Framlög til loftslagsmála lækka þrátt fyrir auka milljarð

Ríkisstjórnin kynnti fjármálaáætlun fyrir tímabilið 2022 til 2026 á mánudag. Í tilkynningu sem stjórnarráðið sendi frá sér í gærmorgun var lögð áhersla á að framlög til loftslagsmála verði aukin um einn milljarð á ári frá fyrri áætlun næsta áratuginn. Þessu sé ætlað að mæta hertum markmiðum Íslands um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda.

Framlögin til málaflokksins á næsta ári, upp á rúma þrettán milljarða króna, verði þau mestu sem nokkru sinni hafi runnið til loftslagsmála á Íslandi.

Fjárlagafrumvarp næsta árs verður þó ekki lagt fram fyrr en á haustþingi en kosið verður til Alþingis 25. september. Óvíst er því hvort að ný ríkisstjórn haldi sig við þessi áform, dragi úr þeim eða auki þau.

Milljarðurinn breytir ekki samdrættinum

Í tilkynningu ríkisstjórnarinnar sjálfrar má einnig sjá að til stendur að draga úr framlögum til loftslagsmála frá því sem nú er. Í ár og í fyrra voru lagðir rúmir tólf milljarðar í málaflokkinn. Verði farið eftir nýju fjármálaáætluninni aukast framlögin í þrettán milljarða á næsta ári og verða litlu minna en það árið 2023.

Skorið verður niður til loftslagsmála um þrjá milljarða króna miðað við framlögin í ár frá og með árinu 2024. Tveimur árum síðar verða framlögin tæpum fjórum milljörðum lægri en þau eru í ár.

„Framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar er að draga úr fjárframlögum til loftslagsaðgerða,“ segir Árni Finnsson, framkvæmdastjóri Náttúruverndarsamtaka Íslands og fulltrúi í loftslagsráði ríkisstjórnarinnar.

Árlega milljarðarinnspýtingin sem ríkisstjórnin slær nú upp breyti því ekki að heildarfjárframlög til loftslagsmála dragist saman á næstu árum.

Dregið úr skattalegum ívilnunum

Samdrátturinn í framlögum til loftslagsmála skýrist nær alfarið af minni skattalegum ívilnunum. Þær nema nú 5,8 milljörðum króna en eiga að dragast saman ár frá ári til 2026. Þá eiga þær að nema um 1,2 milljörðum króna. Í fjármálaáætluninni segir að þetta gerist þegar núgildandi reglur falla úr gildi.

Á meðal loftslagsaðgerða ríkisstjórnarinnar eru skattaívilnanir vegna umhverfisvænna og sjálfbærra fjárfestinga sem fjármálaráðherra hefur lagt fram frumvarp um á Alþingi. Íslensk stjórnvöld hafa einnig boðið ívilnanir til að örva sölu á rafbílum um árabil.

Árni segir að vissulega kunni þörf á skattalegum ívilnunum að minnka með tímanum en þá megi nota fjármunina sem fóru í þær til að fjármagna aðrar loftslagsaðgerðir.

Hann bendir á að af þeim viðbótarmilljarði sem ríkisstjórnin vill leggja í loftslagsaðgerðir fari rúmur hálfur milljarður í aukinn stuðning við orkuskipti árið 2022 og 450 milljónir króna bæði árið 2023 og 2024. Eftir það fari skerfur orkuskipta í viðbótarframlaginu niður í 200 milljónir króna. Nær óhugsandi sé þó að orkuskiptum verði lokið fyrir árið 2026.

„Plástur“ rétt fyrir kosningar

Andrés Ingi Jónsson, þingmaður Pírata, setur spurningarmerki við framsetningu ríkisstjórnarinnar á framlögum til loftslagsmála í fjármálaáætluninni. Með því að sópa saman auknum framlögum næstu tíu árin þrátt fyrir að áætlunin nái aðeins til fimm ára séu hlutirnir látnir líta út fyrir að vera stærri en þeir raunverulega eru.

„Umfram þetta er engin metnaðarfull framtíðarsýn sett fram sem endurspeglast í því að eftir því sem líður á gildistíma fjármálaáætlunar þá lækka framlögin til loftslagsmála. Þetta er engan veginn heildarsýnin sem þarf í þessum málaflokki heldur einhvers konar plástur sem er settur á rétt fyrir kosningar til þess að geta sagst hafa gert eitthvað,“ segir Andrés Ingi.

Framlögin til loftslagsmála í áætluninni telur Andrés Ingi ekki einu sinni metnaðarfull sem kosningaútspil. Af þeim fjórum meginflokkum aðgerða sem viðbótarmilljarðurinn á að fjármagna bendir hann á að tveir telji að líkindum ekki upp í skuldbindingar Íslands gagnvart Parísarsamkomulaginu: landgræðsla og skógrækt annars vegar og endurheimt votlendis hins vegar.

„Það er gott og vel en það rímar ekki við það að þetta sé sett fram til þess að endurspegla aukinn metnað stjórnvalda gagnvart Parísarsáttmálanum,“ segir þingmaðurinn.