Skipti ekki máli hvaðan olían er

Dagur B. Eggertsson, þingmaður Samfylkingarinnar, sagði í færslu á Facebook gær að umsvifalausar hækkanir á olíuverði í kjölfar árásanna hlytu að vekja spurningar.

Eins og veðurfréttir

„Ég skal viðurkenna að svona hækkanafréttir frá þeim eru aðeins eins og veðurfréttir. Eitthvað sem virðist óviðráðanlegt - og leiðinlegt.“

Hann vísaði í greiningu The Economist þess efnis að búast mætti við að áhrifin af átökunum myndu hafa áhrif á olíuverð, fyrst í Asíu en seinna í Evrópu. Ástæðan fyrir því væri að nánast ekkert af þeirri olíu sem seld er á Evrópumarkaði komi frá þessu svæði.

„Í ljósi þess að birgðir eru alltaf einhverjar að þá hlýtur að mega - og verða - að spyrja hvernig á því standi að verð á dælu hækki um leið og heimsmarkaðsverð. Ég kannast nefnilega ekki við að það lækki um leið og heimsmarkaðsverð lækki - þá er sagt er verið sé að selja gamlar birgðir á "háa verðinu", ekki satt? Er ekki eitthvað bogið við þetta? Hver kann svör við þessu?“

Mikilvæg umræða

Magnús Hafliðason, framkvæmdastjóri N1, hefur svarað þessum skrifum Dags, og umræðunni almennt, í yfirlýsingu sem hann sendi fjölmiðlum í dag.

Hann segir að umræða um verðlag á eldsneyti og áhrif hækkandi heimsmarkaðsverðs olíu hér á landi vera mikilvæga, enda hafi eldsneytisverð veruleg áhrif á flest heimili og fyrirtæki í landinu.

„Mikilvægt er þó að hún byggi á staðreyndum um þá þætti sem raunverulega móta verð á eldsneyti á hverjum tíma og staðan skoðuð með það í huga. Dagur B. Eggertsson vísaði í gær til fréttar Rúv þar sem fjallað var um áhrif hækkandi heimsmarkaðsverðs. Í þeirri umræðu var gefið í skyn að verðbreytingar hér á landi fylgdu heimsmarkaði ekki alltaf þegar verð lækkaði. Framkvæmdastjóri FÍB hafði í kjölfarið uppi svipaða orðræðu í sjónvarpsfréttum Rúv.“

Olíumarkaðurinn er alþjóðlegur

Af því tilefni vilji N1 koma því á framfæri að olían sem seld er á Íslandi í dag komi að mestu frá Noregi. Verðið mótist einkum af þremur þáttum; heimsmarkaðsverði, gengi krónunnar gagnvart bandaríkjadal og álagi, sem feli meðal annars í sér flutningskostnað og annan kostnað frá erlendum birgja.

„Spurt hefur verið hvers vegna norsk olía hækki þótt hún komi ekki frá Miðausturlöndum. Ástæðan er einföld: Olíumarkaðurinn er alþjóðlegur. Framleiðendur bjóða olíu sína á heimsmarkaði og verðið mótast þar, en ekki eftir landsvæðum. Framboð á einu landsvæði hefur því áhrif á verð annars staðar. Ef framboð minnkar til dæmis frá Miðausturlöndum er líklegt að eftirspurn eftir norskri olíu aukist. Þar með hækkar líka verð á olíu sem seld er til Íslands því verðið er beintengt við heimsmarkaðsverð olíu á hverjum tíma.“

Sé horft til þróunar á eldsneytisverði frá síðustu áramótum megi sjá að Brent-olía hefði hækkað um 20 prósent án gengisáhrifa áður en átök hófust í Íran, eða um 16 prósent með gengisáhrifum. Á sama tíma hefði verð á eldsneytisdælum hér á landi hækkað innan við tvö prósent að jafnaði.

„Þegar þetta er ritað stendur heimsmarkaðsverð í um 83,5 USD, sem er 37% hækkun frá áramótum án gengisáhrifa (36% með gengisáhrifum), en hækkun verðs á eldsneytisdælum um 4%. Svipuð mynd sést þegar litið er til dísilolíu: heimsmarkaðsverð hennar hefur hækkað um 59% frá áramótum á meðan verð á eldsneytisdælum hefur hækkað um 3,5%.“

Áhrifin eigi eftir að koma fram

Þessar tölur sýni að verulegur verðþrýstingur hefði myndast áður en átökin í Íran hófust, án þess að hann hefði að fullu skilað sér í verð til neytenda. Áhrifin af þessari miklu hækkun heimsmarkaðsverðs í kjölfar átakanna í Íran eiga því eftir að koma fram síðar .

Frá 1. mars hafi verð á dísilolíu til dæmis hækkað um um 13 prósent í Svíþjóð og um 18 prósent í Danmörku. Sé litið til bensínverðs hafi það á sama tíma hækkað um um 7 prósent í Svíþjóð og um 4 prósent í Danmörku.

„Umræða um verðlag og efnahagsmál er mikilvæg, en á sama tíma nauðsynlegt er að hún byggi á staðreyndum og sameiginlegum skilningi á þeim þáttum sem hafa áhrif á verðþróun. Það er sjálfsögð krafa að stjórnmálamenn og aðrir sem taka þátt í umræðunni tali af ábyrgð og byggi mál sitt á staðreyndum.“