Ein­stak­lingurinn og full­veldið

Ég bý í samfélagi sem þótti ekki tiltökumál að keyra fram af brúninni í upphafi þessarar aldar. Samfélagi þar sem þjóðin öll fór á fyllirí í eltingaleik í kringum gullkálfinn og ekki var um annað talað í fermingarveislum en hvort þú hefðir keypt hlutabréf í þessu eða hinu fyrirtækinu. Allur almenningur var með dollaramerki í augum. Fyrirtækin í Kauphöll hækkuðu öll í verði um tugi prósenta á ári. Rekstur þeirra skipti engu máli – þau hækkuðu bara í verði sjálfvirkt. Og karlarnir voru í því að taka út auðinn sem þannig skapaðist – af því að fyrirtækin hækkuðu svo mikið í verði án þess að nokkur raunveruleg verðmætasköpun hefði átt sér stað.

Margir gjaldmiðlar voru í notkun í samfélaginu á þessum tíma – íslenska krónan, íslenska verðtryggða krónan og svo var leyft að nota hina ýmsu erlenda gjaldmiðla líka. Þó að Alþingi hefði sett lög sem bönnuðu húsnæðiskaup einstaklinga í erlendum gjaldmiðli, var horft framhjá því og það leyft. „Fullveldið“ hafði ekki af því miklar áhyggjur frekar en síðar, þegar einstaklingarnir voru komnir í mikinn vanda.

Þetta brjálæði náði hámarki árið 2007. Þá var rosalega gaman hjá öllum. Allt vaðandi í peningum og „frægt fólk á Íslandi“ vílaði ekki fyrir sér að panta þyrlur með erlendum skemmtikröftum í afmælisveislur, borða gull í veislum eða hvað það nú var annað sem fólki datt í hug á þessum tíma.

Vorið 2008 kárnaði gamanið. Gjaldmiðillinn tók dýfu. Í einni svipan var allt breytt. Húsnæðislán sem hafði staðið í 9 milljónum hjá þeirri sem hér ritar tvöfaldaðist og breyttist í meira en 18 milljónir á einni nóttu. Þetta sama lán átti svo eftir að breytast í yfir 24 milljónir á haustmánuðum sama ár og þegar yfir lauk stóð það í 34.017.378 krónum árið 2013, þegar það var að lokum dæmt ólöglegt vegna forystu annarra um að fara í mál. Þá breyttist húsnæðislánið í 13 milljónir íslenskra króna og sú er þetta ritar fékk lífið aftur eftir 3ja ára baráttu við kerfi sem lét eins og allt sem gerðist hefði verið henni einni að kenna.

„Fullveldið“ skipti sér ekki af þessu. Var skítsama um einstaklingana sem lentu í hamförunum og að 10.000 fjölskyldur misstu heimili sín. Eignarhaldsfélög hirtu heimilin og nú eru í þessu samfélagi fjöldi húsnæðisfélaga undir forystu manna sem tilheyrðu elítunni um árabil og eru komnir í harða baráttu gegn því að einstaklingarnir í þessu samfélagi fái að kynnast öðruvísi efnahagslífi en hér hefur tíðkast í meira en mannsaldur.

Forsetinn var í forystu klappliðsins um árabil. Sá sem taldi Íslendinga (karla NB) mun hæfari en aðra menn, lét lítið fyrir sér fara meðan ósköpin dundu yfir. Þaðan var enga huggun að fá eða strokur fyrir „aumingjann“ – einstaklinginn eins og mig – sem aldrei hafði sýnt nokkurn einasta áhuga á að eignast peninga. Einstaklinginn sem var að reyna að finna út úr sínu lífi og sinna sinni vinnu af heilindum, í þágu þeirra sem voru á kafi í gullæðinu allan tímann.

Þessi forseti lét ekki til sín taka aftur fyrr en að því kom að Íslendingar þyrftu að standa við skuldbindingar sínar. Íslendingar stóðu frammi fyrir því að þurfa að standa fyrir ábyrgð sinni á því hvað þeir voru að gera á þessum árum gullæðisins. Þá reyndist hann besti forystumaðurinn í ábyrgðarleysinu. Gegn þeim sem áttu sína lífeyrissjóði í Icesave. Þá stóð hann keikur og enn þann dag í dag ber hann sér á brjóst fyrir að eiga heiðurinn af því að hafa tryggt ábyrgðarleysi Íslendinga á því að mega fara illa með aðra án þess að bera á því nokkra ábyrgð.

Ætli standi ekki til á morgun að halda ræðu um að hann hafi bjargað Íslendingum frá „vondum útlendingum“ í Evrópusambandinu. Gömlu fólki, öryrkjum og öðru „venjulegu fólki“ sem átti allt sitt í „Icesave“ – hafði treyst Íslendingum fyrir öllu sínu. Íslendingum sem var skítsama um þeirra hag og hugsaði ekki um aðra en sjálfa sig.

Það megið þið vita, nei-sinnar, að þið hefðuð ekki getað valið ykkur verri forystumenn. Elíta hefur enga reynslu af því hvernig það er að berjast við að lifa í þessu samfélagi. „Fullveldi“ hefur í mínum eyrum nákvæmlega ekkert gildi. „Fullveldi“ sem fer með fólk eins og farið var með fólk á fyrsta og öðrum áratug þessarar aldar á ekki skilið að vera við haldið – ekki að óbreyttu.

Það fer beinlínis um mig kjánahrollur að menn leyfi sér að láta eins og Danmörk, Þýskaland, Frakkland, Svíþjóð, Holland, Finnland, Austurríki, Írland, Malta, Luxemburg, og öll þessu lönd séu ekki „fullvalda“! Hversu langt getur íslenskur hroki eiginlega gengið?

Það hefur aldrei nokkurn tíma hvarflað að mér að möguleg aðild að Evrópusambandinu sé töfralausn. Ég trúi ekki á töfralausnir í samfélagi þjóða. Ég trúi ekki á „eitt rétt svar“ við því hvort að við eigum að skipta um gjaldmiðil eða ekki. Ég trúi ekki á „eitt rétt svar“ við nokkurri þeirra spurninga sem við stöndum frammi fyrir yfirleitt. Ég held að samfélög og umræða um samfélög sé heimspekilegt viðfangsefni. Allt er í heiminum hverfult.

Ég er með skilaboð til þeirra sem halda fundinn á morgun: Ég krefst þess að fá að klára aðildarviðræður við Evrópusambandið! Ég, sem íslenskur borgari, krefst þess að fá að vita hvaða möguleika við eigum innan þessa samstarfs. Það er hófsöm krafa og þið sem eigið peningana á Íslandi skuldið mér að verða við þeirri kröfu.

Höfundur starfaði í milliríkjaviðskiptum í 30 ár.