Dánaraðstoð og siðareglur lækna Ingrid Kuhlman skrifar 8. maí 2024 08:00 Löggjöf um læknisaðstoð við að deyja (e. Medical Aid in Dying eða MAID) tók gildi í Kaliforníu árið 2016. Samkvæmt lögunum þurfa tveir læknar að meta sjálfstætt hvort sjúklingur (1) eigi 6 mánuði eða skemur eftir, (2) sé fær um að taka upplýsta og sjálfviljuga ákvörðun, og (3) sé andlega hæfur til að taka slíka ákvörðun. Sjúklingur verður að búa í Kaliforníu, geta tekið lyfin sjálfur og hafa kost á að endurskoða ákvörðun sinni hvenær sem er í ferlinu. Lögin gilda einungis fyrir fullorðna. Flestir þeirra sem fá MAID eru með krabbamein á lokastigi California Department of Public Health birtir árlega gögn um MAID. Árið 2022 voru 66% þeirra sem nýttu sér MAID í Kaliforníu með krabbamein á lokastigi. Í dag hafa Washington, D.C. og 10 önnur fylki í Bandaríkjunum samþykkt löggjöf um MAID: Kalifornía, Colorado, Hawaii, Maine, New Jersey, Nýja Mexíkó, Oregon, Vermont, Washington og Montana. Tölur frá árunum 1998 til 2017 sýna að 63% einstaklingar í þessum fylkjum sem nýttu sér MAID voru með krabbamein á lokastigi. Af þeim sem fengu lyfjaávísun notuðu 66,3% lyfin. Þrátt fyrir að 69,9% krabbameinssjúklinga kjósi að deyja heima, eiga flest andlát í Bandaríkjunum sér stað á spítölum (35%) og hjúkrunar- eða dvalarheimilum (26%). Nýjustu tölur frá Kaliforníu sýna að 93% þeirra sem nýttu sér MAID völdu að gera það heima hjá sér. Helstu ástæður fyrir því að óska eftir MAID eru þjáningar, erfiðleikar við að njóta daglegra athafna, ófullnægjandi verkjastjórnun, tilfinningin um að vera byrði á fjölskyldu og vinum, að missa reisn og sjálfræði og fjárhagsáhyggjur. Þegar aðstoð við að deyja er ekki valkostur Þegar læknisfræðileg aðstoð við að deyja er ekki í boði, leita sjúklingar stundum annarra leiða til að ljúka lífi sínu. Rannsókn sem skoðaði gögn fjögurra áratuga sýndi að sjálfsvígstíðni meðal krabbameinssjúklinga var 28,58 á hverja 100,000 íbúa. Á tímabilinu 1973 til 2014 tóku 13,311 krabbameinssjúklingar í Bandaríkjunum eigið líf. Þessar tölur undirstrika mikilvægi þess að veita sjúklingum sem þjást af alvarlegum sjúkdómum viðeigandi úrræði svo þeir geti tekið upplýstar og mannúðlegar ákvarðanir um eigin lífslok. Er verið að valda skaða með því að láta fólk þjást? Læknaeiðurinn, oft kenndur við Hippókrates, vekur upp flóknar umræður um MAID. Sumir heilbrigðisstarfsmenn telja að aðstoð við að binda enda á líf sjúklings jafngildi morði. Aðrir heilbrigðisstarfsmenn telja aftur á móti að með því að neita sjúklingum um möguleikann á að taka ákvarðanir um eigin lífslok og framlengja þjáningar þeirra sé í raun verið að valda skaða, jafnvel meiri en sjúkdómurinn sjálfur veldur. Þeir síðarnefndu leggja áherslu á mikilvægi sjálfræðis einstaklinga og réttar til að ákveða hvenær og hvar þeir deyja. Líkt og í öðrum umdeildum málum sem tengjast læknaeiðnum, eins og til dæmis þungunarrofi, krefst MAID að heilbrigðisstarfsmenn virði sjálfræði sjúklinga, mannlega reisn þeirra og rétt til að taka ákvarðanir um eigið líf, jafnvel þegar skoðanir sjúklinga séu frábrugðnar þeirra eigin. Siðareglur í Bandaríkjunum hafa tekið breytingum Þar til 2019 var afstaða bandarísku læknasamtakanna (e. American Medical Association eða AMA) sú að MAID samræmdist ekki siðareglum þeirra og ábyrgð lækna til að lækna. Eftir þriggja ára endurskoðun á siðareglunum tók AMA upp nýja stefnu árið 2019. Núverandi afstaða AMA er sú að læknar geti veitt læknisfræðilega aðstoð við að deyja, í samræmi við samvisku sinni, án þess að það brjóti gegn faglegum skyldum þeirra. Nýju siðareglurnar innihalda tvö ákvæði sem styðja bæði þá lækna sem veita MAID og þá sem kjósa að gera það