Dómstjóri geti ekki tekið mál af dómara þegar því hefur verið úthlutað

Skúli Magnússon, formaður Dómarafélags Íslands, segir það ekki á valdi dómstjóra að taka mál af dómara þegar búið er að úthluta honum því þar sem slíkt fyrirkomulag myndi brjóta gegn sjálfstæði dómsvaldsins. Dómstjóri væri þá kominn í aðstöðu til að hafa meiri áhrif á mál en eðlilegt geti talist.

Greint var frá því í liðinni viku að Jón Ásgeir Jóhannesson hefði skorað á dómstjóra Héraðsdóms Reykjavíkur, Ingimund Einarsson, um að draga til baka skipun Símonar Sigvaldasonar, dómara, í fjölskipaðan dóm á Aurum-málinu þar sem Jón Ásgeir er einn ákærðu.

Í bókun sem lögð var fram við fyrirtöku í málinu á fimmtudag kemur meðal annars fram að Jón Ásgeir telur sig mega efast um óhlutdrægni Símonar, meðal annars vegna fréttaflutnings Fréttablaðsins af fyrirtæki sem er í eigu eiginkonu dómarans en Fréttablaðið er að stærstum hluta í eiginkonu Jóns Ásgeirs, Ingibjargar Pálmadóttur, eins og segir í bókuninni.

Sjá einnig: Jón Ásgeir efast um óhlutdrægni dómara vegna fréttaflutnings Fréttablaðsins

Skúli segir það ekki óalgengt að það komi fram kröfur um að dómari víki sæti og þá séu ýmsar ástæður færðar fram.

„Það má samt segja að þær ástæður sem nefndar eru í þessu máli séu óvenjulegar en þegar litið er yfir dóma- og úrskurðaframkvæmd um vanhæfi þá kennir nú ýmissa grasa,“ segir Skúli.

Aðspurður hvort eðlilegra væri að setja fram formlega kröfu um að dómarinn víki vegna vanhæfis segir Skúli:

„Já, ef menn telja að dómari sé vanhæfur þá er að sjálfsögðu eðlilegt að menn setji fram þá kröfu. Hins vegar er það vel þekkt að í stað þess að fram komi bein krafa þá setji menn fram athugasemdir eða ábendingar til dómarans um að skoða nú sjálfur hvort að hann telji sig vera hæfan til að fara með málið. Ef að hann metur það síðan sem svo að hann sé hæfur til að fara með málið þá er hægt að taka þetta lengra og setja fram formlega kröfu en það má gera á öllum stigum málsins.“

Samkvæmt lögum metur dómarinn sjálfur hæfi sitt en í fjölskipuðum dómi, líkt og í Aurum-málinu, er það dómsformaður sem metur hæfi meðdómaranna en það hefur vægast sagt staðið styr um dómarana í þessu tiltekna sakamáli.

 

Upphaflega var dæmt í því í júní 2014 þar sem sakborningarnir voru allir sýknaðir. Hæstiréttur ómerkti hins vegar þann dóm þar sem hann mat sérfróðan meðdómara í málinu vanhæfan. Í kjölfarið á ómerkingunni fór saksóknari fram á að dómsformaðurinn, Guðjón St. Marteinsson, myndi víkja sæti vegna vanhæfis og féllst Hæstiréttur á það.

Því þurfti að skipa nýjan dómsformann í málinu en það er Barbara Björnsdóttir. Dómstjóri skipaði síðan þau Símon og Hrefnu Sigríði Briem, sérfróðan meðdómara, í dóminn en einn hinna ákærðu, Bjarni Jóhannesson, mótmælti því að Arngrímur Ísberg færi úr dómnum fyrir Símon. Hann lagði fram kröfu þess efnis að dómsformaður myndi virða þá ákvörðun dómstjórans að vettugi en dómsformaðurinn hafnaði kröfunni. Sá úrskurður var kærður til Hæstaréttar sem vísaði kærunni frá.

Við fyrirtöku í málinu í síðustu viku fór Óttar Pálsson, verjandi Lárusar Welding, fram á að Hrefna Sigríður myndi víkja sæti í málinu vegna vanhæfis en málflutningur um þá kröfu fer fram á föstudaginn.