Vinnum að hag sjúk­linga – og förum rétt með stað­reyndir

Klíníkin hefur undanfarnar vikur vakið athygli á hagræði og sparnaði sem falist getur í að framkvæma efnaskiptaaðgerðir á vegum Landspítalans hér á landi í stað þess að senda sjúklinga erlendis. Klíníkin hefur í áratug framkvæmt mikinn fjölda slíkra aðgerða hér á landi með góðum árangri svo þekking og allur aðbúnaður er til. Að frumkvæði yfirvalda heilbrigðismála var gerður samningur við Sjúkratryggingar Íslands í ágúst sl. um framkvæmd þessara aðgerða en tafir á innleiðingu hans urðu tildrög þess að forsvarsmenn Klíníkurinnar hófu að vekja athygli á málinu enda talsverðir fjármunir undir fyrir hið opinbera fyrir utan ómælt hagræði fyrir sjúklinga.

Hjörtur Gíslason, skurðlæknir á Landspítala, sem jafnframt starfar í Svíþjóð og hefur þar framkvæmt efnaskiptaaðgerðir á íslenskum sjúklingum, skrifaði í kjölfarið grein og fór þar með ýmsar rangfærslur og óábyrgar staðhæfingar sem ekki er hægt að láta hjá líða að svara. Vega þær ekki aðeins að heiðri Klíníkurinnar og fagmennsku þar innan veggja heldur alls þess góða starfsfólks sem hjá Klíníkinni starfar.

Staðhæfingar Hjartar byggja vonandi á misskilningi eða þekkingarleysi á störfum Klíníkurinnar. Klíníkin hefur átt í farsælu samstarfi við Landspítala, heilbrigðisráðuneytið, Sjúkratryggingar Íslands og fleiri aðila. Gæði þjónustu og velferð sjúklinga er alltaf leiðarljós í öllum störfum okkar og hefur mikill metnaður verið lagður í að byggja upp gott orðspor Klíníkurinnar. Það er eðlilegt og gott að skiptar skoðanir séu á fyrirkomulagi heilbrigðisþjónustu, en ekki getur talist gott að læknir tjái sig opinberlega með svo óábyrgum hætti, einkum þegar hann á hagsmuna að gæta vegna eigin fyrirtækjareksturs í sama málaflokki.

Um rangfærslurnar sem vert er að leiðrétta er af nógu að taka. Klíníkin starfrækir vissulega þverfaglegt teymi um starfsemina sem um ræðir, þvert á það sem Hjörtur segir. Teymið sem kemur að efnaskiptaaðgerðum telur skurðlækna, hjúkrunarfræðinga, næringarfræðing og sjúkraþjálfara. Aðkoma lyflæknis til viðbótar er í undirbúningi en við vísum auk þess í önnur úrræði á borð við sálfræðinga eða hugræna atferlismeðferð eftir því sem hentar hverjum sjúklingi.

Alrangt er að sjúklingar hitti ekki skurðlækni fyrir aðgerð. Allir hitta skurðlækni í fyrsta viðtali, svo aftur fyrir aðgerð og á stofugangi eftir aðgerð. Regluleg einstaklingsbundin eftirfylgni er skipulögð fyrir hvern sjúkling 6 vikum, 6 mánuðum og ári eftir aðgerð. Sjúklingar geta auk þess óskað eftir því að framlengja eftirfylgni eða koma oftar ef þörf er á.

Ein alvarlegasta afvegaleiðingin er að Landspítalinn verji miklum tíma í að sinna fylgikvillum eftir efnaskiptaaðgerðir sem framkvæmdar hafa verið á Klíníkinni. Þessu hefur lengi verið haldið fram en þrátt fyrir ósk um tölulegar upplýsingar frá Landspítala hafa slík gögn aldrei verið lögð fram. Fylgikvillar vegna efnaskiptaaðgerða eru þekktir hvar sem þær eru framkvæmdar og hluti þeirra sjúklinga þarfnast aðgerðar. Tíðni alvarlegra fylgikvilla hefur verið mjög lág á Klíníkinni. Klíníkin sinnir öllum þeim sem til hennar leita vegna fylgikvilla. Sjúklingar leita til hins opinbera ýmist vegna bráðavanda en oftar vegna greiðsluþátttöku hins opinbera sem ekki hefur verið til staðar á Klíníkinni. Þetta fyrirkomulag er sambærilegt við það sem þekkist í nágrannalöndum okkar sem búa við svipað heilbrigðiskerfi, þ.á.m. í Svíþjóð.

Fleira mætti telja til en mikilvægast er þó að horfa til þess sem betur má fara í heilbrigðiskerfinu. Um eitt eru nefnilega allir sammála, en það er velferð sjúklinga. Um það snýst þetta fyrst og fremst. Hjörtur bendir réttilega á að langbest sé að aðgerðir á borð við þessar séu framkvæmdar hér á landi.

Þrennt skiptir hér helst máli. Fyrir það fyrsta er kostnaður ríkisins sannanlega talsvert hærri þegar sjúklingar eru sendir erlendis, m.a. vegna ferðakostnaðar og dagpeninga.

Fyrir utan beinan kostnað skipta samfélagslegir þættir einnig verulegu máli. Mikilvægt er að þekking á sjúkdómum sem leiða til efnaskiptaaðgerða og svo á aðgerðunum sjálfum sé til og haldist hér í landinu. Slík þekking er fjárfesting í sjálfu sér en við bætist skattsporið sem til verður vegna aðgerðanna og sá samfélagslegi ávinningur sem því fylgir.

Síðast en ekki síst er langt ferðalag mikið óhagræði og fyrirhöfn fyrir sjúklingana. Þetta álag má ekki vanmeta og því til mikils að vinna að hægt sé að veita þessa þjónustu á Íslandi. Það getur verið mikið fyrirtæki og kvíðavaldur að leggja í löng ferðalög, bæði fyrir en ekki síður eftir aðgerðir.

Ísland er lítið land og mikilvægt að allir aðilar vinni saman að því að finna leiðir til að veita betri heilbrigðisþjónustu og halda niðri kostnaði. Í stað þess að munnhöggvast í fjölmiðlum verður vonandi hægt að halda áfram uppbyggilegu samtali með hag sjúklinga og heilbrigðiskerfisins að leiðarljósi.

Aðalsteinn er sérfræðingur í almennum skurðlækningum hjá Klíníkinni og Kristján Jón er framkvæmdastjóri Klíníkurinnar.