ekki. Þannig geta læknar sem veita MAID uppfyllt bæði faglegar og siðferðilegar skyldur sínar, rétt eins og þeir sem neita að veita slíka þjónustu. Fjölmörg bandarísk læknafélög hafa látið af andstöðu sinni við MAID Læknafélög sem hafa stutt MAID eru meðal annars American College of Legal Medicine og American Medical Women‘s Association. Önnur þekkt bandarík læknasamtök sem hafa breytt afstöðu sinni úr andstöðu í hlutleysi eru American Academy of Family Physicians, American Academy of Hospice and Palliative Medicine og American Academy of Neurology. Fjöldi læknafélaga í mismunandi fylkjum hefur einnig tekið upp hlutlausa afstöðu til MAID, þar á meðal læknafélög í Kaliforníu, Colorado, Connecticut, Maine, Maryland, Massachusetts, Columbia, Minnesote, Nevada, Nýja Mexikó, Oregon og Vermont. Þessi breyting í afstöðu endurspeglar vaxandi viðurkenningu á sjálfræði sjúklinga og þörfina fyrir mannúðlega nálgun í umönnun þeirra sem glíma við alvarlega og lífsógnandi sjúkdóma. Siðareglur lækna þarfnast stöðugrar endurskoðunar Umræðan um hvernig best er að skilgreina hugtakið „að valda engum skaða“ í nútímalæknisfræði er mikilvægari en nokkru sinni fyrr. Þróun síðustu ára í læknisfræði og samfélaginu undirstrikar nauðsyn þess að endurskoða og aðlaga siðareglur lækna í takt við breyttar þarfir sjúklinga og siðferðilegar áskoranir samtímans. Höfundur er formaður Lífsvirðingar, sem berst fyrir löggjöf um dánaraðstoð á Íslandi. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Dánaraðstoð Ingrid Kuhlman Mest lesið Sameining Garðabæjar og Hafnarfjarðar – kostir – ókostir - skynsemi Ó. Ingi Tómasson Skoðun Á undan jarðýtu komi fornleifafræðingur… Stefán Pálsson Skoðun Búum til réttlátt lífeyriskerfi Hrafn Magnússon Skoðun Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal Skoðun Hin raunverulega byggðastefna Jón Þór Kristjánsson Skoðun Hvernig getum við notað nýjar ráðleggingar um mataræði? Óla Kallý Magnúsdóttir,Jóhanna E. Torfadóttir Skoðun Minn gamli góði flokkur Hólmgeir Baldursson Skoðun Þegar rykið hefur sest Jörgen Ingimar Hansson Skoðun Hliðarveruleiki hræðsluáróðurs og „pólitískur forarpyttur“ Þórður Snær Júlíusson Skoðun Fyrir hverja er Sjúkratryggingar Íslands? Hrefna Sif Jónsdóttir Skoðun Skoðun Skoðun Hinn nýi íslenski aðall Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir skrifar Skoðun Samningur HSÍ við Rapyd – Opið bréf til frambjóðenda í formannskjöri Hópur stuðningsmanna Íslands í handbolta skrifar Skoðun Gjaldskrár munu ekki virka til að koma aftur framleiðslu af stað Sæþór Randalsson skrifar Skoðun Mannúð og samvinna á tímum sögulegra þjáninga Sólrún María Ólafsdóttir skrifar Skoðun Hvernig getum við notað nýjar ráðleggingar um mataræði? Óla Kallý Magnúsdóttir,Jóhanna E. Torfadóttir skrifar Skoðun Þegar rykið hefur sest Jörgen Ingimar Hansson skrifar Skoðun Búum til réttlátt lífeyriskerfi Hrafn Magnússon skrifar Skoðun Á undan jarðýtu komi fornleifafræðingur… Stefán Pálsson skrifar Skoðun Hin raunverulega byggðastefna Jón Þór Kristjánsson skrifar Skoðun Sameining Garðabæjar og Hafnarfjarðar – kostir – ókostir - skynsemi Ó. Ingi Tómasson skrifar Skoðun Rúmir 30 milljarðar í fangelsi Guðmundur Ingi Þóroddsson skrifar Skoðun Sérstök staða orkusveitarfélaga! Guðmundur Haukur Jakobsson skrifar Skoðun Miklar endurbætur á lánum menntasjóðs námsmanna Elín Íris Fanndal skrifar Skoðun Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal skrifar Skoðun Er almenningur rusl? Sigurður Ingi Friðleifsson skrifar Skoðun Líffræðilega ómögulegt Björn Ólafsson skrifar Skoðun Veiðigjaldið stendur undir kostnaði Heiðrún Lind Marteinsdóttir skrifar Skoðun Minn gamli góði flokkur Hólmgeir