Skilur á­hyggjur af af­slætti en mun nýta heimildina eins og hægt er

Líkt og Vísir fjallaði um í gær samþykkti Alþingi á mánudag frumvarp dómsmálaráðherra um breytingar á lögum um fullnustu refsinga. Með þeim verður heimilt að veita erlendum föngum sem ákveðið hefur verið að vísa úr landi reynslulausn þegar einn þriðji hluti refsitímans er liðinn.

Viðkomandi verður að því loknu tafarlaust vísað úr landi og sætir í framhaldinu endurkomubanni til landsins og á Schengen-svæðið eftir atvikum. Heimildin er tímabundin og gildir til 1. júlí 2027.

Hefur mikla þýðingu

Ragna Bjarnadóttir fangelsismálastjóri segir í samtali við Vísi að heimildin hafi mikla þýðingu fyrir Fangelsismálastofnun, senda sé alkunna að yfirálag hafi verið á fangelsiskerfinu lengi, jafnvel í áratug eða lengur.

„Þarna eru einhverjir tugir einstaklinga sem munu falla undir þessa lagaheimild á þeim tíma sem hún á að vera í gildi, sem munu þá fara úr fangelsi eftir einn þriðja og það losar auðvitað um hjá okkur. Þetta eru einstaklingar sem hafa engin tengsl við landið, þannig að það losnar um þessi rými, sem skiptir okkur gríðarlega miklu máli af því að við erum með of langan boðunarlista og viljum mjög gjarnan geta tekið inn þá einstaklinga sem þurfa að komast í afplánun.“

Greint var frá því í dag að um leið og lagabreytingin tekur gildi muni formlegt brottvísunarferli tíu fanga hefjast.

Ragna segir það í raun undir heimferða- og fylgdardeild ríkislögreglustjóra komið hversu fljótt það ferli verði. Fangelsismálastofnun taki ákvörðun um reynslulausn eftir afplánun eins þriðja refsingar og eftir það sé eiginleg brottvísun á höndum deildarinnar. Hversu fljótt henni verði komið í kring velti meðal annars á því til hvaða landa viðkomandi fangar snúa aftur. 

Hún segir þó að ekki þurfi að fá leyfi frá móttökulandi, líkt og í tilfelli einstaklinga sem njóta alþjóðlegrar verndar.

Nýta heimildina á meðan hægt er

Ragna segir að Fangelsismálastofnun muni skoða hvert mál fyrir sig, enda sé um heimild að ræða en ekki skyldu.

„Skilyrði laganna eru samt bara þau að það liggi fyrir ákvörðun um brottvísun, það eru engin sérstök brot undanskilin eða neitt slíkt, þannig að við munum skoða þetta og við teljum ástæðu til þess að nýta þessa heimild eins og hægt er á meðan lögin eru í gildi.“

Þegar lögin voru samþykkt á mánudag gagnrýndu þingmenn Sjálfstæðisflokks og Miðflokks nokkuð og viðruðu meðal annars áhyggjur af því að erlendir brotamenn fengju afslátt af fangelsisrefsingum á Íslandi. 

„Á tímum þegar skipulögð glæpastarfsemi fer hiklaust yfir landamæri skiptir máli hvaða skilaboð réttarkerfið er að senda. Skilaboðin eiga ekki að vera þau að brottvísun jafngildi afslætti af refsingu. Rétta leiðin er að virkja af meiri krafti heimildir og samninga um að erlendir brotamenn afpláni dóma sína í heimalandi sínu eða öðru ríki þegar skilyrði standa til þess. Þess vegna sitjum við hjá,“ sagði Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður Sjálfstæðisflokks, meðal annars.

Ragna kveðst skilja þessar áhyggjur en bendir á að fólk sem fær brottvísun og afplánar þar af leiðandi skemur er einnig sett í endurkomubann, sem séu einnig viðurlög.

„Þarna er verið að taka ákvörðun um endurkomubann í sumum tilvikum inn á allt Schengen-svæðið. Það á líka að hafa varnaðaráhrif og ég vil líka benda á að þessi lagaheimild verður eðli málsins samkvæmt í gildi í skamman tíma. Þetta er eitt ár, þetta er ekki langur tími. Svo er það auðvitað þannig að stjórnvöld, bæði varðandi stöðuna í fangelsismálum og hvernig við bregðumst við henni og líka varðandi brotastarfsemi almennt, þá skiptir máli að við notum mörg ólík verkfæri á sama tíma. Það er engin ein lausn sem breytir öllu, það á auðvitað líka við í fangelsismálum.“

Menn með engin tengsl við landið fá ekki að afplána utan veggja

Samhliða bráðabirgðaheimildinni hefur lögum um fullnustu refsinga verið breytt á þann veg að nú mega fangar, sem fengið hafa ákvörðun um brottvísun, ekki afplána utan fangelsis eða með notkun rafræns eftirlitsbúnaðar.

Mun þetta hafa öfug áhrif og fækka rýmum í fangelsum þegar bráðabirgðaheimildinni sleppir?

„Ég held að þetta snúist frekar um að vera ekki að nota úrræði sem eru í rauninni ætluð til þess að aðlaga menn aftur að samfélaginu, að nýta þau ekki í þeim tilvikum þegar einstaklingum er ekki heimilt að dvelja hér. Þeir sem eru búnir að fá fá ákvörðun um brottvísun, þeir hafa ekki rétt til dvalar á Íslandi, þeir hafa ekki rétt til atvinnuþátttöku á Íslandi. Þannig að það skýtur svolítið skökku við að nýta þessi opnu úrræði, sem byggja öll á því að menn hafi hér heimili, hafi hér atvinnu og allt þetta.“

Loks segir Ragna að breytingarnar á lögum um fullnustu refsinga séu aðeins hluti af stærri verkefnum sem snúa að fangelsismálum.

„Við þurfum að nota mörg verkfæri í verkfærakistunni og það stærsta er auðvitað bygging Stóra-Hrauns, en við þurfum að taka til í þessum málaflokki og þetta er einn liður í því. Ekki eini liðurinn en einn liður og mikilvægur.“