Banaslysið í Jökulsárlóni: Hættulegar starfsaðstæður virtar skipstjóranum til mildunar refsingar

Skipstjóranum sem dæmdur var í tveggja mánaða fangelsi fyrir manndráp af gáleysi í Héraðsdómi Austurlands í gær voru búnar hættulegar starfsaðstæður hjá ferðaþjónustufyrirtækinu sem hann starfaði hjá. Er þetta meðal þess sem virt var manninum til mildunar refsingar. Maðurinn var skipstjóri á hjólabát sem bakkað var yfir kanadíska konu við Jökulsárlón sumarið 2015 með þeim afleiðingum að konan lést.

Þetta kemur fram í dómi héraðsdóms sem birtur var í dag. Þar segir einnig við ákvörðun refsingar hafi verið litið til þeirra alvarlegu afleiðinga sem urðu af aðgæsluleysi hans. Þó væri einnig litið til þess að maðurinn hafi verið ungur að árum, en hann er á þrítugsaldri, er slysið varð auk þess sem að læknisvottorð styddi að hann hafi tekið slysið mjög nærri sér og hafi átt við verulega vanlíðan að stríða.

Honum var einnig virt til mildunar að hann þykir hafa skýrt greiðlega frá og ekkert dregið undan, þótt hann neitaði sök í málinu. Þyngsta mögulega refsing fyrir manndráp af gáleysi er sex ára fangelsi. Var hann dæmdur í tveggja mánaða skilorðsbundið fangelsi. Auk þess var hann sviptur ökuréttindum sínum í hálft ár og dæmdur til að greiða málskostnað upp á um tvær milljónir króna.

Þegar slysið átti sér stað fylgdist fjölskyldan með þyrlu lenda á malarsvæði fyrir aftan bátinn. Það var þá sem skipstjórinn bakkaði, án þess að líta aftur fyrir sig. Í ákærunni var skipstjórinn sakaður um að hafa ekki sýnt nægjanlega aðgæslu þannig að báturinn hafnaði á konunni með þeim afleiðingum að hún hlaut fjöláverka og lést nær samstundis.

Biluð bakkmyndavél og lítið rætt um öryggismál á landi

Aðalmeðferð í málinu fór fram í Héraðsdómi Austurlands á Egilsstöðum í nóvember. Þar kom fram í máli skipstjórans að hann hefði byrjað að bakka hjólabátnum að fengnu merki starfsmanns á palli. Bakkmyndavél bátsins var biluð og sagði hann að starfsmaður á palli eigi að kalla í stjórnanda báts í talstöð ef eitthvað bregði út af. Ástæða þessa fyrirkomulags sé sú að stjórnendur hjólabátanna sjái takmarkað aftur fyrir bátana.

Taldi hann að afstýra hefði mátt slysinu hefði hann fengið boð í gegnum talstöð um ferðir fólksins aftan við bátinn. Byggði hann vörn sína á því að hann hefði mátt treysta á að samstarfsmaðurinn sinn á palli myndi láta sig vita ef hætta stafaði af ferðum gangandi vegfarenda í grennd við bátinm. Kvaðst hann ekki telja sig hafa getað hagað akstri sínum með öðrum hætti en gert var.

Þó kom einnig fram í máli skipstjórans við aðalmeðferðina að hann vissi ekki hvort skrifleg lýsing væri til á þessu fyrirkomulagi með samspil starfsmanns á palli og stjórnanda hjólabáts, það hefði tíðkast frá því að hann hóf störf. Þá mundi hann ekki hvort að honum hafi verið kynnt þetta vinnulag sérstaklega.

Aðspurður um fyrirmæli vinnuveitanda varðandi öryggi hjólabátaferðanna á meðan ekið er á landi sagði hann að rætt hafi verið um nauðsyn þess að farþegar sætu í sætum sínum á meðan ekið væri í landi, því að vegurinn væri holóttur, en hafi lítið verið rætt um öryggi bátanna í landi.