Baldursson skrifar Skoðun Hve lengi tekur sjórinn við? Björn Brynjúlfur Björnsson skrifar Skoðun Orkan okkar, börnin og barnabörnin Jóna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Að fjárfesta í sjálfbærri verðmætasköpun Ingibjörg Ösp Stefánsdóttir skrifar Skoðun Að bregðast ungu fólki í viðkvæmri stöðu Ingibjörg Isaksen skrifar Skoðun Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal skrifar Skoðun Hliðarveruleiki hræðsluáróðurs og „pólitískur forarpyttur“ Þórður Snær Júlíusson skrifar Skoðun Fyrir hverja er Sjúkratryggingar Íslands? Hrefna Sif Jónsdóttir skrifar Skoðun Nauðsynlegar breytingar á Menntasjóði námsmanna Ragna Sigurðardóttir skrifar Skoðun Skipta ekki öll börn jafn miklu máli? Greiðslur Reykjavíkurborgar fyrir nám barna utan sveitarfélags Hrönn Stefánsdóttir skrifar Skoðun Er sjálfbærni bara fyrir raungreinafólk? Saga Helgason skrifar Skoðun Börn í skjóli Kvennaathvarfsins Auður Magnúsdóttir skrifar Skoðun Börn, foreldrar og skólar í vanda: Hvernig eigum við að nálgast verkefnið? Margrét Sigmarsdóttir,Bergljót Gyða Guðmundsdóttir,Arndís Þorsteinsdóttir,Edda Vikar Guðmundsdóttir skrifar Sjá meira
Löggjöf um læknisaðstoð við að deyja (e. Medical Aid in Dying eða MAID) tók gildi í Kaliforníu árið 2016. Samkvæmt lögunum þurfa tveir læknar að meta sjálfstætt hvort sjúklingur (1) eigi 6 mánuði eða skemur eftir, (2) sé fær um að taka upplýsta og sjálfviljuga ákvörðun, og (3) sé andlega hæfur til að taka slíka ákvörðun. Sjúklingur verður að búa í Kaliforníu, geta tekið lyfin sjálfur og hafa kost á að endurskoða ákvörðun sinni hvenær sem er í ferlinu. Lögin gilda einungis fyrir fullorðna. Flestir þeirra sem fá MAID eru með krabbamein á lokastigi California Department of Public Health birtir árlega gögn um MAID. Árið 2022 voru 66% þeirra sem nýttu sér MAID í Kaliforníu með krabbamein á lokastigi. Í dag hafa Washington, D.C. og 10 önnur fylki í Bandaríkjunum samþykkt löggjöf um MAID: Kalifornía, Colorado, Hawaii, Maine, New Jersey, Nýja Mexíkó, Oregon, Vermont, Washington og Montana. Tölur frá árunum 1998 til 2017 sýna að 63% einstaklingar í þessum fylkjum sem nýttu sér MAID voru með krabbamein á lokastigi. Af þeim sem fengu lyfjaávísun notuðu 66,3% lyfin. Þrátt fyrir að 69,9% krabbameinssjúklinga kjósi að deyja heima, eiga flest andlát í Bandaríkjunum sér stað á spítölum (35%) og hjúkrunar- eða dvalarheimilum (26%). Nýjustu tölur frá Kaliforníu sýna að 93% þeirra sem nýttu sér MAID völdu að gera það heima hjá sér. Helstu ástæður fyrir því að óska eftir MAID eru þjáningar, erfiðleikar við að njóta daglegra athafna, ófullnægjandi verkjastjórnun, tilfinningin um að vera byrði á fjölskyldu og vinum, að missa reisn og sjálfræði og fjárhagsáhyggjur. Þegar aðstoð við að deyja er ekki valkostur Þegar læknisfræðileg aðstoð við að deyja er ekki í boði, leita sjúklingar stundum annarra leiða til að ljúka lífi sínu. Rannsókn sem skoðaði gögn fjögurra áratuga sýndi að sjálfsvígstíðni meðal krabbameinssjúklinga var 28,58 á hverja 100,000 íbúa. Á tímabilinu 1973 til 2014 tóku 13,311 krabbameinssjúklingar í Bandaríkjunum eigið líf. Þessar tölur undirstrika mikilvægi þess að veita sjúklingum sem þjást af alvarlegum sjúkdómum viðeigandi úrræði svo þeir geti tekið upplýstar og mannúðlegar ákvarðanir um eigin lífslok. Er verið að valda skaða með því að láta fólk þjást? Læknaeiðurinn, oft kenndur við Hippókrates, vekur upp flóknar umræður um MAID. Sumir heilbrigðisstarfsmenn telja að aðstoð við að binda enda á líf sjúklings jafngildi morði. Aðrir heilbrigðisstarfsmenn telja aftur á móti að með því að neita sjúklingum um möguleikann á að taka ákvarðanir um eigin lífslok og framlengja þjáningar