Breytum menningu og eflum mennta­kerfið okkar – vitundar­vakning meðal for­eldra

Heimili og skóli – landssamtök foreldra hafa starfað ötullega að málefnum barna og foreldra um árabil. Á undanförnum árum hafa orðið miklar samfélagsbreytingar sem hafa haft veruleg áhrif á börn, foreldra og skólasamfélagið í heild. Verkefni samtakanna hafa þróast í takt við þessar breytingar og sífellt verið aðlöguð að nýjum áskorunum.

Þegar netið breytti öllu

Eitt af fyrstu stóru verkefnunum á þessu tímabili var netöryggisfræðsla í 6. bekkjum grunnskóla. Þá heyrðist sú gagnrýni að mögulega væri verið að fara of snemma inn í skólana með fræðslu um ábyrga nethegðun og að slíkt ætti ekki erindi við nemendur á miðstigi. Afstaða okkar var skýr. Best væri að börn lærðu um kosti netsins og hvað bæri að varast áður en þau fengju tækin í hendurnar.

Á örfáum árum urði hins vegar dramatískar breytingar. Við fórum úr því að þurfa að útskýra einföldustu atriði fyrir miðstigsnemendum yfir í það að langflest börn voru orðin vön notkun snjalltækja og komin með eigin síma. Dæmið hafði snúist við. Í stað þess að vera of snemma á ferðinni reyndist fræðslan víða koma of seint.

Ábyrgðin liggur hjá okkur

Til að bregðast við þessari þróun var ráðist í margvíslegar aðgerðir. Skólar fengu leiðbeiningar um hvernig koma mætti á skilvirku símafríi, en fyrst og fremst var lögð aukin áhersla á hlutverk foreldra. Það eru foreldrar sem bera ábyrgð á notkun barnanna á snjalltækjum – við afhendum tækin og stofnum jafnvel aðganga að forritum sem börn eiga ekki erindi inn á. Ljóst er að bakslag varð í netöryggismálum barna um tíma.

Nú er, sem betur fer, að verða vitundarvakning meðal foreldra. Foreldrar hittast, ræða málin og vinna saman að því að snúa þróuninni við. Stjórnvöld hafa einnig stigið inn í umræðuna með tillögum um ný viðmið og símafrí í skólum.

Þegar rýnt var í rót vandans kom fljótt í ljós að hann tengdist skorti á samstarfi. Samstarfi foreldra sín á milli og samstarfi skóla og foreldra. Of lengi höfðum við unnið hvert í sínu horni.

Farsældarsáttmálinn – Mikilvægt verkfæri í valdeflingu foreldra

Úr þessari greiningu varð Farsældarsáttmálinn til ásamt vinnustofu sem boðin er foreldrum. Sáttmálinn hefur nú þegar verið innleiddur í meira en 100 grunnskóla á Íslandi, en betur má ef duga skal. Vinnustofan er aðgengileg fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla og er stefnum við á að efla innleiðingu í leik- og framhaldsskólum á næstu misserum.

Farsældarsáttmálinn er verkfæri sem hvetur foreldra til að koma saman og ræða sameiginleg gildi og viðmið fyrir börnin okkar. Úr verður verðmætt samtal sem foreldrar, börn og skólasamfélagið býr að til framtíðar.

Árangurinn lætur ekki á sér standa. Það eitt að foreldrar komi saman og komi sér saman um gildi og viðmið um uppeldi barna sinna hefur haft jákvæð og mælanleg áhrif. Sögur hafa borist víðsvegar af landinu um breyttan anda í skólasamfélögum. Kennarar hafa greint frá því að þeir fái meira svigrúm til kennslu í stað þess að verja óhóflegum tíma í agastjórnun og úrlausn árekstra.

Vinsældir Farsældarsáttmálans hafa farið fram úr björtustu vonum. Eftirspurnin er orðin svo mikil að erfitt hefur reynst að anna henni. Starfsfólk Heimilis og skóla hefur verið á ferð um land allt, kvöld eftir kvöld, við að leiða foreldra í gegnum sáttmálann og ræða brýn málefni, ekki síst netöryggi og samskipti.

Foreldrar eru lykillinn að sterkara menntakerfi

Starf samtakanna hefur haft raunveruleg og jákvæð áhrif á íslenskt samfélag og sérstaklega börnin okkar. Unnið er að umfangsmiklum og kostnaðarsömum verkefnum sem miða að því að efla menntun og vellíðan barna. Hingað til hefur starfsemin notið dyggs stuðnings mennta- og barnamálaráðuneytisins auk framlaga félagsmanna.

Verkefnið er skýrt. Að styrkja foreldra sem lykilaðila í menntakerfinu og stuðla að jákvæðri menningu sem styður við nám og líðan barna. Rannsóknir og reynsla sýna að foreldrar eru einn mikilvægasti hlekkurinn í því að efla menntakerfið. Þegar foreldrar vinna saman næst árangur. Mikilvægt er að halda þessu starfi áfram svo tryggja megi að börn fái tækifæri til að þroska og nýta hæfileika sína og njóta bernsku sinnar.

Á næstu dögum mun Heimili og skóli leita til fyrirtækja og sveitarfélaga um samstarf sem gerir samtökunum kleift að halda áfram þessu mikilvæga starfi í þágu foreldra og barna um land allt.

Höfundur er framkvæmdastjóri Heimilis og skóla – Landssamtaka foreldra