Fundu fjarlægustu vetrarbrautina hingað til Samúel Karl Ólason skrifar 28. janúar 2026 23:13 Vetrarbrautin MoM-z14 er í meira en þrettán milljarða ljósára fjarlægð. Það þýðir að ljósgeislarnir sem lentu á linsu James Webb geimsjónaukans þegar myndirnar voru teknar lögðu af stað þegar alheimurinn var einungis um 280 milljón ára gamall. NASA, ESA, CSA, STScI, R. Naidu (MIT), Geimvísindamenn hafa fundið fjarlægustu vetrarbraut sem vitað er um. Hún er í um 13,5 milljarða ljósára fjarlægð frá jörðinni en það þýðir að ljósið sem berst nú til jarðarinnar sýnir hvernig vetrarbrautin leit út þegar alheimurinn var einungis um 280 milljón ára gamall. Alheimurinn er talinn um 13,8 milljarða ára gamall. Vetrarbrautin ber nafnið MoM-z14 og var hún fundin með James Webb-geimsjónaukanum (JWST). Á vef Geimvísindastofnunar Evrópu (ESA) segir að birtan frá vetrarbrautinni komi vísindamönnum á óvart. Það sama eigi við aðrar sem fundist hafa með JWST. Þær séu allar bjartari, þéttari og virðist virkari en talið var að þær gætu verið svo fljótt eftir stórahvell. Rohan Naidu, vísindamaðurinn sem leiddi hópinn sem fann MoM-z14, segir að JWST hafi gert mönnum kleift að sjá mun lengra en áður var hægt og að það sem þeir sjái líkist ekkert því sem búið var að spá fyrir um. Það sé krefjandi en í senn gífurlega spennandi. Naidu leiddi einnig hóp vísindamanna sem fann fyrir nokkrum árum vetrarbrautina GLASS-z13 en hún var þá sú vetrarbraut sem fundist hefur lengst frá okkar vetrarbraut en MoM-z14 er „einungis“ tuttugu milljón ljósárum lengra í burtu. Sjá einnig: Uppgötvuðu elstu stjörnuþoku sem hefur sést Hægt er að áætla fjarlægð vetrarbrauta út frá ljósinu frá þeim. Pascal Oesch, sem kom einnig að rannsókninni, segir að framkvæma þurfi frekari rannsóknir á vetrarbrautinni til að ganga úr skugga um að vitað sé nákvæmlega hvað þeir séu að horfa á og hvenær. Sjá einnig: Fimmtíu þúsund vetrarbrautir á einni mynd Vísindamennirnir segja að JWST hafi varpað ljósi á sífellt stækkandi hóp vetrarbrauta sem séu bjartari en spár gerðu ráð fyrir. Þær séu þegar orðnar hundrað sinnum fleiri en rannsóknir bentu til áður en JWST var skotið á loft. Mikið köfnunarefni virðist vera í MoM-z14 en þegar alheimurinn var einungis 280 milljóna ára gamall eiga ekki að hafa verið til stjörnur sem gætu framleitt svo mikið af því frumefni. Ein kenning sem vísindamennirnir eru að skoða snýst um að í hinum unga alheimi hafi myndast gríðarlega stórar stjörnur sem gætu hafa framleitt mun meira köfnunarefni en hingað til hefur þekkst. Áhugasamir geta séð fjölda mynda sem teknar hafa verið með JWST í myndbandi ESA hér að neðan. James Webb-geimsjónaukinn Geimurinn Tækni Vísindi Tengdar fréttir Webb smellti af nýburamyndum Nýjar myndir öflugasta geimsjónauka í heimi sem birtar voru í dag sýna þúsundir nýfæddra stjarna í risavaxinni stjörnumyndunarþoku í þúsunda ljósára fjarlægð frá jörðinni. 5. september 2025 15:56 Öflugasti sjónaukinn fann áður óþekkt tungl í sólkerfinu Áður óþekkt tungl fannst á braut um reikistjörnuna Úranus með James Webb-geimsjónaukanum, öflugasta sjónauka í heimi. Tunglið er eitt nokkurra smárra fylginhatta sem ganga um reikistjörnuna fyrir innan braut stærstu tunglanna. 20. ágúst 2025 13:45 Klóra sér í kollinum yfir stórri reikistjörnu á braut um litla stjörnu Stjörnufræðingar gætu þurft að endurskoða hugmyndir sínar um hvernig reikistjörnur myndast eftir að þeir uppgötvuðu stóra reikistjörnu á braut um litla stjörnu. Stjarnan er sú minnsta sem vitað er til að hýsi svo stóra reikistjörnu. 