Er of dýrt að sækja um aðild að ESB?

Bestu rökin sem ég hef heyrt gegn því að fara í aðildarviðræður er að þær séu svo umfangsmiklar og dýrar. En Ísland hefur nefnilega áður farið í aðildarviðræður við ESB. Við þurfum því ekki að giska á hvað slíkt ferli kostar.

Í skýrslu utanríkisráðherra til Alþingis árið 2012 kemur fram að kostnaður við umsóknarferlið árin 2009–2012 hafi verið áætlaður 400 milljónir króna. Þar segir jafnframt að sú áætlun hafi „sem slík staðist“, þótt kostnaðurinn hafi dreifst öðruvísi yfir tímabilið en gert hafði verið ráð fyrir. Heimild: Skýrsla utanríkisráðherra um aðildarviðræður Íslands við ESB, Alþingi 2012.

400 milljónir króna frá árinu 2009 eru um 828 milljónir á verðlagi dagsins í dag, eða um 688 milljónir ef miðað er við verðlag 2013.

Það var sem sagt stærðargráðan á kostnaði íslenska ríkisins við ferlið.

En þá vantar hinn helminginn af dæminu.

Sem umsóknarríki fékk Ísland jafnframt aðgang að svokallaðri IPA-aðstoð Evrópusambandsins, Instrument for Pre-Accession Assistance. Í sömu skýrslu kemur fram að gert hafi verið ráð fyrir 30 milljónum evra til Íslands á landsáætlunum áranna 2011–2013. Það jafngilti á þeim tíma nálægt 5 milljörðum íslenskra króna. Heimild: Skýrsla utanríkisráðherra, Alþingi 2012.

Tölur framkvæmdastjórnar ESB sýna fjárveitingar upp á 12 milljónir evra árið 2011, 12 milljónir árið 2012 og 5,81 milljón árið 2013, eða samtals tæpar 30 milljónir evra. Þegar Ísland setti viðræðurnar í bið árið 2013 var IPA-aðstoðin síðan látin fjara út. Heimild: European Commission – Iceland: Financial Assistance under IPA.

Og þetta fé fór ekki einfaldlega í eitthvert óljóst „ESB-aðlögunarverkefni“. Meðal verkefna voru bætt þjóðhagsreikningagerð Hagstofunnar, matvælaöryggi, náttúrurannsóknir, starfsmenntun, atvinnu- og byggðaþróun og þýðingar. Auk þess fékk Hagstofan eina milljón evra til verkefna vegna manntals, landbúnaðartölfræði og framleiðslureikninga og Þýðingamiðstöðin aðra milljón evra vegna þýðinga á regluverki ESB. Heimild: Skýrsla utanríkisráðherra, Alþingi 2012.

Stundum eru þessir styrkir kallaðir „aðlögunarstyrkir“. Það er ekki beinlínis rangt orð, en það getur gefið villandi mynd af því hvað felst í þeim.

Orðið er stundum notað eins og umsóknarríki þurfi meðan á viðræðum stendur að taka upp lög og reglur ESB, þannig að þegar kemur að þjóðaratkvæðagreiðslu sé landið í raun þegar orðið aðlagað að sambandinu. Það er ekki það sem þessi gögn sýna.

Hluti verkefnanna laut vissulega að undirbúningi mögulegrar aðildar, til dæmis að byggja upp stjórnsýslugetu til að nýta sjóði ESB ef af aðild yrði. En önnur verkefni voru einfaldlega uppbygging stjórnsýslu, tölfræði, þýðingar, menntun og rannsóknir. Sum verkefnanna tengdust meira að segja reglum sem Ísland hafði þegar innleitt vegna EES-samningsins. Heimild: Skýrsla utanríkisráðherra, Alþingi 2012.

Þetta skiptir máli þegar fullyrt er að „við verðum búin að innleiða ESB áður en við fáum að kjósa“. Aðildarviðræður snúast um að finna út hvaða aðildarsamningur stendur Íslandi til boða. Aðildin sjálf verður ekki að veruleika fyrr en samningurinn hefur verið samþykktur samkvæmt íslenskum stjórnskipunarreglum.

Og reynslan frá síðustu umsókn sýnir líka annað sem skiptir máli í umræðunni núna: það var hægt að hætta.

Ísland setti aðildarviðræðurnar í bið árið 2013. Fjárhagsaðstoðin var síðan stöðvuð í kjölfarið. Það reyndist því enginn sérstakur „point of no return“ í umsóknarferlinu eins og Carl Baudenbacher heldur fram í grein sinni á Vísi.

Þess vegna standa rökin um að segja eigi nei við aðildarviðræðum vegna þess að þær séu svo dýrar frekar illa þegar þau eru borin saman við það sem gerðist síðast.

Við vitum nokkurn veginn hvað ferlið kostaði. Við vitum líka hvað kom á móti.

Og miðað við þá reynslu virðist kostnaður umsóknarinnar frekar vera rök með því að láta reyna á viðræðurnar en gegn því.

Höfundur er fyrrverandi þingmaður og núverandi nörd.