Braggamálið. Brákaborg. Græna gímaldið — Hvað þarf meira?

Það er eitthvað farið að bresta í sambandi Reykvíkinga og þeirra sem stjórna borginni.

Ekki bara í pólitíkinni heldur í daglegri upplifun fólks af borginni sem það býr í og borgar fyrir.

Fólk finnur það í endalausum framkvæmdum, versnandi þjónustu og ákvörðunum sem virðast teknar langt frá raunverulegum þörfum íbúa. En kannski mest af öllu í þeirri tilfinningu að borgarkerfið hlusti einfaldlega ekki lengur.

Íbúi í Árskógum sem opnar gardínurnar á morgnana og sér risastóran grænan vegg nokkrum metrum frá stofuglugganum sínum þarf enga stjórnsýsluskýrslu til að vita að eitthvað fór úrskeiðis í Reykjavíkurborg. Það sama gildir um foreldrana sem vita ekki hvort leikskólapláss verði til staðar fyrir börnin sín eða fjölskyldurnar sem upplifa að borgin sem þær borga sífellt meira fyrir sé hætt að vinna fyrir íbúana sjálfa.

Ábyrgðin gufar upp

Eftir nærri tvo áratugi þar sem sami pólitíski kjarninn hefur haldið um stjórnartaumana hefur myndast menning þar sem ábyrgðin virðist alltaf gufa upp. Mistök eru útskýrð, tafir réttlættar og kostnaðarframúrkeyrslur orðnar svo algengar að þær virðast varla lengur vekja undrun inni í ráðhúsinu.

Braggamálið afhjúpaði kerfið

Braggamálið stendur enn eftir sem eitt skýrasta dæmið um stjórnleysi og ábyrgðarleysi hjá meirihlutanum í Reykjavík. Verkefni sem átti upphaflega að kosta um 158 milljónir króna endaði í yfir 425 milljónum eftir að framkvæmdin þróaðist úr „lágstemmdri hugmynd“ í sérhannaðan veitingastað og frumkvöðlasetur án þess að nokkur virtist hafa raunverulegt taumhald á kostnaði eða framkvæmdum.

Innri endurskoðun Reykjavíkurborgar komst að þeirri niðurstöðu að kostnaðareftirlit hefði verið ábótavant, farið hefði verið fram úr fjárheimildum án samþykkis, innkaupareglur ekki virtar og upplýsingagjöf til borgarráðs verið villandi og óásættanleg. Engir skriflegir samningar voru gerðir og eftirlit var ófullnægjandi. Fyrir marga Reykvíkinga varð Braggamálið augnablikið þegar borgarkerfið afhjúpaði sjálft sig — kerfi þar sem skattfé virðist geta horfið í stjórnleysi á meðan enginn þarf að axla raunverulegar afleiðingar.

Brákaborg — 32 milljónir fyrir hvert leikskólapláss

Síðan kom Brákaborg.

Leikskóli fyrir 100 börn hefur nú kostað yfir 3,2 milljarða króna — eða um 32 milljónir fyrir hvert eitt leikskólapláss. Borgin keypti húsnæði Adam og Evu við Kleppsveg og eyddi síðan yfir 1,5 milljörðum í breytingar, aðeins til þess að loka húsnæðinu skömmu síðar vegna alvarlegra byggingargalla, rakavandamála og skorts á fullnægjandi burðarþolshönnun.

Nú stendur borgin enn í því að kljást við myglaða nýbyggingu sem átti upphaflega að vera fyrirmyndarverkefni. Börn og starfsfólk hafa árum saman verið í bráðabirgðahúsnæði á meðan tómt húsnæði stendur eftir sem tákn um kostnaðarframúrkeyrslur og stjórnsýslu sem virðist oftar byggja á yfirlýsingum og ímyndarsköpun en aga, fagmennsku og ábyrgð.

Á sama tíma glíma foreldrar í Reykjavík við skort á leikskólaplássum, manneklu og óöryggi um grunnþjónustu. Það er erfitt fyrir venjulegt fólk að skilja hvernig borg sem á að sinna grunnþjónustu barna geti leyft slíku verkefni að þróast með þessum hætti án þess að nokkur beri raunverulega ábyrgð.