þeirra sé í raun verið að valda skaða, jafnvel meiri en sjúkdómurinn sjálfur veldur. Þeir síðarnefndu leggja áherslu á mikilvægi sjálfræðis einstaklinga og réttar til að ákveða hvenær og hvar þeir deyja. Líkt og í öðrum umdeildum málum sem tengjast læknaeiðnum, eins og til dæmis þungunarrofi, krefst MAID að heilbrigðisstarfsmenn virði sjálfræði sjúklinga, mannlega reisn þeirra og rétt til að taka ákvarðanir um eigið líf, jafnvel þegar skoðanir sjúklinga séu frábrugðnar þeirra eigin. Siðareglur í Bandaríkjunum hafa tekið breytingum Þar til 2019 var afstaða bandarísku læknasamtakanna (e. American Medical Association eða AMA) sú að MAID samræmdist ekki siðareglum þeirra og ábyrgð lækna til að lækna. Eftir þriggja ára endurskoðun á siðareglunum tók AMA upp nýja stefnu árið 2019. Núverandi afstaða AMA er sú að læknar geti veitt læknisfræðilega aðstoð við að deyja, í samræmi við samvisku sinni, án þess að það brjóti gegn faglegum skyldum þeirra. Nýju siðareglurnar innihalda tvö ákvæði sem styðja bæði þá lækna sem veita MAID og þá sem kjósa að gera það ekki. Þannig geta læknar sem veita MAID uppfyllt bæði faglegar og siðferðilegar skyldur sínar, rétt eins og þeir sem neita að veita slíka þjónustu. Fjölmörg bandarísk læknafélög hafa látið af andstöðu sinni við MAID Læknafélög sem hafa stutt MAID eru meðal annars American College of Legal Medicine og American Medical Women‘s Association. Önnur þekkt bandarík læknasamtök sem hafa breytt afstöðu sinni úr andstöðu í hlutleysi eru American Academy of Family Physicians, American Academy of Hospice and Palliative Medicine og American Academy of Neurology. Fjöldi læknafélaga í mismunandi fylkjum hefur einnig tekið upp hlutlausa afstöðu til MAID, þar á meðal læknafélög í Kaliforníu, Colorado, Connecticut, Maine, Maryland, Massachusetts, Columbia, Minnesote, Nevada, Nýja Mexikó, Oregon og Vermont. Þessi breyting í afstöðu endurspeglar vaxandi viðurkenningu á sjálfræði sjúklinga og þörfina fyrir mannúðlega nálgun í umönnun þeirra sem glíma við alvarlega og lífsógnandi sjúkdóma. Siðareglur lækna þarfnast stöðugrar endurskoðunar Umræðan um hvernig best er að skilgreina hugtakið „að valda engum skaða“ í nútímalæknisfræði er mikilvægari en nokkru sinni fyrr. Þróun síðustu ára í læknisfræði og samfélaginu undirstrikar nauðsyn þess að endurskoða og aðlaga siðareglur lækna í takt við breyttar þarfir sjúklinga og siðferðilegar áskoranir samtímans. Höfundur er formaður Lífsvirðingar, sem berst fyrir löggjöf um dánaraðstoð á Íslandi.
Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal Skoðun
Hvernig getum við notað nýjar ráðleggingar um mataræði? Óla Kallý Magnúsdóttir,Jóhanna E. Torfadóttir Skoðun
Skoðun Samningur HSÍ við Rapyd – Opið bréf til frambjóðenda í formannskjöri Hópur stuðningsmanna Íslands í handbolta skrifar
Skoðun Hvernig getum við notað nýjar ráðleggingar um mataræði? Óla Kallý Magnúsdóttir,Jóhanna E. Torfadóttir skrifar
Skoðun Sameining Garðabæjar og Hafnarfjarðar – kostir – ókostir - skynsemi Ó. Ingi Tómasson skrifar
Skoðun Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal skrifar
Skoðun Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal skrifar
Skoðun Skipta ekki öll börn jafn miklu máli? Greiðslur Reykjavíkurborgar fyrir nám barna utan sveitarfélags Hrönn Stefánsdóttir skrifar
Skoðun Börn, foreldrar og skólar í vanda: Hvernig eigum við að nálgast verkefnið? Margrét Sigmarsdóttir,Bergljót Gyða Guðmundsdóttir,Arndís Þorsteinsdóttir,Edda Vikar Guðmundsdóttir skrifar
Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal Skoðun
Hvernig getum við notað nýjar ráðleggingar um mataræði? Óla Kallý Magnúsdóttir,Jóhanna E. Torfadóttir Skoðun