At­vinnu­við­tal hjá ESB?

Samtökin Já til að sjá hafa vakið verðskuldaða athygli fyrir hugmyndaríkan áróður fyrir já-i í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst hagræðingu. Hafa þau m.a. lýst aðildarferlinu við atvinnuviðtal, fasteignakaup og að máta föt í fataverslun. Allt sé þetta sjálfsagt að gera, auðvitað fer maður í atvinnuviðtal áður en hann ræður sig til starfa, auðvitað skoðar maður fasteign áður en kaupsamningur er undirritaður og varhugavert að kaupa sér fatnað án þess að máta hann. En þessar samlíkingar eru hins vegar í raun ekki til þess fallnar að mæla með já-i í ágúst heldur einmitt nei-inu, þó að það hafa líklega ekki verið það sem Já til að sjá samtökin höfðu ætlað sér.

Aldrei myndi mér nefnilega koma til hugar að fara í atvinnuviðtal vegna starfs sem mig langar ekki í. Ég myndi t.d. aldrei sækja um starf sem framkvæmdastjóri Pírata því að mig langar bara alls ekki til að starfa þar. Því síður myndi ég fara á opið hús í kofaskrifli á miðhálendinu. Nú eða að máta íþróttatopp. Það er nefnilega ekkert vit í því að eyða tíma og peningum í að skoða eitthvað sem mann langar alls ekki í, hvort sem um sé að ræða starf, fasteign, föt eða hnignandi ríkjasamband.

Google til að sjá

Í málflutningi já-sinna má einnig heyra þá lýsa furðu sinni yfir því þegar fólk segist ekki hafa neina trú á því að Ísland fái undanþágur frá grunnsáttmálum ESB sem engin önnur lönd hafa fengið (og mörg lönd þvertekið fyrir að Ísland fái, t.d. Holland og Írland). Vilja já-sinnar meina að þeir sem hafi þá skoðun hljóti að vera haldnir einhverri skyggnigáfu því að það sé einfaldlega ekki hægt að vita þessa hluti nema eftir áralangar aðildarviðræður við ESB, líkt og ESB hafi verið fundið upp í gær og enginn geti vitað nokkuð um hvað felst í aðild að ESB. Þeir líta alveg framhjá því að ESB samanstendur af 27 þjóðum og allskonar grundvallarlögum og reglum sem gilda um aðildarþjóðir og lítið mál er að skoða hvað ESB aðild þýðir. Enginn þarf ekki að segja já í ágúst til þess, dugar að fletta ESB upp í Google.

Draumórar um fordæmalausar undanþágur

Já-sinnar hafa þó ráð undir rifi hverju og í hvert sinn sem einhver bendir þeim á að það liggi alveg fyrir hvað aðild að ESB þýðir og engar varanlega undanþágur verði veittar. Þá er nefnilega bryddað upp á því að tala um að Ísland geti bara víst fengið varanlegar undanþágur frá öllum helstu kvöðum ESB, m.a. grundvallarreglum eins og sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna eða landbúnaðarstefnunnar. Þá hefur verið gripið til þess að telja til hinar og þessar varanlegar undanþágur sem þjóðir hafa fengið á litlum og afmörkuðum sviðum, s.s. sérreglur um Álandseyjar þegar Finnland gekk í ESB. Þau dæmi sem nefnd hafa verið eru hins vegar allt annars eðlis en þær undanþágur sem já-sinnar telja að við gætum fengið í aðildarviðræðum.

Fræðilegur ómöguleiki og pólitískur ómöguleiki

Því skal þó haldið til haga að það er rétt hjá já-sinnum að það er ekki fræðilega ómögulegt að semja um varanlegar undanþágur frá öllu á milli himins og jarðar hjá ESB. Það helgast þó ekki af því að líklegt sé að Ísland hljóti þær undanþágur heldur af því að það er einfaldlega fátt í heiminum sem er fræðilega ómögulegt. Hvað er fræðilega mögulegt þýðir hins vegar ekki að það sé með nokkrum hætti raunhæft. Sem dæmi fyndist mér ekki óeðlilegt að segja að það sé ekki möguleiki á Flokkur fólksins fái 100% atkvæða í næstu Alþingiskosningum eða að ég verði valinn herra Ísland eða jafnvel ungfrú Ísland. Það er þó ekki ómögulegt í fræðilegum skilningi, enda er nánast allt tæknilega hægt, líka það sem er óraunhæft og í alla staði fráleitt. Þrátt fyrir að fræðilegur möguleiki á varanlegum undanþágum frá grunnreglum ESB sé vissulega til staðar þá er án nokkurs vafa pólitískur ómöguleiki fyrir hendi. Aðrar þjóðir innan ESB munu aldrei samþykkja þær undanþágur sem Íslendingar krefjast í aðildarviðræðum, en öll aðildarríki þurfa að samþykkja aðild Íslands. Sum þeirra hafa meira að segja nú þegar sagt það opinberlega, t.d. fulltrúar Hollendinga og Íra.

Ég hef ekki áhuga á vegferð sem fyrirséð er að skili engu og enn síður ef hún er kostnaðarsöm og tímafrek. Þess vegna segi ég nei 29. ágúst.

Höfundur er borgarfulltrúi í Reykjavík.