Ríkið lagði Lárus með minnsta mun

Árni Sæberg skrifar 5. maí 2026 12:11

Lárus í Landsrétti árið 2020. Óttar Pálsson, lögmaður hans á öllum dómstigum og fyrir Mannréttindadómstólnum, er fyrir aftan hann á myndinni. Vísir/Vilhelm

Íslenska ríkið var í morgun sýknað af öllum kröfum Lárusar Welding fyrir Mannréttindadómstól Evrópu. Hann vildi meina að brotið hefði verið á rétti hans til réttlátrar málsmeðferðar með skipan Hrefnu Sigríðar Briem sem sérfróðs meðdómanda í Stím-málinu svokallaða. Sjö manna dómstólinn klofnaði í málinu.

Lárus var árið 2015 dæmdur í fimm ára skilorðsbundið fangelsi vegna Stím-málsins í Héraðsdómi Reykjavíkur. Jóhannes Baldursson, fyrrverandi framkvæmdastjóri markaðsviðskipta Glitnis, var dæmdur í tveggja ára fangelsi og Þorvaldur Lúðvík Sigurjónsson, fyrrverandi forstjóri Sögu Capital í 18 mánaða fangelsi.

Forsaga málsins er sú að félagið Stím fékk tæplega 20 milljarða króna lán frá Glitni til að kaupa hlutabréf í Glitni og FL Group í nóvember árið 2007. Seljandi bréfanna var Glitnir en um var að ræða rúmlega 4 prósenta hlut í hvoru tilfelli. Veðin fyrir láni Stíms voru í hlutabréfunum í Glitni og FL Group.

Dæmt aftur í héraði og staðfest í Landsrétti

Mennirnir þrír kærðu málið til Hæstaréttar og kröfðust frávísunar á grundvelli þess að Sigríður Hjaltested, einn þriggja dómara málsins, hefði verið vanhæf til að dæma í því þar sem fyrrverandi eiginmaður hennar og barnsfaðir hefði starfað fyrir Glitni á sínum tíma. Hæstiréttur féllst á þau rök og ómerkti dóm héraðsdóms. Hæstiréttur féllst hins vegar ekki á að Símon Sigvaldason dómsformaður og Hrefna Sigríður Briem, sérfróður meðdómsmaður, hefðu verið vanhæf.

Héraðsdómur Reykjavíkur dæmdi aftur í málinu sléttum tveimur árum eftir fyrri dómsuppsöguna, þá skipaður þeim Símoni og Hrefnu Sigríði auk Ingimundi Einarssyni, þáverandi dómstjóra Héraðsdóms Reykjavíkur. Sakborningar reyndu einnig að fá hann dæmdan vanhæfan. Hæstiréttur féllst ekki á það og héraðsdómur staðfesti fyrri dóm sinn.

Árið 2020 staðfesti Landsréttur seinni dóm héraðsdóms hvað Lárus varðar en mildaði refsingu Jóhanns í átján mánaða skilorðsbundið fangelsi og Þorvaldar Lúðvíks í tólf mánaða skilorðsbundið fangelsi. Hæstiréttur hafnaði áfrýjunarleyfisbeiðni þeirra sama ár.

Fjórir á móti þremur

Í dómi Mannréttindadómstóls Evrópu segir að Lárus hafi kært íslenska ríkið til dómstólsins vegna ætlaðs brots á ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu sem tryggir mönnum réttinn til réttlátrar málsmeðferðar, með skipan Hrefnu Sigríðar sem sérfróðs meðdómanda.

Hann hafi haldið því fram að ófullnægjandi lagarammi og ógegnsætt ferli við val slíkra dómara ylli kerfisgöllum og veitti ekki vernd gegn óeðlilegum áhrifum.

Niðurstaða fjögurra dómara við réttinn hafi verið að sjálfstæði Héraðsdóms Reykjavíkur hefði ekki verið teflt í tvísýnu með skipaninni og ekki hefði hallað á Lárus við meðferð málsins.

Einn dómari skilaði sératkvæði með sömu niðurstöðu en þrír skiluðu sératkvæði og vildu fallast á kröfur Lárusar.

Dómsmál Mannréttindadómstóll Evrópu Hrunið