Hvað þýða hraðar breytingar í gervi­greind fyrir ís­lenskt við­skiptalíf?

Á síðustu árum hefur umræðan um gervigreind verið stöðug. Flestir hafa þó litið á hana sem nýtt tæki sem hjálpar fólki að skrifa texta, finna upplýsingar eða gera einföld verkefni hraðar. Slík sýn er þó farin að breytast hratt. Nýjustu framfarir benda til þess að við séum ekki lengur aðeins að bæta við nýju tæki í verkfærakistu fyrirtækja, heldur að stíga inn í nýjan áfanga þar sem sjálf eðli þekkingarvinnu fer að breytast.

Bandaríski frumkvöðullinn Matt Shumer vakti nýlega athygli á þessari þróun þegar hann skrifaði grein þar sem hann heldur því fram að við séum að nálgast punkt þar sem gervigreind geti unnið sjálfstætt að verkefnum sem taka marga klukkutíma eða jafnvel daga hjá sérfræðingum. Framfarir sem áður tóku mörg ár virðast nú gerast á nokkrum mánuðum. Kerfi sem gátu áður aðeins hjálpað við smáverkefni eru farin að taka að sér flóknari greiningar, skrifa heilar skýrslur eða þróa hugbúnað með litlum mannlegum afskiptum. Þessi hraði gefur til kynna að næstu ár gætu breytt vinnumarkaði hraðar en margir gera sér grein fyrir.

Þegar horft er til Íslands verður ljóst að þessi þróun hefur sérstaka þýðingu. Ísland er lítið hagkerfi sem byggir í auknum mæli á þekkingu, stafrænum lausnum og alþjóðlegum tengslum. Við höfum ekki stóran vinnumarkað og getum ekki keppt við stærri þjóðir í fjölda starfsmanna. Við höfum hins vegar lengi byggt samkeppnishæfni okkar á menntun, tækni og getu til að nýta nýjar lausnir hraðar en stærri kerfi gera. Því gæti gervigreind orðið bæði stærsta tækifæri og stærsta áskorun íslensks viðskiptalífs á næstu árum.

Ein mikilvægasta breytingin felst í því að gervigreind beinist nú að sjálfri hugsunarvinnunni. Fyrri iðnbyltingar beindust fyrst og fremst að líkamlegri vinnu. Vélar komu í stað handafls í verksmiðjum og síðar komu tölvur sem breyttu gagnavinnslu og skrifstofustörfum. Nú erum við að sjá tækni sem getur tekið að sér hluta af þeirri vinnu sem áður var talin kjarni sérfræðistarfa. Greining gagna, samantekt upplýsinga, gerð skýrslna og jafnvel þróun hugbúnaðar eru verkefni sem gervigreind getur nú sinnt á ótrúlegum hraða.

Þetta þýðir ekki að sérfræðingar verði óþarfir. Þvert á móti gæti hlutverk þeirra orðið mikilvægara en áður. En hlutverkið breytist. Í stað þess að eyða tíma í grunnvinnu verður hlutverk sérfræðingsins í auknum mæli að skilgreina verkefnin, leiðbeina kerfunum og meta niðurstöðurnar. Mannleg dómgreind, reynsla og siðferðileg ábyrgð verða enn mikilvægari þegar tæknin getur framkvæmt sjálfa vinnuna.

Fyrir íslensk fyrirtæki getur þessi breyting haft gríðarleg áhrif á framleiðni. Ef gervigreind getur tekið yfir stóran hluta grunnvinnu getur sama teymi unnið mun meira á skemmri tíma. Hugbúnaðarfyrirtæki geta þróað vörur hraðar, ráðgjafarfyrirtæki geta þjónustað fleiri viðskiptavini og markaðsfyrirtæki geta framleitt efni í miklu stærra magni. Í litlu hagkerfi eins og því íslenska gæti þetta haft mjög sýnileg áhrif á samkeppnishæfni landsins.

Samt sem áður felast einnig áskoranir í þessari þróun. Stór hluti íslensks atvinnulífs byggir á litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Slík fyrirtæki hafa oft takmarkað fjármagn og tíma til að fylgjast með hraðri tæknibreytingu. Ef þau taka ekki virkan þátt í þessari þróun geta þau auðveldlega lent í þeirri stöðu að keppa við fyrirtæki sem hafa þegar byggt starfsemi sína á nýrri tækni. Slík þróun hefur áður sést þegar internetið og síðar snjallsímar breyttu markaðnum.

