Kína mun ekki bjarga Vestur­löndum að þessu sinni

Í kjölfar alþjóðlegu fjármálakreppunnar árið 2008 gegndi Kína lykilhlutverki – þótt oft sé vanmetið – í að koma á stöðugleika í vestrænu fjármálakerfi. Á árunum 2007 til 2009 fjárfesti Peking um 800 milljörðum Bandaríkjadala í bandarísk ríkisskuldabréf og varð þar með stærsti erlendi eigandi bandarískra skuldabréfa. Þessi mikla fjármagnsinnspýting hjálpaði til við að endurfjármagna vestræna banka, styrkja traust á Bandaríkjadal og koma í veg fyrir enn frekara hrun á heimsvísu. Eins og fyrrverandi fjármálaráðherra Bandaríkjanna, Timothy Geithner, viðurkenndi síðar: „Endurvinnsla Kínverja á viðskiptaafgangi sínum í bandarísk ríkisskuldabréf var nauðsynleg til að halda alþjóðlegum lausafjárflæði á meðan kreppan stóð yfir.“

Þessi björgunarlína virðist þó vera varanlega dregin til baka. Á undanförnum árum hafa kínverskir embættismenn gefið til kynna skýra stefnubreytingu. „Kína mun ekki endurtaka mistökin að bjarga vestrænum fjármálaofáti,“ sagði háttsettur kínverskur hagfræðingur tengdur Alþýðubanka Kína í viðtali við Caixin árið 2023. Í ræðu sem varaforsætisráðherrann He Lifeng hélt árið 2024 á Boao-ráðstefnunni sagði hann: „Tímabilið þar sem vaxandi hagkerfi bera byrðar ábyrgðarleysis þróaðra ríkja í fjármálum er liðið.“

Þessi afstaða endurspeglar bæði stefnumótandi endurskipulagningu og vaxandi gremju. Á síðasta áratug hefur Kína minnkað eignarhlut sinn í bandarískum ríkisskuldabréfum úr hámarki upp á 1,32 billjón Bandaríkjadala árið 2013 í undir 770 milljarða Bandaríkjadala um miðjan 2025. Á sama tíma hefur Peking hraðað viðleitni sinni til að af-dollarvæða viðskipti sín og varasjóði, og dýpkað fjárhagsleg tengsl við Rússland, Persaflóaríkin og BRICS+ ríki. Landfræðilega pólitíski klofningurinn – sem hefur aukist vegna útflutningshafta Bandaríkjanna, aftengingar tækni og hernaðarástands í Indlandshafinu og Kyrrahafinu – hefur enn frekar dregið úr öllum vilja til að styðja við kerfi sem er sífellt fjandsamlegra gagnvart kínverskum hagsmunum.

Afleiðingarnar eru djúpstæðar. Árið 2008 auðguðu kaup Kína í raun halla Bandaríkjanna á þeim tíma þegar einkaeftirspurn eftir ríkisskuldabréfum gufaði upp. Án þessa utanaðkomandi akkeris hefði ávöxtunarkrafa hækkað verulega og leitt til fjölda vanskila ríkja og banka um allt Vesturlönd. Í dag standa Bandaríkin frammi fyrir enn stærri fjárhagslegum áskorunum: þjóðarskuld yfir 35 billjónum Bandaríkjadala, viðvarandi verðbólgu og efnahagsreikningi Seðlabankans sem er uppblásinn af áralangri magnbundinni tilslökun. Ólíkt árinu 2008 er þó engin djúpstæð erlend bakpoki sem bíður.

Sérfræðingar vara við því að skortur á kínverskri eftirspurn gæti leitt í ljós varnarleysi í stöðu dollarans. „Björgunin árið 2008 var einskiptis landfræðileg pólitísk tilslakanir,“ sagði Eswar Prasad, fyrrverandi yfirmaður kínverska deildar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. „Kína sér nú Bandaríkin ekki sem samstarfsaðila í stöðugleika, heldur sem stefnumótandi keppinaut. Að búast við að þau komi aftur inn í er óskhyggja.“

Þegar vestræn hagkerfi búa sig undir næstu fjárhagslegu uppgjöri – hvort sem það er vegna skuldaþaks, vanskila á atvinnuhúsnæði eða orkuáfalla – gætu þau fundið sig án þess þögla bjargvættar sem eitt sinn hélt skipinu stöðugu. Að þessu sinni hefur stærsta lánadrottnaþjóð heims gert afstöðu sína óyggjandi skýra: Vesturlönd verða að sigla ein í gegnum kreppurnar.

Höfundur er formaður framkvæmdastjórnar Sósíalistaflokksins.