Loft­á­rásir, listaverkarán og sprengjugerð í Norður-Írlandi

Í nýjasta þætti hlaðvarpsins Skuggavaldið rekja prófessorarnir Eiríkur Bergmann og Hulda Þórisdóttir áfram sögu Rose Dugdale. Áður hefur verið sagt frá því hvernig hún snéri baki við forréttindum til að taka upp vopn gegn sínu eigin heimalandi en síðan tóku við hernaðarár Rose Dugdale með tilheyrandi loftárásum, listaverkaránum og fangelsun.

Sjá einnig: Ótrúleg saga Rose Dugdale

Rose mætti í leynilegar þjálfunarbúðir Provisional IRA í hrörlegu hjólhýsi í Donegal árið 1973 og gekk inn í raðir harðsvíraðs arms hreyfingarinnar sem hafði klofnað frá upprunalega lýðveldishernum árið 1969 vegna kerfisbundinnar kúgunar bresku stjórnarinnar á kaþólskum minnihluta Norður-Írlands. 

Þessi hreyfing hafnaði öllum pólitískum málamiðlunum og taldi eina rökrétta svarið vera að hrekja breska herinn burt með miskunnarlausri sprengjuherferð.

Fyrsta loftárás ÍRA

Í janúar árið 1974 nýtti Rose enska fágun sína til fulls. Í gervi blaðakonunnar „Stephanie Grant“ frá The Guardian tældi hún roskinn breskan þyrluflugmann til að fljúga með sig og „ljósmyndara“ sína – sem reyndust vera skæruliðar ÍRA. Í miðju flugi beindi Rose skammbyssu í hnakkann á flugmanninum og rændi þyrlunni.

Markmiðið var að varpa mjólkurbrúsum stútfullum af sprengiefni á lögreglustöð í Strabane. Aðgerðin fór þó út um þúfur. Þyrlan var of þung og flugmaðurinn sýndi fádæma snarræði þegar hann sveigði framhjá skotmarkinu til að forða nærliggjandi grunnskóla frá hættu. 

Eigi að síður þótti atburðurinn sögulegur, enda fyrsta tilraun ÍRA til loftárásar, og andlit Rose prýddi í kjölfarið allar helstu forsíður dagblaða á Bretlandseyjum.

Stærsta listaverkarán Írlandssögunnar

Aðeins nokkrum mánuðum síðar, í apríl 1974 – þegar Rose var raunar orðin barnshafandi – ruddist hún ásamt vitorðsmönnum sínum inn í hefðarsetrið Russborough House.

Þar hafði Beit-fjölskyldan, sem auðgast hafði á demantanámum í Suður-Afríku, sankað að sér ævintýranlega verðmætu listaverkasafni. Rose leit á fjölskylduna sem táknmynd nýlendustefnu og hikaði ekki við að beita áttræðan húsbóndann, Sir Alfred Beit, grófu ofbeldi.

Hún valdi nákvæmlega þau listaverk sem hún vissi að væru dýrmætust, þar á meðal verk eftir Rubens, Goya og sjálfan Vermeer. Heildarverðmæti ránsins nam um átta milljónum punda. Aðgerðin endaði þó með handtöku Rose og fæddi hún son sinn, Rory, á bak við lás og slá.

Kex-varpan og sprengjuherferðir

Árin í fangelsi slökktu ekki byltingareldinn. Eftir að hún losnaði árið 1980 sneri Rose sér að vopnaframleiðslu ásamt sprengjusérfræðingnum Jim Monaghan. Hún fann upp nýja tegund af kveikiþræði úr plastsprengiefninu Semtex, tækni sem síðar var notuð í mannskæðustu sprengjuárásum ÍRA í London.

Furðulegasta uppfinningin var vopn sem kallað var „The Biscuit Launcher“. Til að koma í veg fyrir að heimatilbúnar flugskeytavörpur slösuðu skotmanninn vegna bakslags, uppgötvuðu þau að hægt var að troða venjulegu Digestive-kexi í afturenda rörsins. Kexmulningurinn gleypti þrýstinginn fullkomlega. 

Þetta fáránlega en banvæna vopn var notað til að draga fjölda manns til dauða á Norður-Írlandi.

Vegferð Rose Dugdale er sláandi vitnisburður um það hvernig pólitísk sannfæring getur afmáð öll mörk. Konan sem hóf ævina á fínustu teboðum í Kensington endaði í dýpstu skotgröfum ÍRA og lagði sitt af mörkum til eins blóðugasta tímabils í samtímasögu Evrópu.

Á síðari hluta ævinnar notaði hún þó áhrif sín innan lýðveldishreyfingarinnar á Norður-Írlandi til að styðja við friðarferlið sem kennt er við föstudaginn langa árið 1998.

Rose lést vorið 2024, en hlusta má á ævintýranlega og miklu ítarlegri sögu hennar og átakanna á Norður-Írlandi í tveimur þáttum Skuggavaldsins sem nú eru báðir aðgengilegir í hlaðvarpsveitum.