For­gangs­röðunar­skuld

Það er alltaf sama lagið úr Laugardalnum. Núna er komið nýtt tísku-væl frá formanni KKÍ: „Íþróttaskuld. Sjálfboðaliðar að klárast. Ríkið verður að borga.“ Og ég segi: já—en byrjum á sannleikanum. Ekki PR.

Það kemur mér ekki á óvart að svona grein birtist þegar körfuboltahreyfingin velur enn og aftur aðila sem er tilbúinn að þjóna penningapólitík stóru félaganna í körfunni — gamlan CFO sem virðist ekki hafa áhuga eða tengingu við grasrótina. Það lítur út eins það sé nóg eftir í að klámvæða íþróttirnar á Íslandi.

Ég segi þetta ekki sem einhver á hliðarlínunni. Ég hef starfað inni í þessu kerfi í áratugi. Stofnað félög. Rekið félög. Þjálfað í áratugi. Spilað. Landsliðsmaður. Ég tala ekki um „íþróttir“ í abstrakt, ég tala um körfubolta á jörðinni. Og það sem vantar í þessa umræðu er heiðarleiki um það sem er búið að gerast innan hreyfingarinnar.

Mikilvægt að minnast á að við getum ekki talað um „íþróttir“ eins og þetta sé ein heild. Það er himinn og haf á milli boltagreinanna sem eru orðnar peningagreinar—með atvinnuvæðingu, innfluttu vinnuafli og titlapressu—og íþrótta sem eru ekki peningagreinar og lifa á félagslegu gildi og aðgengi barna. Ef við ætlum að vera heiðarleg, þá verðum við að aðskilja þessa heima

Sjálfboðaliðinn er ekki „þreyttur“. Sjálfboðaliðinn er vaknaður. Fólk er farið að fatta fáránleikann: við erum með efstu félög sem setja milljónir (og meira) í Íslandsmót í aðkeyptu vinnuafli, á sama tíma og sama kerfi á svo að ganga upp á því að foreldrar mæti og vinni frítt eins og þetta sé félagsheimili 1997. Þetta meikar ekki sens. Og það er ekki mannlegt eðli sem breyttist. Það er umhverfi sem breyttist: meiri atvinnuvæðing í meistaraflokki, meiri kröfur, meiri tilfinning hjá fólki að það sé verið að nýta það. Þannig að ef KKÍ ætlar að tala um sjálfboðaliða, þá þarf KKÍ líka að tala um hvað er verið að borga fyrir hvað og hvar forgangsröðunin er.

Að tala um „íþróttaskuld“ á meðan toppurinn er atvinnuvæddur er eins og að gráta yfir bensínverði á meðan þú ert á Ferrari. Ef forysta félaga er fyrst og fremst að hugsa um börnin, að þetta sé virðisaukandi starf, þá koma foreldrarnir og sjálfboðaliðarnir allsstaðar frá. Ég sé það daglega. Þegar verkefnið er heiðarlegt og skýrt, þá mætir fólk. En þegar allt snýst um titla, import, „við verðum að vera í topp-4“ og sífellda pólitík, þá fer fólk að spyrja: „Af hverju er ég að vinna frítt svo einhver annar geti keypt sér sigur?“

Ég man líka vel hvernig þetta leit út þegar COVID byrjaði. Það var ekki liðin vika þegar íþróttafélögin voru farin að væla yfir stöðunni og ætluðu að nýta sér COVID til að ná sér í peninga, þó að það væri ekki búið að endurgreiða ein einustu æfingargjöld þó að æfingar hefðu verið lagðar niður vegna samkomubanns. Þetta er ekki flókin pæling. Hérna er bara komin skítapólitík, og hún birtist alltaf á sama hátt: falleg orð út á við, en allt annað inni í salnum.

