Skjáhætta í umferð Gunnar Geir Gunnarsson og Hrefna Sigurjónsdóttir skrifa 23. maí 2024 07:31 Samkvæmt rannsóknum bæði í Evrópu og Bandaríkjunum bendir allt til þess að um 12-25% allra umferðarslysa megi rekja beint til notkunar farsíma við akstur og bendir ekkert til þess að málum sé öðruvísi háttað á Íslandi. Þetta þýðir að fjöldi slasaðra í umferðinni vegna farsímanotkunar er um 200 manns á ári, varlega áætlað. Á vef Alþjóðaheilbrigðismálastofnunar (WHO) kemur fram að skert athygli við akstur vegna farsímanotkunar sé einn stærsti áhættuþáttur umferðarslysa á heimsvísu og rekja má mörg umferðarslys til notkunar síma eða snjalltækja undir stýri. Umferðarslys eru heilbrigðisvá Árið 2023 slösuðust 229 alvarlega í umferðarslysum á Íslandi og 8 létust. Árið 2024 hefur því miður farið skelfilega af stað með tilliti til umferðarslysa en þegar þetta er ritað hafa 10 látist í umferðinni á árinu. Því er til mikils að vinna að fækka umferðarslysum með öllum mögulegum ráðum. Samkvæmt rannsóknum eru ökumenn fjórum sinnum líklegri til að lenda í umferðarslysum þegar þeir tala í síma undir stýri og sömuleiðis eru þeir 23 sinnum líklegri til að lenda í slysi þegar þeir nota símann í öðrum tilgangi, t.d. til þess að lesa eða skrifa skilaboð. Notkunin hægir á viðbragðstíma, sér í lagi hemlunartíma, en hægir líka á viðbrögðum við umferðarskiltum og ljósum. Verr gengur að halda viðeigandi fjarlægð á milli bíla og að halda sig á réttri akrein. Aftanákeyrslur, svokallað „nudd“ og minniháttar árekstrar vegna notkunar snjalltækja í umferðinni eru algeng en því miður verða líka alvarlegri slys sem geta haft í för með sér hörmulegar afleiðingar. Augnabliks athugunarleysi í umferðinni er stundum ekki tekið til baka. Sem dæmi má nefna að ef þú skrifar skilaboð undir stýri þá lítur þú af veginum í 5 sekúndur að meðaltali. Á 70 kílómetra hraða keyrir þú því næstum 100 metra blindandi meðan þú skrifar. Á 90 kílómetra hraða eru það 125 metrar sem er lengra en heill fótboltavöllur! Mikilvægt er að vera vakandi í umferðinni en um leið og heilinn fer að fást við önnur verkefni, svo sem að lesa skilaboð eða velja lag í símanum, er athyglin farin og þá er voðinn vís. Í blandaðri umferð akandi og óvarinna vegfarenda er sérstaklega mikilvægt að fylgjast vel með umhverfi sínu. Í umferðinni er fólk á rafhlaupahjólum, hjólandi og gangandi vegfarendur á kreiki. Oft eru það börn sem eru stór hluti óvarinna vegfarenda. Því er nauðsynlegt að athygli ökumanna sé í lagi. Við vitum að þetta er ekki í lagi Flest þekkjum við eflaust að hafa freistast til að fikta í símanum þegar við áttum ekki að gera það. Snjalltæki og samfélagsmiðlar kalla á athyglina með alls konar hljóðum og loforðum um nýjar upplýsingar og forvitnileg samskipti. Fólk telur símanotkun við akstur almennt vera hættulega en mikið misræmi er milli þess sem við teljum hættulegt og þess sem við gerum. Samkvæmt rannsóknum Samgöngustofu telja 99% Íslendinga hættulegt að skoða samfélagsmiðla undir stýri og þar af telja 59% þessa hegðun stórhættulega. Hins vegar eiga 23% Íslendinga það til að skoða samfélagsmiðla undir stýri. Að sama skapi telja rúmlega 