HM-minning: Tapið sem fékk alla Brasilíu til að gráta og banna búninginn Óskar Ófeigur Jónsson skrifar 5. júní 2026 09:01 Heimsmeistaramótið 1950 var síðasta HM þar sem Brasilíumenn léku í hvítum treyjum með bláum krögum. Eftir áfallið á Maracanã-leikvanginum 1950 tóku þeir upp heimsfrægan búning sinn með gulum treyjum, bláum buxum og hvítum sokkum. Getty/Keystone-France/ Tuttugasta og þriðja heimsmeistaramótið í fótbolta hefst eftir sex daga og Vísir ætlar að telja niður í mótið með því að kafa ofan í sögubækur heimsmeistaramóts karla í fótbolta. Í dag minnumst við svartasta dags í sögu brasilíska landsliðsins. Sjaldan, ef nokkurn tímann, hefur tap á heimsmeistaramóti farið jafnilla með þjóð og þegar Brasilíumenn misstu af heimsmeistaratitlinum 1950. Þetta var eina heimsmeistaramótið sem var ekki opinber úrslitaleikur en lokaleikur Brasilíu og Úrúgvæ var samt sem áður lokaleikur úrslitariðilsins og óopinber úrslitaleikur. Allir héldu að Brasilía myndi þar tryggja sér heimsmeistaratitilinn í fyrsta sinn. Þeir voru á heimavelli með næstum því tvö hundruð þúsund í stúkunni, voru búnir að vinna síðustu leikina á undan með markatölunni 13-2, þeim nægði jafntefli og þeir komust yfir í upphafi seinni hálfleiks. Í stað þess að landa sigri (eða jafntefli) þá misstu Brasilíumennirnir frá sér heimsbikarinn. Úrúgvæ skoraði tvisvar á síðasta hálftímanum og tryggði sér heimsmeistaratitilinn. Juan Alberto Schiaffino jafnaði metin á 66. mínútu og ellefu mínútum fyrir leikslok skoraði Alcides Ghiggia sigurmarkið þar sem hann þaut upp hægri kantinn og skaut lágu skoti sem fór rétt undir markvörðinn Moacir Barbosa. Barbosa hafði búist við fyrirgjöf frá Ghiggia og kastaði sér því augnabliki of seint til að stöðva boltann. Hann varð gerður að skúrki og slapp aldrei við skömmina. Fjölmiðlar og almenningur voru svo sigri hrósandi, byggt á nánast óstöðvandi gengi Brasilíu, að þeir höfðu þegar byrjað að lýsa Brasilíu yfir nýja heimsmeistara dögum fyrir leikinn. Dagblöð eins og Gazeta Esportiva í São Paulo og O Mundo í Rio de Janeiro lýstu yfir sigri daginn fyrir leikinn. Tuttugu og tvær gullmedalíur voru gerðar með nafni hvers leikmanns áletruðu og borgarstjóri Rio, Ângelo Mendes de Moraes, flutti ræðu á leikdegi með orðunum: „Þið, leikmenn, sem eftir örfáar klukkustundir verðið hylltir sem meistarar af milljónum samlanda. Þið, sem eigið ykkur enga keppinauta á öllu vesturhveli jarðar! Þið, sem sigrið alla aðra keppinauta! Þið, sem ég heilsa þegar sem sigurvegurum!“ Þegar leiknum lauk tók við átakanleg alger þögn á troðfullum vellinum. Öll brasilíska þjóðin grét sáran og meðal þeirra var hinn níu ára gamli Pele sem átti seinna eftir að breyta örlögum sinnar þjóðar á HM. Hann talaði seinna um að hafa grátið, grátið og grátið eins og allir í kringum hann. Tapið steypti landinu svo sannarlega í sorg vegna þessa atburðar sem varð þekktur sem Maracanazo, eða „Maracanã-höggið“. Markverðinum Barbosa var kennt um tapið og hann þjáðist vegna þess það sem eftir var ævinnar, þar sem leikurinn varð hluti af brasilískri þjóðsögu. Árið 1963 fékk Barbosa gömlu, ferköntuðu trémörkin af Maracanã-leikvanginum að gjöf, sem hann fór með heim og brenndi. Þrjátíu árum síðar meinaði forseti brasilíska knattspyrnusambandsins, Ricardo Teixeira, honum að vera lýsandi við útsendingu á landsleik. Árið 2000 sagði Barbosa í viðtali: „Hámarksrefsing í Brasilíu er 30 ára fangelsi, en ég hef nú þegar greitt í 50 ár fyrir eitthvað sem ég ber ekki einu sinni ábyrgð á.