Skeifan í smjörinu

Í Rue du Caire, í öðru hverfi Parísar, stendur bakarí sem lætur ekki mikið yfir sér. Rauð framhlið, veggjakrot á hleranum, fólk á hjólum sem nennir ekki einu sinni að líta upp. Í glugganum er þó gylltur lárviðarsveigur: fyrstu verðlaun fyrir besta smjör croissant Stór-Parísar árið 2026.

Ég stóð dágóða stund og reyndi að koma auga á fjárfestinguna. Hún var hvergi sjáanleg. Ofninn er ekki merkilegri en gengur og gerist, húsnæðið þrengra en margt sem ég hef séð heima, og starfsfólkið jafn þreytt og starfsfólk er alls staðar klukkan hálfátta að morgni. Munurinn liggur ekki í tækjunum. Hann liggur í smjörinu og höndunum sem fara um það.

Frakkar styrkja sína bændur, um það þarf ekki að deila - það stendur ræktarstyrkur á bak við hvert einasta strá í þessu croissanti. En þeim hefur ekki hugkvæmst sú sjálfspyntingarstefna að refsa eigin bökurum fyrir að kaupa gott smjör. Bóndinn má keppa í gæðum eða í magni, eftir því sem honum sýnist, og bakarinn má velja. Útkoman er iðnaður sem stenst samanburð hvort sem litið er á handverkið eða verksmiðjuna.

Á Íslandi er þessu snúið á haus. Hefndartollar leggjast ofan á hráefnisverðið, hækka verðlagið, draga þróttinn úr handverksbakaranum sem kaupir tuttugu kíló í einu á meðan fullbakað deig siglir tollfrjálst inn í frystigámi og fer beint í ofninn í næstu bensínstöð. Við höfum með öðrum orðum komið okkur upp kerfi sem verðlaunar frystinn og refsar höndunum.

Þetta heitir á hagfræðimáli allratap. Neytandinn borgar hærra verð, bakarinn fær verra hráefni, ríkið fær tekjur sem það hefði líka fengið af stærri veltu, og bóndinn fær vernd sem verndar hann fyrst og fremst fyrir því að keppa í gæðum.

Og hér er það sem stendur í mér. Það þarf ekki að ganga í Evrópusambandið til að afnema þessa vitleysu. Það þarf eina lagabreytingu og einn þingmann sem nennir að leggja hana fram. En einmitt þar mætast endarnir á skeifunni: Evrópusinninn vill engu breyta nema breytingin komi stimpluð frá Brussel, og íhaldsmaðurinn og sósíalistinn eru sammála um að tollurinn sé heilagur - annar kallar hann fullveldi, hinn kallar hann byggðastefnu. Sömu endalok, sama skeifan, og miðjan liggur neðst þar sem enginn stendur.

Croissantið í Rue du Caire fékk ekki fyrstu verðlaun fyrir tolla. Það fékk þau fyrir smjör og hendurnar sem kunna að fara um það. Hvorugt fæst í frystigámi.

Höfundur er annar eigenda Santé.