95% Íslendinga það hættulegt að skoða skilaboð undir stýri en 40% aðspurðra eiga það samt til að gera það. Um og yfir 50% telja í góðu lagi að stjórna tónlist/hlaðvörpum og hljóðbókum í símanum á meðan á akstri stendur. Það er hins vegar afar varhugaverð hegðun og hefur mikil áhrif á aksturshæfni. Umhugsunarvert er hversu erfitt við í raun eigum með að framfylgja skoðunum okkar og gildum og einnig er sérstakt að sjá að fólk taki eina hegðun út fyrir sviga (að stjórna afþreyingarefni í síma) og telji hana einhverra hluta vegna ekki hættulega þegar raunin er allt önnur. Til viðbótar við hættulega farsímanotkun undir stýri þá er farsímanotkun annarra eitt af því sem truflar okkur hvað mest í umferðinni. Um 60% Íslendinga segja að farsímanotkun annarra trufli þá eða valdi þeim álagi við akstur og er þetta hlutfall nær 70% þegar kemur að yngstu ökumönnunum. Ljóst er því að mörg okkar væru til í að draga úr eða hætta þessari hegðun en við höfum mörg hver átt í miklum erfiðleikum með það. Nú er hins vegar komin tæknilausn sem gerir okkur kleift að sýna stillingu við aksturinn. Akstursstilling Akstursstilling (driving focus / driving mode) er valkostur sem í boði er í nýjustu stýrikerfum bæði Android og Apple símtækja. Þá er hægt að stilla símann þannig að hann fari í svokallaðan akstursham þegar símtækið tengist bluetooth í bílnum. Þá verður tækið hljóðlaust, engar tilkynningar berast og þannig er komið í veg fyrir truflun. Þessu má líkja við flugstillingu nema þetta gerist sjálfkrafa og einungis þarf að stilla símann einu sinni. Skilaboð og símtöl sem bárust á meðan á akstri stóð er svo hægt að skoða og svara á áfangastað. Sjóvá og Samgöngustofa hafa nú ýtt úr vör herferðinni Ekki taka skjáhættuna en í henni er varpað ljósi á þá símanotkun sem á sér stað undir stýri í dag og henni líkt við sambærilega notkun tækja sem frekar voru notuð á síðustu öld. Sem dæmi hefði engum dottið í hug, hvorki á síðustu öld né núna, að skrifa bréf á ritvél samhliða því að aka bíl en sú hegðun er í raun sambærileg við að skrifa skilaboð á síma. Truflunin er sú sama, þ.e. hugurinn snýr sér að skilaboðunum og á meðan hættum við að huga að akstrinum. Hættan er sú sama en af einhverjum ástæðum samþykkjum við aðra hegðunina en ekki hina. Hægt er að kynna sér átakið á vefsíðunni www.skjahaetta.is. Þar er hægt að nálgast góð ráð og upplýsingar til að sporna gegn akstri undir skjáhrifum en þar er einnig að finna fræðslumyndbönd sem sýna hvernig setja má símana á akstursstillingu. Þannig má forðast það að taka skjáhættu í umferðinni og stuðla með því að eigin öryggi og annarra. Þess ber einnig að geta að á Íslandi er bannað með lögum að nota snjalltæki undir stýri. Ef stjórnandi ökutækis notar farsíma eða snjalltæki án handfrjáls búnaðar við akstur er sektin 40.000 krónur og einn refsipunktur í ökuferilsskrá. Á síðasta ári sektaði lögreglan rúmlega 1.000 ökumenn fyrir slíkt athæfi og hefur lögreglan á höfuðborgarsvæðinu gefið út að samhliða átakinu muni hún fylgjast grannt með ólöglegri notkun farsíma í umferðinni og sekta ef þörf krefur. Einnig er vert að árétta að farsímanotkun undir stýri getur haft áhrif á