6. júní 2025 10:49 Rýna í innyfli deyjandi reikistjörnu Fjarreikistjarna sem er að gufa upp og skilur eftir sig hala utan um móðurstjörnu sína er sögð gefa vísindamönnum einstakt tækifæri til þess að rannsaka efnasamsetningu bergreikistjarna. Aðeins örfáar deyjandi reikistjörnur af þessu tagi hafa fundist til þessa. 23. apríl 2025 14:27 Myndaði segulljós Neptúnusar í fyrsta skipti Óvenjuleg segulljós Neptúnusar hafa verið mynduð í fyrsta skipti með James Webb-geimsjónaukanum. Athuganirnar leiddu einnig í ljós að efsti hluti lofthjúps reikistjörnunnar hefur kólnað um hundruð gráða. 27. mars 2025 14:15 Webb sér alheiminn einnig þenjast út á vaxandi hraða Athuganir öflugasta geimsjónauka sögunnar staðfesta enn á ný að alheimurinn þens út hraðar en staðallíkan eðlisfræðinnar getur útskýrt. Eftir sitja stjarneðlisfræðingar í súpunni, engu nær um hvers vegna herðir á útþenslunni. 12. desember 2024 13:43 Mest lesið Íslenskir karlmenn flytji inn konur og haldi þeim sem kynlífsþrælum Innlent Aldraður læknir sparkaði í flugfreyju Innlent Athafnamaður sagður handtekinn í Leifsstöð Innlent Tugir starfsmanna Reykjavíkur veiktust Innlent „Ég geri ekki ráð fyrir því að við munum halda útgáfupartí í Valhöll“ Innlent SA hafi skilað auðu og telur að samningum verði sagt upp Innlent Tugir í sóttkví í Síberíu eftir andlát starfsmanns rannsóknarstofu Erlent Tuttugu milljónir fyrir rafmagn hjólhýsa Innlent Tíu manns veitt sálgæsla eftir banaslysið Innlent Segir Aþenu í andarslitrunum Innlent Fleiri fréttir Tugir í sóttkví í Síberíu eftir andlát starfsmanns rannsóknarstofu Fá Nóbelsverðlaun fyrir uppgötvun á ljósstýrðri erfðatækni Fluttu allar sprengjuflugvélar frá RAF Fairford Bein útsending: Hver hlýtur Nóbelsverðlaunin í læknisfræði? Höfðar mál gegn lögreglunni vegna húsleitarinnar Vann óvæntan sigur í fyrri umferðinni Boðaði óvænt þingkosningar á Spáni Stofnar „Ofurgreindarstjórnina“ þrátt fyrir ákall um hægari þróun Handtekin í Bandaríkjunum grunuð um njósnir Sýknaður eftir að hafa skotið mann til bana í dyragættinni Hyggst ná öllu landsvæðinu af Hútum Öryggisstjóri segir af sér hjá OpenAI Gerðu árás skömmu eftir að Þýskalandskanslari mætti Mennirnir sem létust voru feðgar Yfir fimm þúsund handteknir í frönsku stúdentamótmælunum Hluturinn sem fannst í sjónum reyndist meinlaus Rektor Cornell-háskóla rýfur þögnina Tveir látnir eftir skotárás í Noregi Fundið brak úr flugvélinni sem týndist á leið frá Bermúda Mikill viðbúnaður eftir að óþekktur hlutur fannst í sjónum Sjúkraflugvél týndist á leið frá Bermúda Þúsundir manna mótmæla í 50 borgum Samgöngur í lamasessi eftir enn eina árás á brú Veittist að flugstjóranum með öxi í tilraun til að fremja hryðjuverk Keyrði inn í mannfjölda norður af Sydney Sagðir undirbúa stórsókn gegn Hútum Menntaskólanemar mótmæla: Íslensk stúlka varð fyrir táragasi Syrgði Sovétríkin og hótaði notkun kjarnorkuvopna Fær umboðið í fangið fjórum dögum eftir uppgjöf Skipar sérstakan saksóknara vegna hópnauðgunar við Cornell-háskóla Sjá meira
Alheimurinn er talinn um 13,8 milljarða ára gamall. Vetrarbrautin ber nafnið MoM-z14 og var hún fundin með James Webb-geimsjónaukanum (JWST). Á vef Geimvísindastofnunar Evrópu (ESA) segir að birtan frá vetrarbrautinni komi vísindamönnum á óvart. Það sama eigi við aðrar sem fundist hafa með JWST. Þær séu allar bjartari, þéttari og virðist virkari en talið var að þær gætu verið svo fljótt eftir stórahvell. Rohan Naidu, vísindamaðurinn sem leiddi hópinn sem fann MoM-z14, segir að JWST hafi gert mönnum kleift að sjá mun lengra en áður var hægt og