At­vinnu­lífið og fram­tíðin

Menntadagur atvinnulífsins, sjálfbærni og samkeppnishæfni

Menntadagur atvinnulífsins er einn mikilvægasti samráðsvettvangur landsins um samspil menntunar og vinnumarkaðar. Þar er athyglinni beint að menntakerfinu, hæfni vinnuaflsins og breytilegu umhverfi atvinnulífsins. Tilgangur dagsins er umfram allt að tengja forsvarsmenn atvinnulífs, menntastofnana og stjórnvalda og ræða hvernig efla megi færni fólks á vinnumarkaði til skemmri og lengri tíma í takt við þarfir atvinnulífsins. Slík þróun verður aðeins til með samtali og samvinnu. Samkeppnishæfni Íslands ræðst í síauknum mæli af hæfni vinnuaflsins. Sjaldan, ef nokkru sinni, hafa breytingar á umhverfi atvinnumála verið jafn hraðar og undanfarin ár. Málefni sjálfbærni eru þar lykilþáttur.

Sjálfbærni sem hluti af kjarnastarfsemi

Sjálfbærni er orðin órjúfanlegur hluti af rekstri fyrirtækja. Hún snýst ekki eingöngu um umhverfismál heldur einnig um stjórnarhætti, mannréttindi, virðiskeðjur, gagnsæi, áhættustýringu og síðast en ekki síst um fólk. Þessar kröfur hafa bein áhrif á hæfniþarfir atvinnulífsins. Fyrirtæki þurfa starfsfólk og stjórnendur sem skilja viðmið um upplýsingagjöf, geta greint loftslags- og rekstraráhættu og innleitt ábyrga starfshætti í daglegum rekstri. Skortur á slíkri þekkingu hefur áhrif á samkeppnisstöðu fyrirtækja, aðgengi að fjármagni og traust neytenda. Fræðsla og hæfniuppbygging á sviði sjálfbærni eru því ekki hliðarverkefni heldur hluti af undirbúningi atvinnulífs framtíðarinnar.

Hæfni og gervigreind

Á sama tíma og sjálfbærnikröfur aukast eykst hraði tæknibreytinga ár frá ári. Gervigreind og önnur hröð tækniþróun eru að umbreyta störfum og námsleiðum um allan heim. Samkvæmt rannsóknum hagaðila, sem kynntar voru á Menntadeginum, má gera ráð fyrir að nær 40% af núverandi kjarnahæfni starfsfólks breytist verulega eða verði úrelt fyrir árið 2030. Þessi þróun kallar á breytingu í nálgun frá einni lokaprófgráðu yfir í sífellda og þverlæga hæfniuppbyggingu alla starfsævina. Þetta á bæði við um akademískt nám og iðnnám. Sjálfbærni og tæknilæsi þurfa að þróast samhliða. Fólk þarf að geta unnið með gögn og nýja tækni en jafnframt metið samfélagsleg og umhverfisleg áhrif ákvarðana.

Skýrari tenging milli náms og þarfa atvinnulífs

Niðurstöður sem kynntar voru á Menntadeginum sýna að fyrirtæki vilja dýpka samstarf við menntakerfið. Jafnframt telja mörg fyrirtæki að færniþörf þeirra sé ekki að fullu mætt. Þetta bendir til þess að styrkja þurfi tengingar milli náms og raunverulegra verkefna og þarfa atvinnulífsins. Sjálfbærni, ábyrgir viðskiptahættir, fjármálalæsi og tæknifærni ættu að vera hluti af grunnfærni á öllum skólastigum. Í grunnskólum þarf að efla STEAM-greinar, gera stærðfræði og lestur að raunverulegum forgangi og tryggja aðgengi að vönduðum og áhugaverðum námsgögnum. Á háskólastigi þarf stefnumótun umfram allt að taka mið af þeirri umbreytingu sem á sér stað í atvinnulífinu. Sjálfbærni, tækniframfarir og ábyrgð eiga að vera rauður þráður í öllum greinum. Þá þarf að auka vægi starfsnáms og verklegrar þjálfunar, ekki sem varaleiða heldur sem farveg til verðmætra starfa. Sú staða að vísa þurfi fólki frá eftirsóttu tækninámi og verklegu námi er ekki sjálfbær.

Sameiginleg ábyrgð

Ísland er í alþjóðlegri samkeppni um hæft starfsfólk og fjárfestingu. Þau lönd sem ná mestum árangri byggja markvisst brú milli menntakerfisins og atvinnulífsins og leggja áherslu á símenntun alla starfsævina. Markmiðið er að tryggja að einstaklingar hafi þá hæfni sem þarf til að takast á við nýjar áskoranir og að fyrirtæki hafi forsendur til að skapa sjálfbæra verðmætasköpun til lengri tíma. Það krefst samstillts átaks og skýrrar forgangsröðunar. Umfram allt þarf menntakerfið að hlusta á þarfir atvinnulífsins og atvinnulífið að miðla sjónarmiðum sínum um þróun starfshátta og samkeppnishæfni. Samtalið er til alls fyrst.

Höfundur er framkvæmdastjóri UN Global Compact Ísland.