bótarétt ökumanna í bílslysamálum. Komum heil heim Við vitum að við bjóðum skjáhættunni heim þegar við notum farsíma undir stýri. Við vitum að akstur krefst óskertrar athygli og við viljum flest vera ábyrgar og góðar manneskjur. Tökum því höndum saman við að draga úr skjáhættunni með því að láta farsíma og önnur snjalltæki eiga sig þegar við ökum á milli staða. Hægt er að undirbúa ferðina áður en lagt er af stað með því að setja í gang góða hljóðbók, uppáhalds lagalistann eða finna áfangastað í kortaappi. Mögulega gæti farþegi aðstoðað við það sem þarf. Hver veit, þú gætir meira að segja upplifað ákveðna ró og gæðastund í bílnum þegar ekki er sífellt verið að pota í þig með pípi og tilkynningum. Mestu máli skiptir að allir komi heilir heim. Gunnar Geir Gunnarsson, deildarstjóri öryggis- og fræðsludeildar Samgöngustofu Hrefna Sigurjónsdóttir, verkefnastjóri forvarna hjá Sjóvá Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Hrefna Sigurjónsdóttir Slysavarnir Umferðaröryggi Mest lesið Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland Skoðun Gulldrengir Landspítala (Ekki KSÍ): Sönn saga um spillingu Sigurlaug Guðrún Kristjánsdóttir Skoðun Vindur í eigu þjóðar Guðmundur Ingi Guðbrandsson Skoðun Forvarnir gegn ofbeldi: Samfélagsátak í upphafi skólaárs Alfa Jóhannsdóttir Skoðun Það er komið að okkur! Friðjón R. Friðjónsson Skoðun „Það eru allir með ADHD“ Tómas Páll Þorvaldsson Skoðun „Áhrifavaldar“ og „Sauðirnir“ sem fylgja þeim Guðmunda G. Guðmundsdóttir Skoðun Kominn tími til að laga lýðræðishallann og skapa traust til stjórnmálanna Magnea Marinósdóttir Skoðun Gjaldfrjálsar skólamáltíðir fyrir öll börn á Íslandi - nú þarf að vanda til verka Guðrún E. Gunnarsdóttir,Laufey Steingrímsdóttir,Ludvig Guðmundsson Skoðun Skoðun Skoðun Skilur Guðlaugur Þór orkumál? Snæbjörn Guðmundsson skrifar Skoðun Vindur í eigu þjóðar Guðmundur Ingi Guðbrandsson skrifar Skoðun Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland skrifar Skoðun Forvarnir gegn ofbeldi: Samfélagsátak í upphafi skólaárs Alfa Jóhannsdóttir skrifar Skoðun Bjartsýnt og betra samfélag Svandís Svavarsdóttir skrifar Skoðun Það er alltaf von: Samtökin ‘78 styðja Píeta Bjarndís Helga Tómasdóttir skrifar Skoðun Lítil grein um stóran sáttmála Sigurður Ingi Jóhannsson skrifar Skoðun Það er komið að okkur! Friðjón R. Friðjónsson skrifar Skoðun Nýtt viðhorf í húsnæðismálum Kjartan Helgi Ólafsson skrifar Skoðun Fór út fyrir umboð sitt Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun „Áhrifavaldar“ og „Sauðirnir“ sem fylgja þeim Guðmunda G. Guðmundsdóttir skrifar Skoðun „...nema sveitarstjórnir og lögregla“ Kristín Magnúsdóttir skrifar Skoðun Sjónarhornið er það sem skiptir mestu Anton McKee skrifar Skoðun Ég er eins og ég er Sólveig Sigurðardóttir skrifar Skoðun Brúin yfir Fossvog Sigurður Oddsson skrifar Skoðun Kominn tími til að laga lýðræðishallann og skapa traust til stjórnmálanna Magnea Marinósdóttir skrifar Skoðun Var jafnrétti í heiðri haft af ráðherra jafnréttismála? Erna Guðmundsdóttir skrifar Skoðun Má fjársýslan semja við Rapyd? Gunnar Már Gunnarsson,Sindri Kristjánsson skrifar Skoðun Gulldrengir