Talaðu núna, talaðu!

Í heimsókn á Grenivík

Það var eitt sinn sem ég var gestkomandi á heimili mektarhjóna á Grenivík ásamt foreldrum mínum. Ég á að hafa verið um það bil fimm ára hnokki, kotroskinn með eplakinnar. Ég man þetta óljóst en móðir mín sáluga rifjaði nokkuð reglulega upp þessa heimsókn. Þetta var dagpartur hjá læknishjónunum Árna og Kristínu. Árni var þarna fremur þögull og íhugull en Kristín aftur á móti óvenju málglöð og kunn fyrir það. Í þessari heimsókn hafði hún orðið, enda margt sem henni lá á hjarta.

Viðstaddir voru ein eyru og meira að segja fimm ára snáðinn sem þó var á sama tíma upptekinn við leikfangabíl. Skyndilega hætti Kristín í miðri frásögn, því hún mundi eftir kaffinu og stóð upp til að sækja það í eldhúsið. Þegar hún var farin varð drengnum starsýnt á Árna og svo gall í honum, talaðu núna, talaðu! Þessa sögu hef ég sem sagt margsinnis heyrt og hafði ávallt jafn gaman af því að heyra móður mína segja hana því hún var frásagnarglöð eins og læknisfrúin og lét góðar sögur heldur sjaldnast líða fyrir sannleikann.

Gæðahringur

Þessi frásögn sækir ósjaldan á mig þegar umræðuhefðin í samfélaginu okkar ber á góma. Þar er ég ekki endilega að velta fyrir mér læknisfrúnni sem hafði gjarnan orðið eða viðstöddum gestum forðum sem nutu þess að hlusta eða hugsa á meðan. Nei, það er jafnvel meira barnið og hvatning þess sem hafði augljóslega fylgst grannt með og beðið eftir því að einhver annar segði eitthvað og kæmist að.

Ég hef líka oftsinnis hugsað um þetta núna sem fullorðin manneskja innan um fólk í margvíslegum aðstæðum. Stundum hefur aðeins einn í hópnum orðið, aðrir bara hlusta, komast jafnvel ekki að þó þeim búi margt í brjósti. Og þá koma sömu orðin allt að því fram á varir, talaðu núna, talaðu! Það er nefnilega svo ótrúlega mikilvægt að ná fram hugðarefnum og skoðunum sem flestra.

Við þekkjum mörg hina svokölluðu gæðahringi. Þeir nýtast vel. Þegar þú heldur á boltanum þá veistu að þú hefur orðið. Afskaplega dýrmætir hringir með traustum stjórnanda, þú hvílir í því að tala meðan þú heldur á boltanum en hlustar annars. Margar skynsamar skoðanir og hugmyndir verða nefnilega útundan í háværum orðaflaumi þeirra sem halda fast um míkrófóninn. Aðferð gæðahringsins hefði vafalaust nýst ágætlega um daginn í Kastljósþættinum umrædda og títtnefnda með þeim Þorbjörgu og Snorra.

Liðin

En ég ætla ekki að velta mér frekar upp úr því tiltekna viðtali, nóg er nú samt, heldur þeirri staðreynd að nú er fólki svo í mun að koma sínu að, að það gleymir alveg að hlusta. Nú er fólki svo í mun að verja sitt að það gleymir alveg að hlusta. Nú er fólki svo í mun að vera til hægri eða vera til vinstri að það gleymir alveg að hlusta. Nú er fólki svo í mun að minna á að það sé hvorki til hægri né vinstri eða í nokkru liði yfir höfuð að það gleymir alveg að hlusta. Það er vandlifað.

En það ríkir óþol vegna þessarar liðakeppni og ófá telja sig þurfa að koma málstað sinna liða á framfæri með afgerandi hætti svo þau verði ekki undir og umræðan litast af því. Tala nú ekki um þegar við höfum verið sett í ákveðin lið af einhverjum sem við kunnum ekki skil á einkum til þess að veikja málflutng okkar og við reynum eftir fremsta megni að sverja það allt af okkur. Það er sérkennileg staða og einhvern veginn kemur fátt út úr þessu öllu nema orðaflaumurinn og ræðukeppnin sem fjölmiðlar og fleiri miðlar nærast hvað mest á og hafa í reynd hag af að birta og bjóða fólki.

Þrátt fyrir hvatningu snáðans forðum fór læknirinn ekki á neitt flug, nýtti tækifærið til að hlusta fremur á þögnina sem myndaðist og jafnvel orðin sem frúin skildi eftir í henni. Það er sömuleiðis gott að hlusta á þögnina því í henni fáum við oft snjallar hugmyndir. En svo megum við vita að þó við teljum okkur vera í ákveðnum liðum, eða barasta alls ekki, þá megum við segja það sem okkur finnst, en látum vera að meiða fólk eða grafa undan tilvistargrundvelli þess. Það veit ég að frásagnarstundin í læknishúsinu gekk síst út á það og hafði síst nokkuð með það að gera.

Að standa með fólki

Að endingu. Ég er einkum í liði Jesú og hef gert það að ævistarfi mínu að þjóna honum og fjalla um málefni líðandi stundar út frá þeirri sýn sem hann færir mér. Það er merkilega gefandi og kraftaverki líkast að sjá þá sýn virka og raungerast í misjöfnum aðstæðum fólks í gleði jafnt sem sorg. Ég hef fengið að lifa það og reyna í tæpan aldarfjórðung sem prestur.

Ég ber mikla virðingu fyrir fólki sem stendur í pólitískri eldlínu, tala nú ekki um á ólgutímum sem þessum sem við lifum nú. En ég hef sjálfur aldrei viljað binda mig við einhvern einn stjórnmálaflokk fremur en annan þó ég gleymi því aldrei að nýta minn lýðræðislega rétt til að kjósa. Ég vil hins vegar geta prédikað Orðið og fagnaðarerindi Krists án þess að búið sé að merkja varir mínar þá þegar hægri eða vinstri eða með einhverjum öðrum merkimiðum sem draga í dilka.

Samfélagsmálin má víst ræða út frá margvíslegum öðrum hliðum en hægri og vinstri t.d. þeirri staðreynd að þú standir með lífinu, þú standir með fólki og tilvistargrunvelli þess, þú standir með þeim jaðarsettu, þú standir með þeim sem ekki hafa rödd, sem líða undan valdsmennsku, hervæðingu, stríði og ofbeldi, þú standir með mannréttindum, hjálparstarfi, þeim sem upplifa sig á annan hátt en aðrir í eigin líkama og umhverfi, og þú auðsýnir kærleika því á því græða allir en seint á grimmd og hatri. Það er segin saga.

Þetta snýst einkum og sér í lagi um sjálfsvirðingu þína og þar af leiðandi virðingu fyrir öðru fólki. Það er mergur máls og það er líka það sem skiptir máli þegar upp er staðið, þegar hismið verður greint frá kjarnanum, og það upplifum við alveg sérstaklega þegar við stöndum sjálf berskjölduð og vanmáttug frammi fyrir lífinu og leyndardómum þess.

Höfundur er manneskja.