að það sem þeir sjái líkist ekkert því sem búið var að spá fyrir um. Það sé krefjandi en í senn gífurlega spennandi. Naidu leiddi einnig hóp vísindamanna sem fann fyrir nokkrum árum vetrarbrautina GLASS-z13 en hún var þá sú vetrarbraut sem fundist hefur lengst frá okkar vetrarbraut en MoM-z14 er „einungis“ tuttugu milljón ljósárum lengra í burtu. Sjá einnig: Uppgötvuðu elstu stjörnuþoku sem hefur sést Hægt er að áætla fjarlægð vetrarbrauta út frá ljósinu frá þeim. Pascal Oesch, sem kom einnig að rannsókninni, segir að framkvæma þurfi frekari rannsóknir á vetrarbrautinni til að ganga úr skugga um að vitað sé nákvæmlega hvað þeir séu að horfa á og hvenær. Sjá einnig: Fimmtíu þúsund vetrarbrautir á einni mynd Vísindamennirnir segja að JWST hafi varpað ljósi á sífellt stækkandi hóp vetrarbrauta sem séu bjartari en spár gerðu ráð fyrir. Þær séu þegar orðnar hundrað sinnum fleiri en rannsóknir bentu til áður en JWST var skotið á loft. Mikið köfnunarefni virðist vera í MoM-z14 en þegar alheimurinn var einungis 280 milljóna ára gamall eiga ekki að hafa verið til stjörnur sem gætu framleitt svo mikið af því frumefni. Ein kenning sem vísindamennirnir eru að skoða snýst um að í hinum unga alheimi hafi myndast gríðarlega stórar stjörnur sem gætu hafa framleitt mun meira köfnunarefni en hingað til hefur þekkst. Áhugasamir geta séð fjölda mynda sem teknar hafa verið með JWST í myndbandi ESA hér að neðan.
James Webb-geimsjónaukinn Geimurinn Tækni Vísindi Tengdar fréttir Webb smellti af nýburamyndum Nýjar myndir öflugasta geimsjónauka í heimi sem birtar voru í dag sýna þúsundir nýfæddra stjarna í risavaxinni stjörnumyndunarþoku í þúsunda ljósára fjarlægð frá jörðinni. 5. september 2025 15:56 Öflugasti sjónaukinn fann áður óþekkt tungl í sólkerfinu Áður óþekkt tungl fannst á braut um reikistjörnuna Úranus með James Webb-geimsjónaukanum, öflugasta sjónauka í heimi. Tunglið er eitt nokkurra smárra fylginhatta sem ganga um reikistjörnuna fyrir innan braut stærstu tunglanna. 20. ágúst 2025 13:45 Klóra sér í kollinum yfir stórri reikistjörnu á braut um litla stjörnu Stjörnufræðingar gætu þurft að endurskoða hugmyndir sínar um hvernig reikistjörnur myndast eftir að þeir uppgötvuðu stóra reikistjörnu á braut um litla stjörnu. Stjarnan er sú minnsta sem vitað er til að hýsi svo stóra reikistjörnu. 6. júní 2025 10:49 Rýna í innyfli deyjandi reikistjörnu Fjarreikistjarna sem er að gufa upp og skilur eftir sig hala utan um móðurstjörnu sína er sögð gefa vísindamönnum einstakt tækifæri til þess að rannsaka efnasamsetningu bergreikistjarna. Aðeins örfáar deyjandi reikistjörnur af þessu tagi hafa fundist til þessa. 23. apríl 2025 14:27 Myndaði segulljós Neptúnusar í fyrsta skipti Óvenjuleg segulljós Neptúnusar hafa verið mynduð í fyrsta skipti með James Webb-geimsjónaukanum. Athuganirnar leiddu einnig í ljós að efsti hluti lofthjúps reikistjörnunnar hefur kólnað um hundruð gráða. 27. mars 2025 14:15 Webb sér alheiminn einnig þenjast út á vaxandi hraða Athuganir öflugasta geimsjónauka sögunnar staðfesta enn á ný að alheimurinn þens út hraðar en staðallíkan eðlisfræðinnar getur útskýrt. Eftir sitja stjarneðlisfræðingar í súpunni, engu nær um hvers vegna herðir á útþenslunni. 