Sleppum Borgarlínu - Frítt í strætó – Spörum milljarða

Sigfús Aðalsteinsson, Hlynur Áskelsson og Baldur Borgþórsson skrifa 2. febrúar 2026 21:01

Jafn ótrúlega og það kann að hljóma, má leiða líkum að því að spara megi samfélaginu tugi milljarða árlega með því einu að gera Strætó gjaldfrjálsan. Hvernig má það vera?

Svarið er einfalt - Með því að sleppa Borgarlínu.

Hvernig?

Reikningsdæmið er ekki ýkja flókið:

Lágmarkskostnaður við uppbyggingu sjálfrar línunnar er áætlaður kr. 136 milljarðar. Gæti farið í 250 milljarða. Eða 350 milljarða.

Eða 1000 milljarða? Hver veit? Það er einfaldlega ekkert þak á kostnaði - Borgalínu skal einfaldlega troðið upp á almenning, hvað sem það kostar. Enginn veit því endanlegan kostnað, allra síst forsvarsmenn borgarlínu og Betri Samgöngur ohf.

Við borgarbúar vitum þó af biturri reynslu að kostnaðaráætlanir eiga það til að tvöfaldast og jafnvel fimmfaldast sbr. Brákarborg. Því væri óábyrgt að reikna með minna en 350 milljörðum í stofnkostnað Borgarlínunnar.

Vera í lægri kantinum eins og sagt er - og rífandi bjartsýn.

Þá er komið að vögnum og búnaði. Hér grípum við í tómt! Það er hreinlega engin áætlun til um kostnað vegna þessa liða.

Ekki múkk, ekki eitt orð, ekki einn stafur! Eftir stutta skoðun greinarhöfunda er ljóst að þarna er um að ræða kostnað upp á tugi milljarða hið minnsta. Við skulum enn og aftur vera bjartsýn og áætla þennan kostnað upp á kr. 30 milljarða.

Það undarlega er að ekkert þak er sett á þennan kostnað frekar en aðra liði þessa dæmalausa verkefnis - Borgalínu skal einfaldlega troðið upp á almenning, hvað sem það kostar.

Þá er eftir grunn rekstrarkostnaður Borgarlínunnar.

Talsmenn Borgarlínu nefndu á sínum tíma að rekrarkostnaður línunnar gæti farið í ríflega tvo milljarða á ári eða sex milljörðum minna en árlegur rekstarkostnaður Strætó var þá. Hér er val um að hlæja eða gráta, slík er vitleysan.

Hvernig þessi útkoma er fengin veit enginn og sennilega síst talsmennirnir sjálfir. Við skulum þó vera rífandi bjartsýn og áætla 12 milljarða króna, sem er rekstarkostnaður Strætó í dag.

Niðurstaðan er því, með rífandi bjartsýni og meðalhóf að leiðarljósi:

•Stofnkostnaður línu : 350 milljarðar

•Stofnkostnaður vagna: 30 milljarðar

•Grunn rekstrarkostnaður: 12 milljarðar

Til viðbótar kemur síðan fjármagnskostnaður sem nemur tugum milljarða á ári! Allar tölur eru vegna Borgarlínu einnar.

Rekstrartölur Strætó standa sér og munu í besta falli haldast á svipuðu róli áfram eftir tilkomu Borgarlínu. Já, þú last rétt: Strætó mun áfram starfa samhliða Borgarlínu með sama kostnaði og áður.

,,Við erum með plan“

Þegar hér er komið sögu hlýtur að teljast eðlilegt að staldra við og spyrja einfaldrar spurningar: Hvernig eru áform um Borgarlínu til komin og með slíkum kostnaði að annað eins hefur ekki sést?

Svarið liggur fyrir:

Allt frá árinu 2012 hefur ríkið samkvæmt samningi greitt Strætó bs rétt um milljarð króna árlega.

Samkvæmt samingnum átti þetta framlag að nýtast til að auka hlutdeild Strætó í ferðavenjum íbúa á höfuðborgarsvæðinu úr 4% í 12% á samningstímanum, sem upphaflega var 8 ár.

Að átta árum liðnum lá niðurstaða verkefnisins fyrir:

Engin breyting – Núll.

Þrátt fyrir þetta var samningurinn framlengdur árið 2019.

En hvernig skyldi staðan vera í dag? Nú, árið 2026 hefur ekkert breyst.

Hlutfallið er enn 4%. Árangurinn er enn enginn, þ.e. 0 % aukning!

Fórnarkostnaðurinn liggur hins vegar fyrir þar sem fallið var frá fyrirhuguðum nauðsynlegum úrbótum á samgöngumannvirkjum innan borgarmarkanna. Nú gjalda allir fyrir, líka farþegar Strætó.

Sömu aðilar og mættu gallvaskir á fund ráðherra á sínum tíma, með ,,plan“ um að auka notkun strætó úr 4% í 12% og gengu út með milljarða, mættu á ný 2018 - Nú sem talsmenn borgarlínu. Með nýtt ,,plan.“ Hvernig það má vera að þeim hafi yfirhöfuð verið hleypt inn er undirrituðum hulin ráðgáta.

Lausnin er einföld – Okkar Borg

En nú skiptum við um gír og ræðum lausnir, enda mun skemmtilegra umræðuefni.

Einfaldar lausnir eru alltaf bestar, þar sem þeim er viðkomið.

Þannig er rétt að benda á staðreynd sem fæstum er kunnugt um.

Þá staðreynd að heildartekjur Strætó af fargjaldasölu eru um 2 milljarðar króna á ári.

Sem gerir um 5% prósent af bara vaxtakostnaði borgarlínu!

Lausnin er einföld: Gerum Strætó gjaldfrjálsan og föllum frá öllum áformum um borgarlínu.

•Þannig getum við látið reyna á til fulls hvort fleiri kjósi að nota þennan ferðamáta.

•Þannig getum við sparað amk. 12 milljarða á ári vegna viðbótar rekstrarkostnaðar borgarlínu.

•Þannig getum við sparað stofnkostnað borgarlínu upp á 350 milljarða.

•Þannig getum við sparað 30 milljarða stofnkostnað vegna vagna og búnaðar.

•Þannig getum við sparað fjármagnskostnað upp á tugi milljarða árlega. Í hundrað ár og gott betur.