Landspítala (Ekki KSÍ): Sönn saga um spillingu Sigurlaug Guðrún Kristjánsdóttir skrifar Skoðun Byggja upp eða pakka? Gerður Gestsdóttir Valgerðardóttir skrifar Skoðun Loftslagsaðgerðir í sátt við líffræðilega fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir, Guðrún Schmidt skrifar Skoðun Oft er ekki nægjanleg mönnun til þess að sinna félagslífi/tómstundum Atli Már Haraldsson skrifar Skoðun Verði ykkur að trú ykkar! Vangaveltur um stóra kirkjugarðsmálið Gunnar Jóhannesson skrifar Skoðun Ráðvilltur ráðgjafi ríkisstjórnar Ásgeir Daníelsson skrifar Skoðun Ímyndaðu þér að þú sért átján ára stúlka... Stella Samúelsdóttir skrifar Skoðun Hvað eiga lýðræði og hátíðarhöld sameiginlegt Bryndís Haraldsdóttir skrifar Skoðun Stjórnartíðindi 150 ára Svavar Kjarrval skrifar Skoðun Í skólabyrjun Dagbjört Harðardóttir,Sigurjón Már Fox skrifar Skoðun „Það eru allir með ADHD“ Tómas Páll Þorvaldsson skrifar Skoðun Sannleikurinn um Evrópusambandið I - Öryggi, velferð og lífsgæði, sem margir átta sig ekki á Ole Anton Bieltved skrifar Sjá meira
Samkvæmt rannsóknum bæði í Evrópu og Bandaríkjunum bendir allt til þess að um 12-25% allra umferðarslysa megi rekja beint til notkunar farsíma við akstur og bendir ekkert til þess að málum sé öðruvísi háttað á Íslandi. Þetta þýðir að fjöldi slasaðra í umferðinni vegna farsímanotkunar er um 200 manns á ári, varlega áætlað. Á vef Alþjóðaheilbrigðismálastofnunar (WHO) kemur fram að skert athygli við akstur vegna farsímanotkunar sé einn stærsti áhættuþáttur umferðarslysa á heimsvísu og rekja má mörg umferðarslys til notkunar síma eða snjalltækja undir stýri. Umferðarslys eru heilbrigðisvá Árið 2023 slösuðust 229 alvarlega í umferðarslysum á Íslandi og 8 létust. Árið 2024 hefur því miður farið skelfilega af stað með tilliti til umferðarslysa en þegar þetta er ritað hafa 10 látist í umferðinni á árinu. Því er til mikils að vinna að fækka umferðarslysum með öllum mögulegum ráðum. Samkvæmt rannsóknum eru ökumenn fjórum sinnum líklegri til að lenda í umferðarslysum þegar þeir tala í síma undir stýri og sömuleiðis eru þeir 23 sinnum líklegri til að lenda í slysi þegar þeir nota símann í öðrum tilgangi, t.d. til þess að lesa eða skrifa skilaboð. Notkunin hægir á viðbragðstíma, sér í lagi hemlunartíma, en hægir líka á viðbrögðum við umferðarskiltum og ljósum. Verr gengur að halda viðeigandi fjarlægð á milli bíla og að halda sig á réttri akrein. Aftanákeyrslur, svokallað „nudd“ og minniháttar árekstrar vegna notkunar snjalltækja í umferðinni eru algeng en því miður verða líka alvarlegri slys sem geta haft í för með sér hörmulegar afleiðingar. Augnabliks athugunarleysi í umferðinni er stundum ekki tekið til baka. Sem dæmi má nefna að ef þú skrifar skilaboð undir stýri þá lítur þú af veginum í 5 sekúndur að meðaltali. Á 70 kílómetra hraða keyrir þú því næstum 100 metra blindandi meðan þú skrifar. Á 90 kílómetra hraða eru það 125 metrar sem er lengra en heill fótboltavöllur! Mikilvægt er að vera vakandi í umferðinni en um leið og heilinn fer að fást við önnur verkefni, svo sem að lesa skilaboð eða velja lag í símanum, er athyglin farin og þá er voðinn vís. Í blandaðri