Kallar eftir að­haldi bæði frá hinu opin­bera og vinnu­markaðnum

Peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands hefur ákveðið að hækka stýrivexti um 0,25 prósentustig. Þeir eru nú 8 prósent. Fjórir nefndarmenn studdu þessa ákvörðun en einn vildi halda vöxtum óbreyttum. Meðal þess sem kom fram á fundi nefndarinnar á morgun er að hagvöxtur er minni en Seðlabankinn spáði, atvinnuleysi eykst, húsnæðismarkaðurinn kólnar og einkaneysla dregst saman. 

Ásgeir Jónsson Seðlabankastjóri segir að það sem réttlæti hækkun stýrivaxta í dag sé fyrst og fremst aukin verðbólga, sem sé drifin áfram af launahækkunum á opinberum markaði, skattahækkunum, hækkunum á ýmsum opinberum gjöldum og hækkunum á ýmsum innfluttum vörum vegna stríðsátaka. 

„Verðbólga er 5,3 prósent og við þurfum að ná henni niður. Það sem gerðist á þessu ári er sambland af opinberum hækkunum og hækkunum á olíuverði  og annarri innfluttri vöru sem hafa tekið verðbólguna upp. Við höfum brugðist við með þremur vaxtahækkunum og við vonum að með því hafi verið tekið fyrir meinið,“ segir Ásgeir.

Ásgeir  auglýsti á fundi Peningastefnunefndar í morgun eftir ábyrgð frá aðilum vinnumarkaðarins. Ef þeir vilji sjá lægri vexti, séu hlutir sem þeir geti gert. Það sé til dæmis hægt að endursemja og fresta launahækkunum eða bara jafnvel bíða með þær. 

Aðspurður um hvort hann sé að senda verkalýðsfélögum tóninn svarar Ásgeir því neitandi.

„Í fyrsta lagi þá er ég ekki að senda þeim tóninn. Alls ekki, þetta er sagt af mikilli virðingu fyrir þessum aðilum. Það sem ég er að benda á er að ef þeir vilja sjá lægri vexti, þá séu ákveðnir hlutir sem þurfa að gerast. Ég er að tala um verkalýðsfélög og atvinnurekendur. Þetta er náttúrulega sameiginleg ábyrgð þeirra. Ef þeir vilja sjá lægri vexti eru hlutir sem þeir geta gert. Síðustu ár hafa verið fordæmalausar launahækkanir og aukinn kaupmáttur, sem er gott.  En við óskum eftir samfylgd af þeirra hálfu í málinu svo við getum byrjað á að lækka vexti.“ segir Ásgeir.

Byrðarnar lendi á heimilum 

Aðspurður um hvort byrðarnar lendi ekki að stórum hluta á heimilum landsins sem þurfi nú að þola bæði versnandi atvinnuhorfur og hærri stýrivexti til að ná verðbólgunni niður svarar Ásgeir. 

„Að einhverju marki, já. Kaupmáttur heimilanna hefur á móti aukist umtalsvert síðustu ár. Hér kemur að einhverju marki að því hvernig við tökumst á við hagstjórnina.  Peningastefnan náttúrulega bregst við stöðunni  í ríkiskerfinu. Auðvitað erum við að hækka vexti til að hægja á kerfinu til að ná verðbólgunni niður til að tryggja stöðuleika. Það eru tveir aðrir armar líka, opinberi geirinn og vinnumarkaðurinn og við óskum eftir samfylgd frá þeim.“