og tilgangur ríkisins er að tryggja öryggi, réttindi, tækifæri og frelsi þess til að lifa sínu eigin lífi.

Fullveldið er ákveðið verkfæri og spurninginn er hvernig við beitum því. Þegar við tökum þátt í og gerum alþjóðlega samninga nýtum við fullveldið okkar. Þátttaka í NATO, EES og Schengen eru frábær dæmi um það hvernig við höfum beitt fullveldinu til að tryggja meiri réttindi, aukið öryggi og fleiri tækifæri hér á landi.

Þannig höfum við sem lítil þjóð sem treystir á að alþjóðleg lög og reglur séu virt tryggt eigin hagsmuni í krafti fullveldisins.

Krónan og frelsið

Sama hugsun á að gilda um gjaldmiðilinn. Krónan er gjaldmiðill en ekki mælikvarði á sjálfstæði þjóðarinnar. Hún er verkfæri og hún á að þjóna fólkinu sem notar hana. Við getum vissulega sagt að með krónunni ráðum við sjálf okkar eigin peningastefnu. En fyrir fjölskylduna sem greiðir hundruð þúsunda króna í vexti á hverjum mánuði skiptir minna máli hver ákveður vextina en hversu háir þeir eru.

Okkur er að sjálfsögðu í sjálfsvald sett að halda í krónuna en frelsið til að gera eitthvað þýðir ekki sjálfkrafa að það sé skynsamlegt. Auðvitað er krónan ekki eina ástæða þess að vextir og verðbólga eru há hér á landi, en hún er virkilega stór hluti þess. Þessi litli og sveiflukenndi

gjaldmiðill hefur gríðarlegan kostnað í för með sér. Þann kostnað greiða heimilin og fyrirtækin með háum vöxtum og litlum fyrirsjáanleika.

Evrusvæðið er ekki fullkomið frekar en ég eða þú, og þar gera stjórnvöld mistök eins og annars staðar. En heimili í nágrannaríkjum búa ekki við íslenska krónuvexti. Fyrirtæki þar geta tekið lán á hagstæðari kjörum og ráðist í fjárfestingar sem væru einfaldlega of dýrar hér. Þess vegna eigum við að kanna af fullri alvöru hvort evran gæti skapað jarðveg fyrir betri lífskjör á Íslandi. Hvort stærri og stöðugri gjaldmiðill geti tryggt lægri vexti, dregið úr sveiflum og gefið fólki meira frelsi til að ráða eigin lífi.

Fullveldinu beitt

Það er einmitt það sem þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst snýst um. Við erum ekki að kjósa um að ganga í Evrópusambandið. Við erum að kjósa um það hvort við eigum að hefja aðildarviðræður að nýju, leggja okkar kröfur á borðið og komast að því hvaða samningi við getum náð fyrir fyrir Ísland. Meðal mikilvægustu markmiðanna er að skapa trúverðuga leið að evrunni og kanna möguleika á myntsamstarfi eins fljótt og aðstæður leyfa. Við eigum jafnframt að semja um sjávarútveginn, landbúnaðinn, auðlindirnar og þá sérstöðu sem fylgir því að vera eyja norður í Atlantshafi. Þegar niðurstaðan liggur fyrir fær þjóðin að ákveða hvort samningurinn sé nægilega góður. Ef hann bætir ekki lífskjör, tryggir ekki hagsmuni Íslands eða stenst ekki þær kröfur sem við gerum, segjum við einfaldlega nei.

Við eigum líka að horfast í augu við að formlegt vald og áhrif eru ekki alltaf sami hluturinn. Í dag tökum við upp stóran hluta regluverks Evrópusambandsins í gegnum EES án þess að eiga atkvæðisrétt þegar reglurnar eru samþykktar. Með aðild fengjum við fulltrúa við borðið og beina aðkomu að ákvörðunum sem munu hvort sem er áhrif hér á landi. Það er því of einfalt að segja að samstarf við aðrar þjóðir skerði sjálfkrafa fullveldið. Í hvert sinn sem við höfum stigið skref í átt að aukinni alþjóðlegri samvinnu höfum við tryggt áhrif okkar, styrkt fullveldi ríkisins og aukið frelsi einstaklingsins.

Já 29. ágúst er engin yfirlýsing um að Evrópusambandið leysi öll okkar vandamál. Við kjósum um að halda dyrunum opnum á meðan við könnum hvað okkur býðst áður en við lokum þeim. Fullveldi ætti að vera leið til aukinna tækifæra og meira frelsi fyrir fólkið í landinu.

Því fullveldið er ekki til fyrir ríkið heldur þá sem þar búa.

Höfundur er varaþingmaður og 2. sæti lista Viðreisnar í Kópavogi.