Frá­leitar til­lögur um að einka­væða orku­fyrir­tækin okkar

Einkavæðing og sala á eignum sveitarfélaga hefur borið töluvert á góma nú í aðdraganda kosninga. Sjálfstæðisflokkurinn hélt nýlega blaðamannafund og kynnti tillögur um að ríkið selji 40% hlut í Landsneti og 40% hlut í RARIK og formaður flokksins hefur talað fyrir því að ráðist verði í sölu á stórum hlut í Landsvirkjun til einkaaðila. Meðferðin á Orkuveitu Reykjavíkur fyrir hrun og salan á hlut borgarbúa í Landsvirkjun á undirverði er mörgum í fersku minni, og nú þegar Sjálfstæðisflokkurinn boðar risaskref til einkavæðingar á raforkuinnviðum er fullt tilefni til að hnykkja á nokkrum atriðum.

Landsnet er ekki hefðbundið fyrirtæki á samkeppnismarkaði heldur innviðafyrirtæki í náttúrulegri einokunarstöðu. Það er burðarás raforkukerfisins á Íslandi sem við höfum treyst fyrir uppbyggingu samfélagslegra innviða sem eru forsenda búsetu, atvinnuuppbyggingar og raforkuöryggis um allt land. Fram undan er tímabil gríðarlegra fjárfestinga í flutningskerfi raforku. Hætt er við því að einkavæðing og stífari kröfur um skjótfenginn arð leiði annaðhvort til verulegra gjaldahækkana á notendur eða hægari uppbyggingar og stöðnunar.

Sömu sjónarmið gilda um RARIK, fyrirtæki sem á rætur í farsælum ákvörðunum fyrri kynslóða um að rafvæða sveitir landsins. Dreifikerfi RARIK nær til Vestur-, Norður-, Austur- og Suðurlands og 50 þéttbýliskjarna víðsvegar um landið. Fyrirtækið veitir grundvallarþjónustu í umhverfi sem markast af strjálbýli, erfiðum rekstrarskilyrðum og augljósum markaðsbrestum. Líklegasta niðurstaðan af einkavæðingu RARIK er aukinn orkukostnaður íbúa í þeim tugum sveitarfélaga sem njóta þjónustu fyrirtækisins. Ef markmið okkar er byggðajöfnuður, þjónustuskuldbinding á dreifbýlum svæðum og hófleg gjaldskrá er opinbert eignarhald skynsamlegasti kosturinn.

Sala á hlutum ríkisins í Landsvirkjun er líka afspyrnuvond hugmynd. Fyrirtækið er í markaðsráðandi stöðu og í raun með einokun á stýranlegu afli í raforkukerfinu. Það er grundvallarkrafa að arðurinn sem slík aðstaða skapar renni til almennings. Fyrirséð er að arðsemi Landsvirkjunar muni aukast töluvert á næstu árum eftir því sem stórar virkjanir verða fullafskrifaðar. Að selja eign á slíkum tímapunkti jafngildir því að gefa frá sér framtíðartekjur fyrir skammtímagróða. Slíkt væri ábyrgðarleysi gagnvart samfélaginu og komandi kynslóðum.

Einkaaðilar gegna mikilvægu hlutverki í raforkukerfinu okkar og munu gera það áfram, en einkavæðing á fyrirtækjum í markaðsráðandi stöðu eða náttúrulegri einokunarstöðu er uppskrift að hagsmunaárekstrum, hærra verði og verri þjónustu. Það er gæfa Íslands að við höfum byggt upp orkukerfi í þágu samfélagsins alls. Leyfum engum að eyðileggja þessa sérstöðu okkar.

Höfundur er umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra.