Hvað kostar nú­verandi staða verslunina og ís­lenska neyt­endur?

Þegar rætt er um ESB snýst umræðan gjarnan um sjávarútveg, landbúnað eða vexti. En skoðum aðeins í þessari grein við hvaða aðstæður verslunin á Íslandi býr.

Þegar fyrirtæki búa við góð rekstrarskilyrði verða þau samkeppnishæfari. Þau geta fjárfest meira, boðið betri þjónustu og lægra verð. Þess vegna er samkeppnishæfni ekki aðeins hagsmunamál fyrirtækja. Hún er líka hagsmunamál allra heimila.

Íslensk verslun býr við mun hærri fjármagnskostnað en almennt í Evrópu. Hún býr við meiri gengisáhættu og Ísland stendur utan tollabandalags ESB.

Allt þetta eykur kostnað fyrirtækja og dregið úr samkeppnishæfni þeirra gagnvart erlendum keppinautum.

Allur aukakostnaður skilar sér í hærra verði til neytenda eða minna vöruúrvali og verri þjónustu.

Eigum við ekki að nýta tækifærið núna til að athuga hvort við getum skapa íslenskum fyrirtækjum sambærileg rekstrarskilyrði og helstu samkeppnisþjóðir okkar?

Netverslun breytir leikreglunum

Á síðustu árum hefur netverslun breytt verslun um allan heim. Í dag getur íslenskt heimili keypt vörur frá fyrirtækjum hinum megin á hnettinum með nokkrum smellum. Þessi þróun mun halda áfram hvort sem okkur líkar betur eða verr.

Við þurfum að finna leiðir til að tryggja íslenskri verslun bestu samkeppnisskilyrði.

Ísland getur ekki mótað leikreglur alþjóðlegrar netverslunar. Þegar kemur að stafrænum mörkuðum, stórum netmarkaðstorgum og alþjóðlegri samkeppni hafa stærri efnahagsheildir mun meira vægi.

ESB hefur þegar sett umfangsmiklar reglur um stafræna markaði, neytendavernd og samkeppni og vinnur áfram að því að laga regluverkið að síbreytilegri netverslun.

Eigum við ekki að skoða hvort við getum bætt okkar stöðu með því að vera aðilar að bandalagi sem hefur burði til að setja lög og reglur um samkeppnishæft umhverfi á alþjóðamarkaði?

EES-samningurinn hefur verið Íslandi afar mikilvægur. En heimurinn er að breytast hratt. Þannig að EES samningurinn dugir líklega ekki mikið lengur. Við erum t.d. ekki aðilar að tollabandalagi Evrópusambandsins.

Við eigum heldur ekki sæti við borðið þegar reglur um atvinnulífið eru mótaðar.

Eigum við ekki að kanna hvort Ísland geti tryggt fyrirtækjum sínum enn betri samkeppnisskilyrði til næstu 30 til 50 ára?

Hvernig er staða Íslands í alþjóðlegum viðskiptum?

Ef íslensk verslun og íslensk fyrirtæki fengju sambærileg rekstrarskilyrði og fyrirtæki í Danmörku, Hollandi eða Finnlandi – hverjir myndu hagnast mest?

Fyrirtækin eða íslensk heimili?

Þegar fyrirtæki verða samkeppnishæfari skapast fleiri verðmæt störf. Þegar verðmætasköpun vex styrkist samfélagið. Þegar samkeppni eykst njóta neytendur yfirleitt lægra verðs, meira vöruúrvals og betri þjónustu.

Markmiðið samkeppnishæfi er að íslenskir neytendur njóti betri lífskjara.

Hugleiðum þetta saman

Það er alveg ljóst að aðild að ESB leysir ekki sjálfkrafa stöðuna sem við erum í. Mun EES samningurinn duga Íslandi til framtíðar? Öll verslun breytist mjög hratt núna. Netverslun mun vaxa enn meir. Samkeppnin harðnar og samræmdar reglur alþjóðaviðskipta verða sífellt mikilvægari.

Spyrjum: Þurfum við ekki að skapa íslenskum fyrirtækjum bestu samkeppnisskilyrði sem okkur standa til boða?

Eigum við að kanna hvort full aðild að ESB geti skapað enn betri rekstrarskilyrði fyrir fyrirtæki, heimili og samfélagið allt?

Ég tel að við verðum að fá samning til að geta af yfirvegun farið yfir alla kosti sem við eigum. Þjóðin hefur góða þekkingu og lætur ekki plata sig. Við getum því verið óhrædd þegar við fáum raunverulegan samning til að meta kosti og galla.

Þá velur þjóðin þá leið sem hún telur þjóna hagsmunum komandi kynslóða best.

Höfundur er viðskiptafræðingur með MS í stjórnun og stefnumótun.