Bilið breikkar og breikkar með árunum

Sigríður Ólafsdóttir, dósent við Háskóla Íslands, hefur rannsakað þróun læsis á Íslandi um margra ára skeið. Hún segir áratugi af málþroska- og læsisrannsóknum varpa ljósi á bága stöðu íslenskra barna í alþjóðlegum og sögulegum samanburði.

„Við megum ekki sópa þessu undir teppið. Þetta er ekki bara PISA sem er að segja okkur þetta. Við verðum að átta okkur á því,“ segir hún í Sprengisandi á Bylgjunni í morgun.

Ekki í boði að líta undan

Allt bendi til þess að málskilningur íslenskra barna sé beinlínis í frjálsu falli. Aðstæður í leik- og grunnskólum landsins séu ekki til þess fallnar að bæta stöðuna.

„Það hefur verið ákveðin tregða hjá menntayfirvöldum að líta til tölfræðilegra rannsókna í menntamálum. Það var ósköp eðlilegt fyrir svona þrjátíu, fjörutíu árum að segja að í skólastarfi eigi ekkert að skoða meðaltöl. Þetta séu lifandi börn og þau séu margskonar, og það er svo sannarlega þannig, en eftir svona þrjátíu, fjöurutíu ár af rannsóknum, málþroska- og læsisrannsóknum, eru þær orðnar svo gífurlega miklar og gefa okkur svo mikla þekkingu. Það er ekki í boði lengur að líta undan,“ segir hún.

Rannsóknirnar sýni ótvírætt að málið, skilningur á því í ræðu og riti og virkur orðaforði eru til grundvallar öllum öðrum skilningi.

„Strax í leikskólanum, krakkar sem eru svo lánsöm að í leikskólanum er vorið tekið fyrir allan maímánuð, breytingar í náttúrunni og dýralífinu, þau læra svo mikið tungumál í samanburði við börn sem fara kannski einn dag í húsdýragarðinn og fara svo aftur og lesa um það og vinna verkefni,“ segir Sigríður.

Börn svipt tækifærum

Undirstaðan fari forgörðum í umræðu um menntamál og úreltar áherslur rýri tækifæri barna.

„Þetta byrjar í fjölskyldunni. Börn koma missterk inn í fyrsta ár leikskólans. Svo fara börn mismikið í leikskólann. Þú getur ímyndað þér að taka vorið fyrir í leikskólanum á móti því að taka það fyrir heima. Það er allt annað. Leikskólastarfið er miklu, miklu meira. Þannig að börn koma missterk inn í grunnskólana. Þar sýna íslenskar rannsóknir, hver af annarri, að bilið breikkar. Strax fyrsta ár grunnskólans. Þarna erum við í raun og veru að rýra tækifæri barna,“ segir Sigríður.

Orðaforðinn og málþroski byggist upp og verður flóknari og flóknari. Sé undirstaðan því vanrækt sé börnum mismunað og þau heft. Sigríður tekur einnig fyrir dæmi kosninganna, bæði næstu helgi og svo þjóðaratkvæðagreiðsluna í ágúst. Því fylgi mikil ábyrgð og því sé svo mikilvægt að Íslendingar þekki sögu landsins, þekki umheiminn og skilji, og geti sett sig sjálfa í samhengi við þetta tvennt og tekið upplýsta ákvörðun.