Ræða Höllu: Styrk­leikar Ís­lendinga, sam­takamáttur og skoðana­skipti

Áralöng hefð hefur verið fyrir því að forsætisráðherra flytji ávarp á athöfninni en í ár, líkt og í fyrra, bauð Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra Höllu að flytja ávarpið.

Guðni Th. Jóhannesson, forveri Höllu í embætti forseta, lagði til í kveðjuávarpi sínu til Alþingis að forseti tæki við flutningi hátíðarávarpsins af forsætisráðherra. Þá hafði Bjarni Benediktsson, þáverandi forsætisráðherra, ekki viljað víkja fyrir Guðna og frekar viljað halda í hefðina.

Styrkleikar Íslendinga afrakstur fyrri kynslóða

Halla segir í ræðu sinni styrkleika Íslendinga mikilvæga á tímum átaka, umbreytinga og óvissu.

„Þjóðin er vel menntuð, við njótum endurnýjanlegra orkugjafa og í hafinu í kringum landið eru fengsæl fiskimið. Metnaður, sköpunarkraftur og samheldni landsmanna hafa lagt grunn að velferðarsamfélagi í fremstu röð. 2 Við búum yfir ýmsum styrkleikum sem skipta máli, ekki síst á tímum hraðra umbreytinga, átaka og óvissu. Íslenskt samfélag byggir á trausti, jafnrétti, öflugum innviðum og djúpri tengingu okkar við landið sjálft - og við hvert annað.“

Hún segir þessa styrkleika engan sjálfsagðan, þeir séu afrakstur kynslóðanna sem á undan komu.

„Þeir eru ávöxtur samtals, samvinnu og sameiginlegrar ábyrgðartilfinningar. Þeir byggja á þeirri trú að þótt við séum ekki alltaf sammála þá eigum við samleið.“

Þjóðhátíðardagurinn kjörin stund ígrundunar

Halla segir þjóðhátíðardaginn ekki aðeins tilefni til hátíðarhalda, heldur einnig kjörna stund ígrundunar um sjálfstæði, framkomu okkar hvert við annað og veganesti komandi kynslóða.

„Í dag fögnum við sjálfstæði okkar, þeim áfanga sem markaði þáttaskil í sögu íslensku þjóðarinnar árið 1944 og lagði grunn að þeirri velsæld og virðingu sem við njótum í dag. En þjóðhátíðardagurinn er ekki aðeins tilefni til hátíðarhalda. Hann er líka kjörin stund ígrundunar – hugleiðinga um hver við erum, hvað sameinar okkur og hvert við viljum stefna. Sjálfstæði er nefnilega ekki aðeins réttur til að ráða eigin málum. Því fylgir líka ábyrgð – ábyrgð á því hvernig við komum fram hvert við annað, hvernig við tökum ákvarðanir og hvers konar veganesti við skiljum eftir fyrir komandi kynslóðir.“

Samskipti Íslands við aðrar þjóðir

Halla víkur næst að samtakamætti og skoðanaskiptum. Hún segir fram undan vera mikilvægar ákvarðanir um framtíð Íslands og samskipti við aðrar þjóðir en leiða má líkur að því að hér vísi hún til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem kosið verður um hvort hefja skuli á ný viðræður um aðild Íslands að Evrópusambandinu.

„Fram undan eru mikilvægar ákvarðanir um framtíð Íslands og samskipti okkar við aðrar þjóðir. Skoðanir eru skiptar. Það er eðlilegt. Skoðanaskipti eru kjarni lýðræðisins. En lýðræði byggir ekki aðeins á skoðanafrelsi - á rétti okkar til að vera ósammála. Það byggir ekki síður á hæfni okkar til að hlusta, skilja sjónarmið annarra og leita sameiginlegra lausna. Farsæld samfélagsins veltur á því að við lítum á hvert annað sem samferðafólk fremur en andstæðinga.“

„Við höfum byggt upp samfélag þar sem skoðanaskipti eru eðlilegur og mikilvægur þáttur þjóðlífsins, en líka samfélag þar sem við finnum til sameiginlegrar ábyrgðar hvert á öðru. Í fáum löndum gegna almannaheillasamtök og sjálfboðaliðar jafn stóru og mikilvægu hlutverki og hér. Þetta er dýrmæt arfleifð en ekki sjálfsögð. Við þurfum að rækta hana áfram.“

Fjörutíu ár liðin frá leiðtogafundinum í Höfða

Hún segir leiðtogafundinn í Höfða öllum áminning um áhrifamátt samtalsins og hann eigi sérstaklega brýnt erindi við Íslendinga hér og nú.

„Leiðtogafundurinn árið 1986 er heiminum öllum áminning um áhrifamátt samtalsins. Hann vekur vonir um að jafnvel á tímum djúpstæðs ágreinings sé hægt að brúa bil, sætta ólík sjónarmið og leita sameiginlegra lausna. Hann minnir okkur einnig á að friður er aldrei sjálfgefinn. Friður er afrakstur vilja, hugrekkis og trúar á gildi þess að halda samtalinu lifandi. Þessi lærdómur má ekki gleymast. Ég held raunar að hann eigi sérstaklega brýnt erindi við okkur Íslendinga hér og nú“