Tryggjum fæðu- og elds­neytisöryggi með upp­byggingu á Dys­nesi

Öryggi og sjálfbærni samfélags eru meðal mikilvægustu verkefna hvers ríkis. Fyrir eyþjóð eins og Ísland, sem byggir afkomu sína að verulegu leyti á innflutningi á eldsneyti og matvælum, er sérstaklega mikilvægt að huga að því hvernig birgðahald er skipulagt og tryggt. Á síðustu árum hafa alþjóðlegar aðstæður, hvort sem er vegna náttúruhamfara, farsótta eða geopólitískra átaka, sýnt fram á hversu viðkvæmt aðfangakerfi heimsins getur verið. Því er tímabært að endurmeta hvernig við tryggjum aðgengi að nauðsynjum hér á landi. Eyjafjörður, og sérstaklega Akureyri og Dysnes, bjóða upp á einstakt tækifæri til að styrkja innviði landsins á þessu sviði.

Í dag er stór hluti birgða af olíu og bensíni á Íslandi staðsettur á takmörkuðum fjölda staða, einkum á suðvesturhorninu. Slík miðstýring skapar augljósa áhættu. Ef truflun verður í flutningum, hvort sem er vegna veðurs, bilana eða annarra utanaðkomandi þátta, getur það haft víðtæk áhrif á allt landið. Það er því grundvallaratriði að dreifa birgðum betur og tryggja að nægjanlegt magn sé til staðar á fleiri stöðum.

Eyjafjörður er í þessu samhengi kjörinn staður fyrir aukið birgðahald til að tryggja matvælaöryggi og eldsneytisöryggi. Svæðið hefur sterka innviði, góðar hafnaraðstæður og er miðsvæðis á Norðurlandi. Akureyri hefur um árabil verið lykilmiðstöð fyrir þjónustu, verslun og samgöngur í landshlutanum, og með frekari uppbyggingu á Akureyri og Dysnesi gæti svæðið orðið enn mikilvægara í öryggislegu tilliti. Með því að byggja upp öflugar birgðageymslur á svæðinu væri hægt að tryggja að Norðurland og Austurland hefðu sjálfstæðari aðgang að eldsneyti og öðrum nauðsynjum.

Sérstaklega er vert að horfa til Dysness, sem er rétt við Akureyri. Þar eru þegar til staðar góðar aðstæður til hafnaruppbyggingar og svæðið býður upp á mikið landrými til framtíðar sem þegar hefur verið diliskipulagt. Með markvissri fjárfestingu væri hægt að þróa Dysnes í eitt af helstu birgðamiðstöðvum landsins fyrir olíu, bensín og aðrar nauðsynjavörur. Slík uppbygging myndi ekki aðeins auka öryggi landsins heldur einnig skapa atvinnu og efla efnahagslíf svæðisins.

Eitt af því sem þarf sérstaklega að huga að er eldsneytisöryggi flugsamgangna. Flugvellirnir á Akureyri og Egilsstöðum gegna lykilhlutverki í innanlandsflugi og eru einnig varaflugvellir fyrir millilandaflug. Til að tryggja rekstraröryggi þeirra er nauðsynlegt að nægar birgðir af flugvélaeldsneyti séu til staðar á Norðurlandi. Með því að byggja upp birgðageymslur fyrir flugvélaeldsneyti á Dysnesi væri hægt að styðja við starfsemi beggja flugvalla og auka viðnámsþrótt samgöngukerfisins í heild.

Auk eldsneytisöryggis þarf einnig að huga að fæðuöryggi landsins. Ísland er háð innflutningi á mörgum tegundum matvæla, og truflanir í aðfangakeðjum geta haft alvarlegar afleiðingar. Því er mikilvægt að byggja upp varabirgðir af matvælum sem geta tryggt grunnþarfir þjóðarinnar til skemmri og lengri tíma. Eyjafjarðarsvæðið er sérstaklega hentugt fyrir slíkar birgðageymslur, enda liggur það vel við samgöngum bæði til Norðurlands og Austurlands.

Með því að staðsetja bæði eldsneytis- og matvælabirgðir á Eyjafjarðarsvæðinu væri hægt að skapa sterka stoð fyrir öryggi landsins. Dreifing birgða myndi draga úr áhættu og auka sveigjanleika í neyðartilvikum. Jafnframt myndi slík uppbygging styðja við byggðaþróun og jafnvægi milli landshluta, sem hefur lengi verið markmið íslenskra stjórnvalda.

Samstarf milli ríkis, sveitarfélaga og einkaaðila verður lykilatriði í þessari uppbyggingu. Fjárfestingar af þessari stærðargráðu krefjast skýrrar stefnumótunar og samhæfingar. Það er mikilvægt að allir hagsmunaaðilar vinni saman að því að þróa heildstæða sýn á birgðahald á Íslandi og hvernig best sé að dreifa því til framtíðar.

Eyjafjörður hefur alla burði til að verða miðpunktur slíkrar þróunar. Með sterkum innviðum, góðri staðsetningu og miklum vaxtarmöguleikum er svæðið kjörið til að taka við auknu hlutverki í birgðahaldi landsins. Uppbygging á Dysnesi gæti orðið lykilverkefni í því að tryggja öryggi og sjálfbærni Íslands til framtíðar.

Í ljósi alls þessa er ljóst að aukið birgðahald í Eyjafirði er ekki aðeins æskilegt heldur nauðsynlegt. Með því að dreifa birgðum, styrkja innviði og nýta þá möguleika sem svæðið býður upp á getum við tryggt að Ísland sé betur í stakk búið til að takast á við óvissu framtíðarinnar.

Það er von mín að stjórnvöld og aðrir ábyrgir aðilar sjái tækifærin sem felast í þessari uppbyggingu og grípi til aðgerða sem fyrst. Með sameiginlegu átaki getum við skapað öruggari og sterkari framtíð fyrir land og þjóð.

Höfundur er hafnarstjóri Hafnasamlags Norðurlands.