“ Þann 7. apríl sama ár lést hann úr hjartaáfalli, 79 ára að aldri. Tapið varð einnig til þess að landsliðsbúningurinn var bannaður. Hvítar treyjur Brasilíu með bláum krögum sem liðið klæddist í úrslitaleiknum urðu, í kjölfar ósigursins, fyrir gagnrýni frá íþróttasambandi landsins fyrir að vera „óþjóðræknar“ og fólkið vildi banna búninginn. Árið 1953 með stuðningi brasilíska íþróttasambandsins var haldin keppni af dagblaðinu Correio da Manhã um að hanna nýjan búning, með þeirri reglu að hann yrði að innihalda liti þjóðfánans. Að lokum sigraði teiknarinn Aldyr Garcia Schlee keppnina en hann kom með hönnun að gulri treyju með grænum röndum, bláum stuttbuxum með hvítum röndum og hvítum sokkum. Búningur Brasilíumanna hefur ekki breyst síðan og fært þjóð sinni fimm heimsmeistaratitla en sá fyrsti kom á HM í Svíþjóð átta árum eftir áfallið á Maracanã-leikvanginum. HM 2026 í fótbolta Mest lesið Hjartnæm stund í Hamingjunni: Ingvar tók við Íslandsskildinum Íslenski boltinn Hitti nýjustu stjörnu íslenska körfuboltans í skólanum Körfubolti Leik lokið: Víkingur-Fram 2-2 | Víkingar rétt sluppu við súra sigurhátíð Íslenski boltinn „Ég vissi ekkert um Ísland á þessum tíma“ Íslenski boltinn Vondur dagur varð enn verri fyrir fyrirliða Man. United Enski boltinn „Við munum reyna að vernda hann fyrir sjálfum sér“ Fótbolti Uppgjörið: KA-ÍBV 5-1 | KA fallið þrátt fyrir stórsigur Íslenski boltinn Emin Kadri heldur áfram að vera ósigraður Sport Vann erfitt utanvegahlaup þrátt fyrir brákað rifbein Sport Lygilegur uppgangur: „Besta botnlangaaðgerð í sögunni“ Fótbolti Fleiri fréttir Sjáðu rauða spjald Palmer og Arsenal að jafna Man. City Sjáðu Aron bæta markametið og spennu hjá Þór „Ég vissi ekkert um Ísland á þessum tíma“ Siggi Raggi getur gert NSÍ að Færeyjameisturum í dag Infantino segist njóta gríðarlegs stuðnings Vafi um réttan markafjölda Ronaldo eftir umdeilt mark „Við munum reyna að vernda hann fyrir sjálfum sér“ Strákarnir hans Freys klífa upp töfluna Markahæsta umferð sögunnar De Zerbi kátur eftir leik: „Nú er þetta fullmótað lið“ Hjartnæm stund í Hamingjunni: Ingvar tók við Íslandsskildinum Gylfi valinn besti leikmaður ársins „Óvíst hvar Stefan Ljubicic mun spila“ „Engin krafa frá stjórn um að ná sæti í Evrópukeppni“ Tottenham vann tíu Chelsea-menn á Brúnni Leik lokið: Víkingur-Fram 2-2 | Víkingar rétt sluppu við súra sigurhátíð Óskar Hrafn: „Krefst þess að menn séu ekki saddir“ Lárus Orri hættur með ÍA og Heimir sagður á leiðinni Uppgjörið: KA-ÍBV 5-1 | KA fallið þrátt fyrir stórsigur Hólmar Örn Eyjólfsson: „Horfi til baka og er bara stoltur“ Jóhannes Karl sér bjarta tíma fram undan: „Það var eitthvað að mótast, kjarni í liðinu“ Siggi Höskulds eftir dramatíska björgun Þórs: „Fótbolti er miklu meira en eitthvað xG og kjaftæði“ Nýbúin að vera valin best á Íslandi og skoraði tvö mörk í Svíþjóð Lagði upp jöfnunarmark á sama tíma og hann missti markametið Andri Lucas skoraði tvö mörk í sigri á Hollywood-liðinu Arsenal vann og náði Manchester City að stigum Uppgjörið: Stjarnan – Valur 6-0 | Burstuðu Val og unnu Forsetabikarinn Uppgjörið: KR-Breiðablik 8-3 | Ellefu mörk og markamet í Vesturbænum Uppgjörið: ÍA - Keflavík 4-4 | Jafnt eftir markaregn í Akraneshöllinni Sjáðu vítið sem Þórsarar vildu fá Sjá meira
Sjaldan, ef nokkurn tímann, hefur tap á heimsmeistaramóti farið jafnilla með þjóð og þegar Brasilíumenn misstu af heimsmeistaratitlinum 1950. Þetta var eina heimsmeistaramótið sem var ekki opinber úrslitaleikur en lokaleikur Brasilíu og Úrúgvæ var samt sem áður lokaleikur úrslitariðilsins og óopinber úrslitaleikur. Allir héldu að Brasilía myndi þar tryggja sér heimsmeistaratitilinn í fyrsta sinn. Þeir voru á heimavelli með næstum því tvö hundruð þúsund í stúkunni, voru búnir að vinna síðustu leikina á undan með markatölunni 13-2, þeim nægði jafntefli og þeir komust yfir í upphafi seinni hálfleiks. Í stað þess að landa sigri (eða jafntefli) þá misstu Brasilíumennirnir frá sér heimsbikarinn. Úrúgvæ skoraði tvisvar á síðasta hálftímanum og tryggði sér heimsmeistaratitilinn. Juan Alberto Schiaffino jafnaði metin á 66. mínútu og ellefu mínútum fyrir leikslok skoraði Alcides Ghiggia sigurmarkið þar sem hann þaut upp hægri kantinn og skaut lágu skoti sem fór rétt undir markvörðinn Moacir Barbosa. Barbosa hafði búist við fyrirgjöf frá Ghiggia og kastaði sér því augnabliki of seint til að stöðva boltann. Hann varð gerður að skúrki og slapp aldrei við skömmina. Fjölmiðlar og almenningur voru svo sigri hrósandi, byggt á nánast óstöðvandi gengi Brasilíu, að þeir höfðu þegar byrjað að lýsa Brasilíu yfir nýja heimsmeistara dögum fyrir leikinn. Dagblöð eins og Gazeta Esportiva í São Paulo og O Mundo í Rio de Janeiro lýstu yfir sigri daginn fyrir leikinn. Tuttugu og tvær gullmedalíur voru gerðar með nafni hvers leikmanns áletruðu og borgarstjóri Rio, Ângelo Mendes de Moraes, flutti ræðu á leikdegi með orðunum: „Þið, leikmenn, sem eftir örfáar klukkustundir verðið hylltir sem meistarar af milljónum samlanda. Þið, sem eigið ykkur enga keppinauta á öllu vesturhveli jarðar! Þið, sem sigrið alla aðra keppinauta! Þið, sem ég heilsa þegar sem sigurvegurum!“ Þegar leiknum lauk tók við átakanleg alger þögn á troðfullum vellinum. Öll brasilíska þjóðin grét sáran og meðal þeirra var hinn níu ára gamli Pele sem átti seinna eftir að breyta örlögum sinnar þjóðar á HM. Hann talaði seinna um að hafa grátið, grátið og grátið eins og allir í kringum hann. Tapið steypti landinu svo sannarlega í sorg vegna þessa atburðar sem varð þekktur sem Maracanazo, eða „Maracanã-höggið“. Markverðinum Barbosa var kennt um tapið og hann þjáðist vegna þess það sem eftir var ævinnar, þar sem leikurinn varð hluti af brasilískri þjóðsögu. Árið 1963 fékk Barbosa gömlu, ferköntuðu trémörkin af Maracanã-leikvanginum að gjöf, sem hann fór með heim og brenndi. Þrjátíu árum síðar meinaði forseti brasilíska knattspyrnusambandsins, Ricardo Teixeira, honum að vera lýsandi við útsendingu á landsleik. Árið 2000 sagði Barbosa í viðtali: „Hámarksrefsing í Brasilíu er 30 ára fangelsi, en ég hef nú þegar greitt í 50 ár fyrir eitthvað sem ég ber ekki einu sinni ábyrgð á.“ Þann 7. apríl sama ár lést hann úr hjartaáfalli, 79 ára að aldri. Tapið varð einnig til þess að landsliðsbúningurinn var bannaður. Hvítar treyjur Brasilíu með bláum krögum sem liðið klæddist í úrslitaleiknum urðu, í kjölfar ósigursins, fyrir gagnrýni frá íþróttasambandi landsins fyrir að vera „óþjóðræknar“ og fólkið vildi banna búninginn. Árið 1953 með stuðningi brasilíska íþróttasambandsins var haldin keppni af dagblaðinu Correio da Manhã um að hanna nýjan búning, með þeirri reglu að hann yrði að innihalda liti þjóðfánans. Að lokum sigraði teiknarinn Aldyr Garcia Schlee keppnina en hann kom með hönnun að gulri treyju með grænum röndum, bláum stuttbuxum með hvítum röndum og hvítum sokkum. Búningur Brasilíumanna hefur ekki breyst síðan og fært þjóð sinni fimm heimsmeistaratitla en sá fyrsti kom á HM í Svíþjóð átta árum eftir áfallið á Maracanã-leikvanginum.