Slík dæmi má sjá í lögfræði, endurskoðun og fjármálaþjónustu. Í þessum greinum eyðir stór hluti starfsmanna miklum tíma í að leita upplýsinga, lesa skjöl og skrifa fyrstu drög að texta. Gervigreind getur þegar tekið yfir stóran hluta þessarar vinnu. Það þýðir að fyrirtæki sem nýta tæknina geta veitt þjónustu hraðar og á lægra verði. Fyrirtæki sem halda áfram að vinna á sama hátt og áður gætu átt erfitt með að keppa.

Þessi þróun hefur einnig áhrif á vinnumarkaðinn. Í mörgum greinum hefja ungir starfsmenn feril sinn í verkefnum sem fela í sér mikla grunnvinnu. Ungir lögfræðingar lesa dóma og skrifa fyrstu drög að samningum. Nýútskrifaðir viðskipta- og hagfræðingar vinna gagnagreiningu og taka saman skýrslur. Ungir blaðamenn skrifa fréttir byggðar á upplýsingum úr opinberum gögnum. Ef gervigreind tekur yfir stóran hluta þessarar vinnu þarf að endurhugsa hvernig fólk lærir fagið.

Það getur einnig haft áhrif á hvernig fyrirtæki byggja upp teymi sín. Í stað þess að ráða marga nýliða gætu fyrirtæki ráðið færri starfsmenn sem hafa meiri reynslu og geta stýrt gervigreindarkerfum. Slík þróun gæti dregið úr hefðbundinni starfsþróun þar sem fólk lærir smám saman í gegnum einfaldari verkefni. Það kallar á nýjar leiðir til að þjálfa starfsfólk og byggja upp þekkingu.

Á sama tíma opnast ný tækifæri. Saga tæknibreytinga sýnir að ný tækni skapar alltaf nýjar atvinnugreinar. Internetið skapaði rafræna verslun, samfélagsmiðla og stafræna markaðssetningu. Snjallsímar bjuggu til heila app-hagkerfið sem áður var ekki til. Gervigreind mun líklega gera það sama og skapa ný fyrirtæki og ný störf sem við sjáum ekki enn fyrir okkur.

Íslensk sprotafyrirtæki gætu haft sérstakt forskot í þessari þróun. Með hjálp gervigreindar getur lítið teymi byggt upp flókna þjónustu sem áður hefði krafist stórs fyrirtækis. Þetta gæti gert íslenskum frumkvöðlum kleift að þróa alþjóðlegar tæknilausnir hraðar en áður. Land sem hefur lengi lagt áherslu á nýsköpun og tæknimenntun gæti því nýtt sér þessa þróun vel.

Stærsta spurningin fyrir íslensk fyrirtæki er því ekki hvort gervigreind muni hafa áhrif. Spurningin er hversu hratt fyrirtækin munu aðlagast. Sum fyrirtæki munu líta á tæknina sem aukaverkefni sem hægt er að skoða síðar. Önnur munu sjá hana sem grundvallarbreytingu á því hvernig vinnan sjálf fer fram. Saga tæknibreytinga bendir til þess að fyrirtæki í seinni hópnum nái yfirleitt forskoti.

Í því samhengi stendur Ísland frammi fyrir mikilvægu tækifæri. Ef fyrirtæki, háskólar og stjórnvöld vinna saman að því að byggja upp þekkingu og færni í notkun gervigreindar gæti landið orðið eitt af þeim samfélögum sem nýta tæknina hvað best. Ef hins vegar þróunin verður látin gerast án markvissrar stefnu gæti hún aukið bilið milli þeirra sem nýta tæknina og þeirra sem sitja eftir.

Við stöndum því á ákveðnum tímamótum. Gervigreind er ekki lengur fjarlæg framtíðarsýn heldur raunveruleg breyting sem er þegar farin að hafa áhrif á atvinnulíf. Fyrirtæki sem skilja þessa þróun og aðlagast henni gætu aukið framleiðni og skapað ný tækifæri. Fyrirtæki sem gera það ekki gætu staðið frammi fyrir sífellt erfiðari samkeppni.

Höfundur er ráðgjafi.  Gervigreind aðstoðaði við skrif þessarar greinar.