Og lýsandi fyrir stöðuna þegar formaður talar um að ríkið eigi að borga meira út á “lýðheilsu og fyrirmyndir” — á meðan félögin eru með kappleiki í úrslitakeppnum þar sem áfengi flæðir í kringum leikina eins og við séum að selja næturklúbb, ekki barnastarf. Þetta er nákvæmlega svona sem klámvæðingin lítur út. Og þetta er ekki “smáatriði.” Þetta góð ástæða til að skammast sína að vera partur af þessari menningu.

Íþróttirnar sem formaður talar um að hafi svo mikið lýðheilsugildi, forvarnargildi og allt það—það er ekki það sem stjórn KKÍ er á endanum að pæla í, ef maður horfir á hvað fær pláss og hvað fær kraft. Ég hef ekki mætt á ársþing eða fundi án þess að fundirnir séu yfirlagðir af því að tala um útlendingamál (íslandsmótið í aðkeyptu vinnuafli) í karladeildum. Þetta er eitthvað mesta djók sem ég hef nokkurn tímann vitað. Á meðan sitja raunveruleg samfélagsverkefnin eftir og fá enga athygli, lítið bakland, enga baráttu frá forystu KKÍ.

Og svo kemur þessi tvöfaldur standard í dagsljósið þegar við horfum á raunveruleg dæmi. Reykjavíkurborg setur fé inn í starf sem á að efla þátttöku, sérstaklega meðal hópa sem eru vel undir í þáttöku og tækifærum, til dæmis í Breiðholti. Aþena, sem er með eitt langbest heppnasta verkefni í 111, fær ekki einu sinni samtal um það hvernig eigi að nýta þá fjármuni. Og ekki mætir formaður KKÍ og bakkar okkur upp. Og ekki hefur Körfuknattleikssambandið staðið í fremstu línu til að hjálpa krökkum uppi í Breiðholti til þess að komast úr félagslegri einangrun, eða berjast fyrir stelpurnar okkar, finna jákvæðar fyrirmyndir og byggja upp samfélagslegan stöðugleika—hvað sem það svo sem þýðir þegar það er bara notað sem orð í grein.

Ég er sammála einu: íþróttir eru gríðarleg miklvæg fjárfesting í samfélaginu. En ef við ætlum að tala um peninga, þá verðum við að tala af einhverju viti. Fjármögnun íþróttanna er tvískiptur heimur: annars vegar á starfið að snúast um virðisaukandi starf fyrir börn — og þar á opinber fjárfesting að liggja — hins vegar erum við með atvinnuvædda toppbaráttu sem ríkið á ekki að koma nálægt. Við megum ekki blanda þessum heimum saman. Það er löngu kominn tími til að þessir heimar verði aðskildir, því félögin ráða einfaldlega ekki við þetta lengur, og það eru engar ýkjur.

Það sem við ættum að vera að ræða er t.d. hvernig fjármunum og tækifærum er skipt milli barna — miðað við í hvaða póstnúmeri þau búa.

Ef ríkið og sveitarfélög setja aukið fé inn, þá á það að fara í aðgengi allra barna, sérstaklega þeirra sem búa við skort á félagslegum og fjárhagslegum stuðningi og aðstöðu, í leiðtogaþjálfun barna og í að byggja upp góða þjálfara — ekki bara falleg orð í blaði og samanburð á aðra geira. Afhverju hafa formenn KKÍ aldrei vakið áhuga á þessu.

Þess vegna finnst mér þessi grein ekki heiðarleg. Hún notar rétt orð, en sleppir stóra samhenginu sem allir sem eru á jörðinni þekkja vel: atvinnuvæðing á toppnum, pólitík sem étur upp umræðuna, og grasrót sem er látin halda upp ímynd félagana. Ef þetta snýst um börnin, þá verðum við að sýna það í verki. Ekki í næstu grein. Í verki.

Höfundur er stofnandi tveggja körfuknattleiksfélaga á Íslandi, þjálfari til margra áratuga, ráðgjafi íþróttafélaga á heimsvísu og stjórnarmaður og sjálfboðaliði hjá körfuknattleiksfélaginu Aþenu.