Kerfisgreining á ís­lensku fullveldi: Hvar liggja hags­munir al­mennings í skugga ís­lenska nýlénsskipulagsins?

Framundan er ein örlagaríkasta ákvörðun í nútímasögu íslensku þjóðarinnar, þegar gengið verður til þjóðaratkvæðagreiðslu þann 29. ágúst 2026 um hvort hefja eigi aftur formlegar aðildarviðræður við Evrópusambandið. Snýst málið um margt meira en tæknilega sáttmála eða skrifræði í Brussel. Atkvæðagreiðslan er í grunninn “kerfisbundið mat” á því hvernig íslenska fullveldinu hefur verið ráðstafað á undanförnum áratugum. Hún knýr okkur til að svara því hvort núverandi skipulag þjóni heildinni, eða hvort það sé farið að virka sem lokað forréttindakerfi þar sem hagsmunum almennings er fórnað fyrir fámenna elítu.

Ef samfélagið er greint eins og flókið verkfræðilegt kerfi, sést fljótt að helstu stoðir þess — auðlindastýring, húsnæðismarkaður og heilbrigðisþjónusta — eru komnar í alvarlegt ójafnvægi. Spurningin um ESB-aðild er því ekki spurning sem á að ræða í akademísku lofttæmi, heldur tæki til að bregðast við raunverulegri bilun í innviðum samfélagsins:

1. Kerfisbundin þétting auðs

Auðlindin sem fjármagnar elítuna, Sjávarútvegurinn, hefur ávallt verið bakhjarl íslensks efnahagslífs. Kvótakerfið náði tvímælalaust þeim markmiðum sínum að tryggja líffræðilega sjálfbærni fiskistofna og rekstrarlega skilvirkni. En hönnunarkerfi kvótakerfisins gleymdi að koma á félagslegu jafnræði. Með því að leyfa óhefta samþjöppun veiðiheimilda á fárra hendur, án þess að taka eðlilega leigu (veiðigjöld) fyrir afnot af sameign þjóðarinnar, bjó ríkið til gríðarlegan fjármagnsauð hjá afmörkuðum hópi: útgerðaraðlinum - auðstéttinni.

Í litlu hagkerfi eins og hinu íslenska stoppar þessi auður ekki inni í sjávarútveginum. Hann flæðir eins og þrýstivökvi inn í aðra geira:

● Fasteignamarkaðinn: Þar sem stórfjármagn kaupir upp húsnæði og jarðir sem fjárfestingatækifæri.

● Atvinnulífið og fjármálakerfið: Þar sem ítök í bönkum og stórfyrirtækjum tryggja afkomendum elítunnar hálaunastörf og forgang, á meðan jafnhæfir afkomendur almennings mæta lokuðum dyrum.

● Stjórnmálin: Þar sem persónuleg tengsl og fjárhagsleg áhrif rjúfa lýðræðislegt jafnvægi og koma í veg fyrir innlendar umbætur.

●Erfingjar kvótaeigenda erfa kvótann og veiðiheimildirnar meðan önnur ungmenni á Íslandi eru dæmd frá því til frambúðar að fá slik tækifæri.

Fullveldið, sem á tyllidögum er sagt tilheyra þjóðinni, er á pappírnum sjálfstætt, en í raun hefur því verið rænt innanfrá til að verja þessi lokuðu forréttindi.

2. Innviðahrunið - Húsnæðisgildran og tvískipt heilbrigðiskerfi

Afleiðingar þessarar auðsþjöppunar bitna harðast á tveimur mikilvægustu frumþörfum mannsins: skjóli og heilsu.

●Húsnæðismarkaðurinn sem nýlénsskipulag

Það er ekki lengur hætta framundan, heldur áþreifanleg staðreynd, að ungt fólk og millistéttin hefur verið lokuð úti frá húsnæðisöryggi. Okurvextir, verðbólga og ströng greiðslumöt bankanna gera það að verkum að íbúðakaup eru ómöguleg fyrir venjulegt launafólk. Húsaleiga gleypir nú þegar um eða yfir helming ráðstöfunartekna margra fjölskyldna. Fjármagnseigendurnir hafa lagt undir sig húsnæðisinnviðina og breytt íslensku samfélagi í lénsskipulag - stétt leiguliða sem vinnur myrkranna á milli til að greiða fámennri auð- og yfirstétt skatt af vinnu sinni.

●Tvískipta heilbrigðiskerfið

Heilbrigðisþjónustan átti að vera mesti jafnréttishornsteinn hins íslenska velferðarríkis. Í dag er yfirtaka og forgangsaðgangur elítunnar að heilbrigðisþjónustu orðin staðreynd. Á meðan almenningur og aldraðir þurfa að bíða örvæntingarfullir sólarhringum saman á yfirfullum göngum bráðamóttöku Landspítalans, gengur elítan inn um bakdyrnar. Hún notar fjármagn sitt til að kaupa sig fram úr röðum í gegnum vaxandi einkarekinn geira eða sækir lúxusþjónustu erlendis. Jafnvel á risaverkefnum ríkisins, eins og Nýja Landspítalanum, sjást þess merki að hönnunin sé miðuð við hagsmuni einkareksturs og sérþarfa forréttindahópa frekar en almenna sjúklinga. Þetta er algjört kerfishrun og trúnaðarbrestur á grundvallarinnviðum samfélagsins.

