Veist þú hver heldur á skærunum eða litar á þér hárið?

Flest okkar telja sjálfsagt að ganga að því sem vísu að þegar við setjumst í stólinn hjá hársnyrti að manneskjan sem heldur á skærunum eða meðhöndlar sterk efni nálægt húð okkar og augum sé löggiltur fagmaður með tilskilin réttindi. Því miður er raunin sú að sífellt oftar er boðið upp á þjónustu sem hvorki stenst lög né faglegar kröfur, og í slíkum tilfellum bera neytendur alla áhættuna.

Löggilt iðngrein sem byggir á öryggi og fagmennsku

Hársnyrtiiðn er löggilt iðngrein á Íslandi og það er engin tilviljun. Til að öðlast réttindi þarf að ljúka formlegu námi, sveinsprófi og meistararskóla vilji viðkomandi reka hárgreiðslustofu. Þessar kröfur eru ekki settar fram til að útiloka, heldur til að tryggja gæði, öryggi og neytendavernd.

Áhyggjuefni er að í auknum mæli hefur afmarkað erlent nám, sem nær einungis til tiltekinna verkþátta á borð við rakstur eða hárblástur og stendur jafnvel aðeins yfir í 8–12 vikur, verið metið til jafns við heildstæða fagmenntun í löggiltri hársnyrtiiðn á Íslandi. Slík nálgun samræmist ekki þeirri víðtæku þekkingu sem íslenskt iðnnám byggir á, þar sem lögð er áhersla á anatómíu, efnafræði, húð- og hársjúkdóma, hreinlæti og neytendavernd. Ef gerðar eru minni kröfur við mat á erlendu námi en gilda um innlenda menntun er hætta á að grafið sé undan bæði faglegum gæðum greinarinnar og öryggi neytenda.

Fagmennska er fjárfesting í öryggi

Þegar neytandi velur löggiltan hársnyrti er hann ekki einungis að greiða fyrir þjónustu, heldur fyrir ábyrgð, tryggingar og starfsemi innan ramma sem verndar hann ef eitthvað fer úrskeiðis. Löggiltir meistarar bera faglega og lagalega ábyrgð á sinni starfsemi, starfa undir eftirliti og uppfylla strangar kröfur heilbrigðisyfirvalda.

Ólöggilt starfsemi býður enga slíka vernd. Þar stendur neytandinn einn eftir ef tjón verður – án trygginga, án úrræða og án skýrrar ábyrgðar. Efnameðferðir sem fara úrskeiðis geta valdið alvarlegum bruna og í verstu tilvikum varanlegum skaða.

Svartur markaður grefur undan fagmenntun

Ólögleg starfsemi skekkir samkeppnisstöðuna gríðarlega. Fagfólk sem rekur löglega sínar stofur undir handleiðslu meistara greiðir sína skatta, tryggingar, lögbundin laun og uppfyllir strangar kröfur heilbrigðiseftirlits.

Þegar réttindalausir aðilar starfa utan kerfisins geta þeir boðið lægra verð, en það verð er niðurgreitt af skattgreiðendum og á kostnað öryggis neytenda. Ef við leyfum þessari þróun að halda áfram án afskipta, erum við kerfisbundið að grafa undan hvata ungs fólks að sækja sér iðnmenntun. Enginn hvati verður til staðar til að leggja á sig áralangt nám og vinnustaðanám ef stjórnvöld aðhafast ekki og horfa fram hjá þeirri staðreynd að hver sem er getur opnað rekstur og kallað sig hársnyrti.

Reglur án eftirlits eru einskis virði

Hér verða stjórnvöld að líta í eigin barm. Hérlendis eru í gildi lög um handiðnað og neytendavernd, en lög gera ekki mikið gagn ef þeim er ekki framfylgt. Skortur á virku og sýnilegu eftirliti hefur skapað mikið svigrúm fyrir ólögmæta starfsemi sem fær að þrífast óáreitt.

Félag hársnyrtimeistara og –sveina í Reykjavík og Félag hársnyrtimeistara á Norðurlandi (FHMS og FHM), aðildarfélög innan Samtaka iðnaðarins, hafa margsinnis kallað eftir aðgerðum, auk annarra iðngreina innan samtakanna. Það þarf skýrari verkaskiptingu milli stofnana, raunhæf viðurlög við brotum og eftirfylgni. Það er hlutverk stjórnvalda að tryggja að leikreglur markaðarins séu virtar.

Val neytandans og ábyrgð ríkisins

Umræddar brotalamir í kerfinu eiga ekki einungis við um hársnyrtiiðn heldur allar löggiltar handverksgreinar. Þetta snýst um virðingu fyrir menntun og öryggi neytenda. Við hvetjum neytendur til að vera vakandi, spyrja um réttindi og velja löggilta fagaðila. Með því styðjið þið við fagmennsku og eigið öryggi.

Neytandinn á ekki að þurfa að fara í rannsóknarvinnu um hvort hársnyrtistofur séu með tilskilin réttindi. Lagalega er það ófrávíkjanleg krafa. Eftirlit er ekki valkvætt – það er forsenda þess að hér sé hægt að reka heilbrigðan, öruggan og umfram allt sanngjarnan markað.

Margrét Ósk er formaður Félags hársnyrtimeistara og -sveina í Reykjavík og Sigríður Valdís er formaður Félags hársnyrtimeistara á Norðurlandi.