Hval­veiðar – þjóðarskömm sem verður að heyra sögunni til

Það eru fá mál þar sem Ísland stendur jafn augljóslega röngum megin við söguna og þegar kemur að hvalveiðum.

Á meðan stærstur hluti heimsins hefur fyrir löngu yfirgefið þessa úreltu og grimmu starfsemi heldur Ísland áfram að veiða hvali ásamt örfáum öðrum ríkjum. Þetta er iðnaður sem hefur misst bæði siðferðislegan og efnahagslegan rétt til tilveru sinnar, en lifir enn í skjóli stjórnmálamanna sem virðast ófúsir að axla ábyrgð.

Hvalir eru ekki einfaldlega stór dýr í hafinu. Þeir eru meðal greindustu lífvera jarðar, með flókin félagsleg tengsl, samskipti og hegðun sem vísindamenn eru enn að reyna að skilja til fulls. Við vitum í dag meira en nokkru sinni fyrr um tilfinningalíf þeirra, fjölskyldubönd og mikilvægi þeirra fyrir vistkerfi hafsins. Samt halda skutlarnir áfram að fljúga.

Talsmenn hvalveiða vísa gjarnan til hefðar. En hefð ein og sér getur aldrei réttlætt gjörðir okkar. Sagan er full af hefðum sem samfélög hafa yfirgefið þegar þekking, siðferði og framþróun sýndu fram á að þær ættu ekki lengur heima í nútímanum. Það að eitthvað hafi verið gert í áratugi gerir það ekki sjálfkrafa rétt.

Það sem vekur þó mesta furðu er afstaða stjórnvalda. Í stað þess að taka skýra pólitíska ábyrgð fela þau sig á bak við leyfisveitingar, reglugerðir og stjórnsýslu. Eins og hér sé aðeins um tæknilegt eða lagalegt mál að ræða. En í raun snýst þetta um siðferðislegt val og þá spurningu hvers konar þjóð við viljum vera.

Á sama tíma vex alþjóðleg gagnrýni. Fyrir milljónir manna um allan heim stendur Ísland fyrir stórbrotna náttúru, sjálfbærni og virðingu fyrir hafinu. Hvalveiðar stangast harkalega á við þá ímynd. Þær skaða orðspor landsins og draga úr trúverðugleika okkar þegar við tölum um náttúruvernd og sjálfbærni.

En jafnvel ef litið er fram hjá siðferðinu stenst atvinnugreinin ekki samanburð. Lifandi hvalir skapa margfalt meiri verðmæti en dauðir. Hvalaskoðun hefur um árabil verið ein af mikilvægustu ferðamannagreinum landsins og laðar hingað hundruð þúsunda gesta sem vilja upplifa þessi stórfenglegu dýr í sínu náttúrulega umhverfi. Fólk kemur til Íslands til að sjá hvali lifa, ekki til að sjá þá dregna blóðuga að landi.

Þetta er því ekki lengur efnahagslegt mál. Þetta er spurning um gildi.

Hversu lengi ætlar Ísland að verja starfsemi sem sífellt fleiri landsmenn hafna? Hversu lengi ætla stjórnvöld að láta eins og ábyrgðin sé einhvers annars? Og hversu lengi eiga örfáir sérhagsmunir að vega þyngra en vísindi, siðferði og orðspor þjóðarinnar?

Hvalveiðar eru ekki tákn um sjálfstæði eða þjóðarstolt. Þær eru leifar úr öðrum tíma.

Það er kominn tími til að segja hlutina eins og þeir eru: Hvalveiðar eiga ekki heima á 21. öldinni. Þær eru óþarfar, grimmar og ósamrýmanlegar þeirri mynd sem Ísland vill draga upp af sér sem framsýnu og ábyrgu samfélagi.

Við eigum að skammast okkar.

Og við eigum að hætta þessu – NÚNA.

Höfundur er kvikmyndagerðarmaður og hvalavinur