3. Þjóðaratkvæðagreiðslan - Verkfæri til að rjúfa valdið

Hvar liggja þá raunverulegir hagsmunir íslensku þjóðarinnar í þessari stöðu, og hvernig á að nálgast þá í gegnum boðaðar þjóðaratkvæðagreiðslur?

Hagsmunir almennings liggja í því að “rjúfa þetta innvafna forréttindakerfi” sem eru nánast eins og svik stjórnvalda gagnvart þjóðinni og endurheimta stöðugleika, jafnræði og lífskjör á borð við það sem gerist á hinum Norðurlöndunum.

Atkvæðagreiðslan þann 29. ágúst breytir leiknum vegna þess að hún virkar sem lýðræðislegt og upplýst mat á valkostum okkar.

Kerfisbreyting og kostir - Áhætta og gallar - Líkleg örlög þjóðarinnar

Aðildarviðræður (JÁ):

●Upptaka evru afnemur verðbólgugildruna og lækkar húsnæðisvexti strax.

●Evrópskt regluverk (The European Pillar of Social Rights) og strangt gagnsæi rýfur einokun elítunnar á atvinnutækifærum og innviðum.

●Afkomendur almennings vs elítunnar fá jafnan rétt á stórum markaði þar sem hæfni ræður, ekki ættarnafn eða ríkidæmi.

●Afsal á hluta ákvörðunarvalds yfir sjávarútvegi færist til Brussel (CFP), þar sem vægi Íslands er lítið (0,08%).

●Erfið uppstokkun og aukin samkeppni í innlendum landbúnaði.

●Samþætting við evrópskt regluverk.

●Meiri efnahagslegur stöðugleiki og jafnræði, en fórn á pólitískri sérstöðu.

●Við verðum „lítill fiskur í stórri tjörn“.

Óbreytt ástand (NEI)

●Fullt sjálfstæði yfir landhelgi og landbúnaði á pappírnum.

●Sveigjanleiki krónunnar til að verja atvinnustig í stórum áföllum.

●Innlenda valdþéttingin heldur áfram án utanaðkomandi aðhalds.

●Gjáin á milli elítu og almennings verður endanlega óbrúanleg.

●Endanlegt nýlénsskipulag Íslands í reynd innan 5-10 ára.

●Unga, menntaða fólkið flýr land í leit að lífvænlegum kjörum í Evrópu. Eftir verða gamalmenni og fámennt lénsveldi sem keyra auðlindatæki sín á ódýru, innfluttu vinnuafli.

Niðurstaða - Skynsemisval fyrir framtíðina

Að greiða atkvæði með því að hefja aðildarviðræður þann 29. ágúst er ekki blind yfirlýsing um að ganga skilyrðislaust inn í ESB. Það er krafa almennings um að fá öll spilin á borðið. Það gefur þjóðinni rétt á að knýja fram samning, meta hann í kjölfarið í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu og bera hann saman við það ástand sem ríkir heima fyrir.

Innlendar umbætur — svo sem hærri veiðigjöld, uppstokkun á húsnæðismarkaði og fullfjármögnun opinbera heilbrigðiskerfisins — eru lífsnauðsynlegar, hvort sem við göngum inn eða ekki. En reynslan sýnir að innlendu hagsmunaöflin eru of sterk og stjórnmálakerfið of veikburða og lokað til að þess að framfarabreytingar verði knúðar fram innanfrá.

Utanaðkomandi regluverk, aukin samkeppni og upptaka stöðugs gjaldmiðils eins og evrunnar eru öflugustu verkfærin sem íslenskur almenningur hefur aðgang að til þess að rífa niður hið innlenda forréttindakerfi sem eru að lama þjóðina og hafa hirt auðlindirnar.

Fullveldi sem einungis þjónar ríkustu fjölskyldunum er nefnilega ekkert fullveldi - það er bara skrautskrift á lénsskipulagi. Íslendingar flúðu það skipulag frá Noregi á sínum tíma og settust að á Íslandi og enginn rekur þjóðina brott frá landinu í dag.

Raunverulegir hagsmunir þjóðarinnar liggja í því að velja gagnsæi, krefjast upplýsinga og nota þjóðaratkvæðagreiðsluna til að bjarga framtíð nýrra kynslóða frá samfélagslegu hruni sem elítan á Íslandi býður nú uppá - sitt einka Ísland.

Höfundur er byggingaverkfræðingur og áhugamaður um betra samfélag