Maðurinn einn er ei nema hálfur – með öðrum er hann meiri en hann sjálfur

Orð þjóðskáldsins, raunar um samfélag manns og hests, eiga ekki síður við um samfélög manna. Sumir hafa nú á orði að Íslendingar hafi alltaf getað ráðið ráðum sínum sjálfir og þurfi ekki annarra við. Ef litið er til sögunnar settust sjálfstæðir norrænir menn að á Íslandi í árdaga, en ekki leið á löngu áður en samfélagið var skipulagt. Margt var ekki á færi einstaklinga: vörn gegn ágangi annarra, smölun búfjár, en líka umönnun þeirra sem áttu engan að.

Íbúar landsins urðu að þjóðfélagi með Alþingi sem setti lög og reglur um skipan þess, meðal annars um tímatal. Ekki löngu síðar ákvað Alþingi að Íslendingar gengju í samfélag Rómarkirkjunnar; að íbúar yrðu kristnir. Því fylgdu reglur og kvaðir. Hefndarskyldan, drifkraftur í átökum manna á milli, var aflögð, en menn tóku upp samræmda hætti hins kristna samfélags, að lesa og skrifa, að telja og reikna í tugakerfi, og júlíanska tímatalið. Seint verður allt upp talið, en mergur málsins er að Íslendingar völdu að tengjast evrópskri menningu og laga sig að siðum hennar en halda jafnframt sínu, ekki síst tungumálinu og gamla tímatalinu um sumarkomu og veturnætur þegar hentaði.

Saga Íslendinga hefur verið mynda tengsl við önnur og stærri samfélög, læra af þeim og vinna með þeim, en laga sig jafnframt að því sem átti við landið og hnattstöðu þess í klæðaburði, húsakosti, og ræktun lands og búfénaðar. Fjarlægðin frá öðrum löndum og þjóðum og opið Atlandshafið voru landsbúum ógn en jafnframt vörn fyrir innrás.

Nú eru aðrir tímar. Evrópuþjóðir höfðu lengi barist innbyrðis á banaspjótum. Að loknum hildarleik fyrir miðja síðustu öld þar sem ein þjóð taldi sig þurfa meira pláss, „Lebensraum“, en hún hafði til umráða, tóku menn höndum saman. Nóg væri komið. Ákveðið var að fyrirbyggja deilur, m.a. með því að opna viðskipti, losa um höft og mörk, en styrkja kynni og friðsamleg samskipti milli þjóðanna.

Enn standa Íslendingar í þeim sporum að velja hvort þeir vilji tengjast samfélagi Evrópubúa nánari böndum, en tryggja jafnframt að halda sínu, tungumálinu, menningunni og lífsviðurværinu til lands og sjávar. Nándin er orðin meiri en fyrrum, menn geta skroppið á fundi á meginlandinu að morgni og komið heim að kvöldi. En hafið er ekki lengur vörn, ógnin getur borist úr lofti með gervihnöttum, flugvélum og drónum, jafnvel neðansjávarbúnaði.

Er ekki vænlegt að verða hluti af samfélagi sem setur frið og öryggi í öndvegi? Utan þess geisa stríð þar sem ríki ásælast lönd annarra, Ísraelar lönd Palestínu, Rússar lönd Úkraínu, og jafnvel Bandaríkin ásælast Grænland innan danska ríkisins. Aðrir varast að grípa inn í svo að heimurinn leysist ekki upp í allsherjar átök. Er ekki betra að standa þá ekki ein ef aðrar þjóðir kynnu að ásælast íslenskt landrými?

Er ekki rétt að segja „Já“ í komandi atkvæðagreiðslu 29. ágúst um að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið til að komast að raun um hvort það yrði ekki Íslendingum til heilla að gerast hluti af öflugu samfélagi um frið, öryggi og greið viðskipti, þar sem t.d. innbyrðis tollastríð eru úr sögunni?

Höfundur er eftirlaunaþegi, fyrrum prófessor og stærðfræðikennari á ýmsum skólastigum.