12. desember 2024 13:43 Mest lesið Íslenskir karlmenn flytji inn konur og haldi þeim sem kynlífsþrælum Innlent Aldraður læknir sparkaði í flugfreyju Innlent Athafnamaður sagður handtekinn í Leifsstöð Innlent Tugir starfsmanna Reykjavíkur veiktust Innlent „Ég geri ekki ráð fyrir því að við munum halda útgáfupartí í Valhöll“ Innlent SA hafi skilað auðu og telur að samningum verði sagt upp Innlent Tugir í sóttkví í Síberíu eftir andlát starfsmanns rannsóknarstofu Erlent Tuttugu milljónir fyrir rafmagn hjólhýsa Innlent Tíu manns veitt sálgæsla eftir banaslysið Innlent Segir Aþenu í andarslitrunum Innlent Fleiri fréttir Tugir í sóttkví í Síberíu eftir andlát starfsmanns rannsóknarstofu Fá Nóbelsverðlaun fyrir uppgötvun á ljósstýrðri erfðatækni Fluttu allar sprengjuflugvélar frá RAF Fairford Bein útsending: Hver hlýtur Nóbelsverðlaunin í læknisfræði? Höfðar mál gegn lögreglunni vegna húsleitarinnar Vann óvæntan sigur í fyrri umferðinni Boðaði óvænt þingkosningar á Spáni Stofnar „Ofurgreindarstjórnina“ þrátt fyrir ákall um hægari þróun Handtekin í Bandaríkjunum grunuð um njósnir Sýknaður eftir að hafa skotið mann til bana í dyragættinni Hyggst ná öllu landsvæðinu af Hútum Öryggisstjóri segir af sér hjá OpenAI Gerðu árás skömmu eftir að Þýskalandskanslari mætti Mennirnir sem létust voru feðgar Yfir fimm þúsund handteknir í frönsku stúdentamótmælunum Hluturinn sem fannst í sjónum reyndist meinlaus Rektor Cornell-háskóla rýfur þögnina Tveir látnir eftir skotárás í Noregi Fundið brak úr flugvélinni sem týndist á leið frá Bermúda Mikill viðbúnaður eftir að óþekktur hlutur fannst í sjónum Sjúkraflugvél týndist á leið frá Bermúda Þúsundir manna mótmæla í 50 borgum Samgöngur í lamasessi eftir enn eina árás á brú Veittist að flugstjóranum með öxi í tilraun til að fremja hryðjuverk Keyrði inn í mannfjölda norður af Sydney Sagðir undirbúa stórsókn gegn Hútum Menntaskólanemar mótmæla: Íslensk stúlka varð fyrir táragasi Syrgði Sovétríkin og hótaði notkun kjarnorkuvopna Fær umboðið í fangið fjórum dögum eftir uppgjöf Skipar sérstakan saksóknara vegna hópnauðgunar við Cornell-háskóla Sjá meira
Webb smellti af nýburamyndum Nýjar myndir öflugasta geimsjónauka í heimi sem birtar voru í dag sýna þúsundir nýfæddra stjarna í risavaxinni stjörnumyndunarþoku í þúsunda ljósára fjarlægð frá jörðinni. 5. september 2025 15:56
Öflugasti sjónaukinn fann áður óþekkt tungl í sólkerfinu Áður óþekkt tungl fannst á braut um reikistjörnuna Úranus með James Webb-geimsjónaukanum, öflugasta sjónauka í heimi. Tunglið er eitt nokkurra smárra fylginhatta sem ganga um reikistjörnuna fyrir innan braut stærstu tunglanna. 20. ágúst 2025 13:45
Klóra sér í kollinum yfir stórri reikistjörnu á braut um litla stjörnu Stjörnufræðingar gætu þurft að endurskoða hugmyndir sínar um hvernig reikistjörnur myndast eftir að þeir uppgötvuðu stóra reikistjörnu á braut um litla stjörnu. Stjarnan er sú minnsta sem vitað er til að hýsi svo stóra reikistjörnu. 6. júní 2025 10:49
Rýna í innyfli deyjandi reikistjörnu Fjarreikistjarna sem er að gufa upp og skilur eftir sig hala utan um móðurstjörnu sína er sögð gefa vísindamönnum einstakt tækifæri til þess að rannsaka efnasamsetningu bergreikistjarna. Aðeins örfáar deyjandi reikistjörnur af þessu tagi hafa fundist til þessa. 23. apríl 2025 14:27
Myndaði segulljós Neptúnusar í fyrsta skipti Óvenjuleg segulljós Neptúnusar hafa verið mynduð í fyrsta skipti með James Webb-geimsjónaukanum. Athuganirnar leiddu einnig í ljós að efsti hluti lofthjúps reikistjörnunnar hefur kólnað um hundruð gráða. 27. mars 2025 14:15
Webb sér alheiminn einnig þenjast út á vaxandi hraða Athuganir öflugasta geimsjónauka sögunnar staðfesta enn á ný að alheimurinn þens út hraðar en staðallíkan eðlisfræðinnar getur útskýrt. Eftir sitja stjarneðlisfræðingar í súpunni, engu nær um hvers vegna herðir á útþenslunni. 12. desember 2024 13:43