„Græna gímaldið“ og íbúarnir sem voru hundsaðir

Og nú blasir „græna gímaldið“ við íbúum í Árskógum.

Risastór vöruskemma sem skyggir á birtu, útsýni og heimilisfrið fólks sem hafði enga raunverulega hugmynd um hvað væri að rísa við hliðina á heimilum þeirra. Íbúar upplifa vanmátt, reiði og algjört virðingarleysi af hálfu borgarkerfis sem virðist hafa tekið ákvarðanir yfir höfuð íbúanna.

Á meðan vísa borgaryfirvöld ábyrgðinni sín á milli og segjast annað hvort ekki hafa áttað sig á umfangi framkvæmdarinnar eða einfaldlega ekki borið ábyrgð á henni. Fyrir marga er þetta orðið tákn um meirihluta sem hefur fjarlægst fólkið sem hann á að þjóna — þar sem innanhússkerfi og pólitík virðast skipta meira máli en lífsgæði venjulegra Reykvíkinga.

Það er auðvelt að tala um skipulag á fundum í ráðhúsinu. Það er erfiðara að vera fjölskyldan sem missir birtuna, útsýnið og heimilisfriðinn vegna ákvarðana sem hún fékk aldrei raunverulegt tækifæri til að hafa áhrif á.

Sama mynstrið aftur og aftur

Reykvíkingar horfa nú upp á sama mynstrið aftur og aftur.

Kostnaður springur út. Framkvæmdir fara úr böndunum. Íbúar eru hundsaðir. Skýrslur eru skrifaðar. Og að lokum gufar ábyrgðin upp einhvers staðar inni í kerfinu.

Á meðan hækka skattar og gjöld, skuldir aukast og grunnþjónustan veikist. Reykvíkingar greiða sífellt meira en upplifa samt borg sem virðist síður geta sinnt grunnverkefnum sínum.

Foreldrar vita ekki hvort leikskólapláss verði til staðar. Íbúar upplifa framkvæmdaóreiðu árum saman í eigin hverfum. Fólk sem einfaldlega vill komast til vinnu eða sinna fjölskyldulífi upplifir að borgin sé farin að vinna gegn þeim í stað þess að þjóna þeim.

Þetta snýst um stjórnarhætti

Þetta snýst ekki lengur um einstök mistök.

Þetta snýst um stjórnarhætti.

Það er engum flokkum, stjórnmálaöflum eða embættismönnum hollt að sitja of lengi við völd. Með tímanum skapast hætta á værukærð, ábyrgðarleysi og þeirri hugsun að reglurnar gildi einfaldlega ekki lengur um þá sem stjórna.

Eftir tvo áratugi af sömu stjórnarhefð er ekki lengur hægt að afgreiða þessi mál sem óheppileg einstök atvik. Þetta er orðið mynstrið.

Braggamálið. Brákaborg. Græna gímaldið.

Sama sagan aftur og aftur: kostnaður springur út, ábyrgðin gufar upp og almenningur situr eftir með afleiðingarnar.

Á einhverjum tímapunkti hættir þetta að vera klúður.

Og verður einfaldlega lýsing á meirihluta sem hefur setið of lengi við völd.

Það er skiljanlegt að borgaryfirvöld reyni nú að verja eigin stjórnarferil eftir nærri tvo áratugi við völd. En á einhverjum tímapunkti verða Reykvíkingar að spyrja sig hvort gamlar pólitískar tryggðir skipti meira máli en raunveruleg niðurstaða stjórnunarinnar.

Kosningar eiga ekki að snúast um vana eða gamlar hefðir. Þær eiga að snúast um árangur, ábyrgð og hvort fólk treysti þeim sem fara með valdið.

Reykjavík á betra skilið.

Og Reykvíkingar eiga ekki að sætta sig við að þetta sé orðið sjálfgefið verklag.

Höfundur er athafnamaður.