HM 2026 í fótbolta Mest lesið Hjartnæm stund í Hamingjunni: Ingvar tók við Íslandsskildinum Íslenski boltinn Hitti nýjustu stjörnu íslenska körfuboltans í skólanum Körfubolti Leik lokið: Víkingur-Fram 2-2 | Víkingar rétt sluppu við súra sigurhátíð Íslenski boltinn „Ég vissi ekkert um Ísland á þessum tíma“ Íslenski boltinn Vondur dagur varð enn verri fyrir fyrirliða Man. United Enski boltinn „Við munum reyna að vernda hann fyrir sjálfum sér“ Fótbolti Uppgjörið: KA-ÍBV 5-1 | KA fallið þrátt fyrir stórsigur Íslenski boltinn Emin Kadri heldur áfram að vera ósigraður Sport Vann erfitt utanvegahlaup þrátt fyrir brákað rifbein Sport Lygilegur uppgangur: „Besta botnlangaaðgerð í sögunni“ Fótbolti Fleiri fréttir Sjáðu rauða spjald Palmer og Arsenal að jafna Man. City Sjáðu Aron bæta markametið og spennu hjá Þór „Ég vissi ekkert um Ísland á þessum tíma“ Siggi Raggi getur gert NSÍ að Færeyjameisturum í dag Infantino segist njóta gríðarlegs stuðnings Vafi um réttan markafjölda Ronaldo eftir umdeilt mark „Við munum reyna að vernda hann fyrir sjálfum sér“ Strákarnir hans Freys klífa upp töfluna Markahæsta umferð sögunnar De Zerbi kátur eftir leik: „Nú er þetta fullmótað lið“ Hjartnæm stund í Hamingjunni: Ingvar tók við Íslandsskildinum Gylfi valinn besti leikmaður ársins „Óvíst hvar Stefan Ljubicic mun spila“ „Engin krafa frá stjórn um að ná sæti í Evrópukeppni“ Tottenham vann tíu Chelsea-menn á Brúnni Leik lokið: Víkingur-Fram 2-2 | Víkingar rétt sluppu við súra sigurhátíð Óskar Hrafn: „Krefst þess að menn séu ekki saddir“ Lárus Orri hættur með ÍA og Heimir sagður á leiðinni Uppgjörið: KA-ÍBV 5-1 | KA fallið þrátt fyrir stórsigur Hólmar Örn Eyjólfsson: „Horfi til baka og er bara stoltur“ Jóhannes Karl sér bjarta tíma fram undan: „Það var eitthvað að mótast, kjarni í liðinu“ Siggi Höskulds eftir dramatíska björgun Þórs: „Fótbolti er miklu meira en eitthvað xG og kjaftæði“ Nýbúin að vera valin best á Íslandi og skoraði tvö mörk í Svíþjóð Lagði upp jöfnunarmark á sama tíma og hann missti markametið Andri Lucas skoraði tvö mörk í sigri á Hollywood-liðinu Arsenal vann og náði Manchester City að stigum Uppgjörið: Stjarnan – Valur 6-0 | Burstuðu Val og unnu Forsetabikarinn Uppgjörið: KR-Breiðablik 8-3 | Ellefu mörk og markamet í Vesturbænum Uppgjörið: ÍA - Keflavík 4-4 | Jafnt eftir markaregn í Akraneshöllinni Sjáðu vítið sem Þórsarar vildu fá Sjá meira
Siggi Höskulds eftir dramatíska björgun Þórs: „Fótbolti er miklu meira en eitthvað xG og kjaftæði“