Engar merkingar eða girðingar á svæðinu

Núverandi og fyrrverandi starfsmenn ferðaþjónustufyrirtækisins sem maðurinn starfaði hjá, Jökulsárlón ferðaþjónusta ehf, voru kallaðir fyrir dóminn til að bera vitni. Í máli rekstrarstjóra fyrirtækisins sem var í starfi er slysið varð kom fram að nýjum starfsmönnu væri uppálagt að gæta öryggis á svæðinu utan við bátana. Taldi rekstrarstjórinn að öllum starfsmönnum væri ljóst að starfsmaður á palli ætti að ganga aðeins upp í hólinn við svæðið og síðan út með honum uns vel sæist yfir svæðið og ganga úr skugga um að enginn væri í akstursleið bátsins.

Þá kom einnig fram í máli hennar í flestum tilvikum væri skipstjóri settur í þá stöðu að þurfa að leggja mikið traust á starfsmann á palli og sýn hans yfir svæðið. Starfsmenn á palli hafi reglulega verið minntir á það á starfsmannafundum að sinna þessu hlutverki sínu vel.

Taldi hún einnig að gestum svæðisins mætti vera ljóst að hjólabátunum væri bakkað á þessu svæði. Aðspurð sagði hún þó engar merkingar eða girðingar hafa verið til staðar á svæðinu er slysið varð.

Í máli núverandi rekstrarstjóra kom fram að ekki hafi verið gert áhættumat í starfsemi fyrirtækisins þar sem tekið sé á öryggi við akstur hjólabátanna. Sagði hann þó að allan sinn starfstíma hafi starfsmanni á palli verið ætlað að fylgjast með öryggi í kringum hjólabátana á meðan þeim væri bakkað. Lýsing þessa fyrirkomulags sé þó ekki til á skriflegu formi, en það hafi verið hluti af upphafsþjálfun starfsmanna að kenna þeim þetta vinnulag og hafi verið farið yfir það að nýju með starfsmönnum ef tilefni hafi þótt til þess.

Gat ekki treyst á aðgæslu starfsmannsins á palli

Í dómi héraðsdóms segir að sú meginmálsvörn ákærða, að hann hafi mátt treysta því að starfsmaður á palli rækti hlutverk sem „augu“ hans við aksturinn, hlyti að vera á því reist að það fyrirkomulag hafi verið forsvaranlegt og svo áreiðanlegt að hann hafi mátt treysta því að öryggi gangandi vegfarenda í akstursleið hans væri tryggt.

„Þetta fyrirkomulag, sem vitni lýstu fyrir dómi, virðist þó hvorki hafa verið til á skriflegu formi, s.s. í öryggisáætlunum, né verður séð að það hafi verið útfært nákvæmlega.“

Þá var ekki fallist á það að hægt væri að leysa hann undan refsiábyrgð ef talið væri að honum hefði verið ómögulegt að afstýra slysinu.

„Hefði ákærði t.d. staðið upp og litast sjálfur um áður en hann bakkaði, og e.t.v. stoppað á nokkurra metra fresti til að standa upp og líta aftur fyrir sig á þeirri 52 metra vegalengd sem hann ók eða tryggt að starfsmaður á palli vissi að bakkmyndavélin væri biluð og beðið hann sérstaklega af því tilefni að aðgæta að akstursleiðin væri laus við hættur, með því t.d. að fylgja bátnum eftir alla leið á meðan bakkað var, þá má ætla að líkur hefðu aukist mjög á því að afstýra hefði mátt slysinu,“ segir í dómi héraðsdóms.

Sem fyrr segir komu þó ýmis atriði til refsilækkunar, þar á meðal þær „þær hættulegu starfsaðstæður sem honum voru búnar hjá vinnuveitanda hans.“ Var hann dæmdur í tveggja mánaða skilorðsbundið fangelsi. Auk þess var hann sviptur ökuréttindum sínum í hálft ár og dæmdur til að greiða málskostnað upp á um tvær milljónir króna.

Dóm héraðsdóms má sjá hér.