umferð akandi og óvarinna vegfarenda er sérstaklega mikilvægt að fylgjast vel með umhverfi sínu. Í umferðinni er fólk á rafhlaupahjólum, hjólandi og gangandi vegfarendur á kreiki. Oft eru það börn sem eru stór hluti óvarinna vegfarenda. Því er nauðsynlegt að athygli ökumanna sé í lagi. Við vitum að þetta er ekki í lagi Flest þekkjum við eflaust að hafa freistast til að fikta í símanum þegar við áttum ekki að gera það. Snjalltæki og samfélagsmiðlar kalla á athyglina með alls konar hljóðum og loforðum um nýjar upplýsingar og forvitnileg samskipti. Fólk telur símanotkun við akstur almennt vera hættulega en mikið misræmi er milli þess sem við teljum hættulegt og þess sem við gerum. Samkvæmt rannsóknum Samgöngustofu telja 99% Íslendinga hættulegt að skoða samfélagsmiðla undir stýri og þar af telja 59% þessa hegðun stórhættulega. Hins vegar eiga 23% Íslendinga það til að skoða samfélagsmiðla undir stýri. Að sama skapi telja rúmlega 95% Íslendinga það hættulegt að skoða skilaboð undir stýri en 40% aðspurðra eiga það samt til að gera það. Um og yfir 50% telja í góðu lagi að stjórna tónlist/hlaðvörpum og hljóðbókum í símanum á meðan á akstri stendur. Það er hins vegar afar varhugaverð hegðun og hefur mikil áhrif á aksturshæfni. Umhugsunarvert er hversu erfitt við í raun eigum með að framfylgja skoðunum okkar og gildum og einnig er sérstakt að sjá að fólk taki eina hegðun út fyrir sviga (að stjórna afþreyingarefni í síma) og telji hana einhverra hluta vegna ekki hættulega þegar raunin er allt önnur. Til viðbótar við hættulega farsímanotkun undir stýri þá er farsímanotkun annarra eitt af því sem truflar okkur hvað mest í umferðinni. Um 60% Íslendinga segja að farsímanotkun annarra trufli þá eða valdi þeim álagi við akstur og er þetta hlutfall nær 70% þegar kemur að yngstu ökumönnunum. Ljóst er því að mörg okkar væru til í að draga úr eða hætta þessari hegðun en við höfum mörg hver átt í miklum erfiðleikum með það. Nú er hins vegar komin tæknilausn sem gerir okkur kleift að sýna stillingu við aksturinn. Akstursstilling Akstursstilling (driving focus / driving mode) er valkostur sem í boði er í nýjustu stýrikerfum bæði Android og Apple símtækja. Þá er hægt að stilla símann þannig að hann fari í svokallaðan akstursham þegar símtækið tengist bluetooth í bílnum. Þá verður tækið hljóðlaust, engar tilkynningar berast og þannig er komið í veg fyrir truflun. Þessu má líkja við flugstillingu nema þetta gerist sjálfkrafa og einungis þarf að stilla símann einu sinni. Skilaboð og símtöl sem bárust á meðan á akstri stóð er svo hægt að skoða og svara á áfangastað. Sjóvá og Samgöngustofa hafa nú ýtt úr vör herferðinni Ekki taka skjáhættuna en í henni er varpað ljósi á þá símanotkun sem á sér stað undir stýri í dag og henni líkt við sambærilega notkun tækja sem frekar voru notuð á síðustu öld. Sem dæmi hefði engum dottið í hug, hvorki á síðustu öld né núna, að skrifa bréf á ritvél samhliða því að aka bíl en sú hegðun er í raun sambærileg við að skrifa skilaboð á síma. Truflunin er sú sama, þ.e. hugurinn snýr sér að skilaboðunum og á meðan hættum við að huga að akstrinum. Hættan er sú sama en af