Staðan í við­ræðum Banda­ríkjanna og Græn­lands

Fimm fundir hafa verið haldnir milli bandarískra, grænlenskra og danskra embættismanna frá því í janúar s. l. um framtíðarviðveru Bandaríkjanna á Grænlandi, en þeir hafa verið haldnir í kjölfar yfirlýsinga Trump forseta um að innlima Grænland í Bandaríkin - með hervaldi ef nauðsyn krefði. Nokkur leynd hvílir yfir þessum viðræðum sem hafa farið fram í Washington, en þær upplýsingar sem hafa komið fram um gang þeirra hafa valdið grænlenskum og dönskum stjórnmálamönnum áhyggjum. Það helsta er eftirfarandi:

·Bandarísk hermálayfirvöld hafa farið fram á aðstöðu fyrir þrjár herstöðvar auk þeirrar sem þeir hafa nú þegar í norðurhluta landsins. Ein þeirra yrði staðsett í Narsarsuaq, en ekki er vitað um staðsetningu hinna tveggja. Nauðsyn þess að auka fjölda bandarískra herstöðva á Grænlandi er m.a. vegna óska þeirra um að byggja og starfrækja djúpsjávarhöfn og æfingaaðstöðu fyrir sérsveitir auk þess að sinna eftirliti með ferðum á vegum kínversku og rússnesku herjanna. Nú þegar hefur bandaríski herinn aðstöðu á Keflavíkurflugvelli til eftirlits með kafbátum rússneska Norðurflotans auk flugvéla og herskipa þeirra sem athafna sig á Norður-Atlantshafi. Sams konar aðstöðu hefur bandaríski herinn í Noregi auk tíðra heræfinga í Norður-Noregi og Svíþjóð. Þeirri spurningu hvað kallar á þessa miklu aukningu á hernaðarviðveru Bandaríkjanna á Grænlandi hefur ekki verið svarað á fullnægjandi hátt.

·Bandarísk hermálayfirvöld vilja að samningar við grænlensk og dönsk stjórnvöld um herstöðvar á Grænlandi verði til eilífðar jafnvel þó svo að Grænland verði sjálfstætt. Grænlenskir stjórnmálamenn óttast að slíkir samningar skerði möguleika þeirra til að verða sjálfstæð og fullvalda þjóð.

·Bandarísk stjórnvöld vilja hafa neitunarvald um meirháttar fjárfestingar á Grænlandi til að koma í veg fyrir fótfestu rússneskra eða kínverskra fjárfesta í nútíð og framtíð. Árið 2018 var kínverskt ríkisfyrirtæki leiðandi í samningaviðræðum um byggingu nýrra alþjóðaflugvalla á Grænlandi þ.m.t. í Iluilissat. Hætta var við þau áform í kjölfar þrýstings frá bandarískum stjórnvöldum. Grænlenskir stjórnmálamenn óttast að það það geti haft í för með sér takmarkanir á uppbyggingu og innviðafjárfestingum grænlensks samfélags með tilsvarandi skerðingu á fullveldi og sjálfstæði í framtíðinni.

·Nýting náttúruauðlynda er einnig á dagskrá viðræðnanna.

Ljóst er að kröfur Bandaríkjamann á hendur grænlenskum og dönskum stjórnvöldum eru verulega íþyngjandi. Sumir hafa gengi svo langt að fullyrða að ef samningar á þessum nótum verði undirritaðir sé draumur Grænlendinga um sjálfstæða og fullvalda þjóð fyrir bí. Að baki liggur svo sú hótun að náist ekki samningar milli Grænlendinga og Bandaríkjamanna raungerist áform Trump forseta um yfirtöku á Grænlandi með hervaldi ef nauðsyn krefur.

Höfundur er sérfræðingur í varnarmálum.