einhverjum ástæðum samþykkjum við aðra hegðunina en ekki hina. Hægt er að kynna sér átakið á vefsíðunni www.skjahaetta.is. Þar er hægt að nálgast góð ráð og upplýsingar til að sporna gegn akstri undir skjáhrifum en þar er einnig að finna fræðslumyndbönd sem sýna hvernig setja má símana á akstursstillingu. Þannig má forðast það að taka skjáhættu í umferðinni og stuðla með því að eigin öryggi og annarra. Þess ber einnig að geta að á Íslandi er bannað með lögum að nota snjalltæki undir stýri. Ef stjórnandi ökutækis notar farsíma eða snjalltæki án handfrjáls búnaðar við akstur er sektin 40.000 krónur og einn refsipunktur í ökuferilsskrá. Á síðasta ári sektaði lögreglan rúmlega 1.000 ökumenn fyrir slíkt athæfi og hefur lögreglan á höfuðborgarsvæðinu gefið út að samhliða átakinu muni hún fylgjast grannt með ólöglegri notkun farsíma í umferðinni og sekta ef þörf krefur. Einnig er vert að árétta að farsímanotkun undir stýri getur haft áhrif á bótarétt ökumanna í bílslysamálum. Komum heil heim Við vitum að við bjóðum skjáhættunni heim þegar við notum farsíma undir stýri. Við vitum að akstur krefst óskertrar athygli og við viljum flest vera ábyrgar og góðar manneskjur. Tökum því höndum saman við að draga úr skjáhættunni með því að láta farsíma og önnur snjalltæki eiga sig þegar við ökum á milli staða. Hægt er að undirbúa ferðina áður en lagt er af stað með því að setja í gang góða hljóðbók, uppáhalds lagalistann eða finna áfangastað í kortaappi. Mögulega gæti farþegi aðstoðað við það sem þarf. Hver veit, þú gætir meira að segja upplifað ákveðna ró og gæðastund í bílnum þegar ekki er sífellt verið að pota í þig með pípi og tilkynningum. Mestu máli skiptir að allir komi heilir heim. Gunnar Geir Gunnarsson, deildarstjóri öryggis- og fræðsludeildar Samgöngustofu Hrefna Sigurjónsdóttir, verkefnastjóri forvarna hjá Sjóvá
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland Skoðun
Kominn tími til að laga lýðræðishallann og skapa traust til stjórnmálanna Magnea Marinósdóttir Skoðun
Gjaldfrjálsar skólamáltíðir fyrir öll börn á Íslandi - nú þarf að vanda til verka Guðrún E. Gunnarsdóttir,Laufey Steingrímsdóttir,Ludvig Guðmundsson Skoðun
Skoðun Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland skrifar
Skoðun Kominn tími til að laga lýðræðishallann og skapa traust til stjórnmálanna Magnea Marinósdóttir skrifar
Skoðun Gulldrengir Landspítala (Ekki KSÍ): Sönn saga um spillingu Sigurlaug Guðrún Kristjánsdóttir skrifar
Skoðun Loftslagsaðgerðir í sátt við líffræðilega fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir, Guðrún Schmidt skrifar
Skoðun Oft er ekki nægjanleg mönnun til þess að sinna félagslífi/tómstundum Atli Már Haraldsson skrifar
Skoðun Sannleikurinn um Evrópusambandið I - Öryggi, velferð og lífsgæði, sem margir átta sig ekki á Ole Anton Bieltved skrifar
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland Skoðun
Kominn tími til að laga lýðræðishallann og skapa traust til stjórnmálanna Magnea Marinósdóttir Skoðun
Gjaldfrjálsar skólamáltíðir fyrir öll börn á Íslandi - nú þarf að vanda til verka Guðrún E. Gunnarsdóttir,Laufey Steingrímsdóttir,Ludvig Guðmundsson Skoðun