Þegar fram­tíðin er seld á út­sölu

Það er auðvelt að lofa einföldum lausnum í kosningabaráttu. Fleiri akreinar. Fleiri bílastæði. Minni yfirbygging. Meiri „hagræðing“. Færri stjórnendur. Allt hljómar þetta vel í stuttum slagorðum, sérstaklega þegar flókin samfélagsmál eru sett fram eins og þau séu einfaldur rekstrarreikningur.

En borg er ekki bara rekstrarreikningur. Borg er heimili fólks.

Hún er heimili barna, eldri borgara, fólks með fötlun, fjölskyldna, námsmanna, launafólks, þeirra sem keyra, ganga, hjóla, taka strætó eða þurfa ferðaþjónustu til að komast um. Borg sem hugsar aðeins út frá einkabílnum er ekki borg fyrir alla. Hún er borg fyrir þau sem hafa heilsu, getu, fjármagn og aðstæður til að nýta sér hann.

Þess vegna skiptir máli hvaða sýn stjórnmálaflokkar hafa á Reykjavík.

Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt áherslu á að minnka yfirbyggingu, einfalda stjórnkerfi, selja eignir og hagræða í rekstri borgarinnar. Það má vel ræða hagræðingu. Enginn á að verja óskilvirkt kerfi. En þegar hagræðing verður að meginstefnu án þess að skýrt sé hvernig gæði þjónustunnar verði varin, þá er hætta á að fólk verði að afgangsstærð í eigin samfélagi.

Miðflokkurinn talar með svipuðum hætti um að „taka til“ í rekstri borgarinnar, leggja áherslu á bílastæði og berjast gegn Borgarlínu. Í stefnu flokksins er jafnframt talað sérstaklega um að berjast hart gegn Borgarlínu, þó að flokkurinn segist vilja öflugar almenningssamgöngur „byggðar á skynsemi“.

En hvað þýðir þessi pólitík í raun?

Hvað þýðir hún fyrir konu með fötlun sem bíður eftir þjónustu? Hvað þýðir hún fyrir fjölskyldu sem þarf samþætta aðstoð, faglegt teymi og skýra ábyrgð? Hvað þýðir hún fyrir barn sem þarf stuðning í skóla, frístund og daglegu lífi?

Hún getur þýtt lengri bið. Hún getur þýtt minni samfellu. Hún getur þýtt að færri fagmenn haldi utan um flókin mál. Hún getur þýtt að þjónustan verði brotakenndari, kaldari og ómannlegri, ekki endilega vegna þess að einhver vilji illa, heldur vegna þess að pólitísk forgangsröðun setur kerfið, malbikið og skammtímalausnirnar framar fólkinu.

Þjónusta við fatlað fólk er ekki gæluverkefni. Hún er lögbundin þjónusta. Lögin gera ráð fyrir því að opinberir aðilar tryggi samfellda og samþætta þjónustu í þágu notenda, og að sveitarfélög taki ákvarðanir um þjónustu við fatlað fólk á sínu lögheimili.

Þetta er því ekki spurning um hvort sveitarfélög „megi“ sinna velferð. Þetta er spurning um hvort þau hafi pólitískan vilja, faglega getu og mannlega sýn til að gera það vel.

Við sjáum þetta í raunveruleikanum. Í Mosfellsbæ var fyrsta skóflustungan tekin árið 2023 að nýjum sérhönnuðum búsetukjarna fyrir fimm fatlaða íbúa eftir 22 árs bið. Á bak við slíka framkvæmd eru ekki bara teikningar, fermetrar og fjárhagsáætlanir. Þar eru einstaklingar sem fá loksins tækifæri til að búa við meira öryggi, meira sjálfstæði og meiri reisn í stað þess að búa við ófyrirsjáanlega bið.

Í málefnasamningi meirihlutans í Mosfellsbæ 2022–2026, þar sem Viðreisn átti aðild, var sérstaklega kveðið á um að vinna að aðgerðaráætlun varðandi uppbyggingu sértækra búsetuúrræða fyrir fatlað fólk og tryggja fyrirsjáanleika í málaflokknum til framtíðar.

Þetta er munurinn á skammtímapólitík og ábyrgri framtíðarsýn.

Skammtímapólitík spyr: Hvernig vinnum við næstu fyrirsögn?

Ábyrg framtíðarsýn spyr: Hvernig byggjum við samfélag þar sem fólk getur lifað með reisn?

Viðreisn í Reykjavík talar um góða þjónustu sem aðalverkefni borgarinnar, um velferðarþjónustu, húsnæðisuppbyggingu, sterkar samgöngur og kortershverfi þar sem lykilþjónusta er í nálægð við íbúana.

Það er sú sýn sem borgin þarf.

Ekki borg sem er aðeins hönnuð fyrir hraðari umferð. Ekki borg þar sem bílastæði verða táknmynd frelsis, á meðan fólk sem þarf stuðning bíður eftir þjónustu. Ekki borg þar sem „hagræðing“ verður fínt orð yfir niðurskurð sem bitnar fyrst á þeim sem minnst mega sín.

Auðvitað þarf Reykjavík að virka. Auðvitað þarf að fara vel með fé. Auðvitað þarf að einfalda kerfi sem eru of þung og óskilvirk.

En borg sem virkar er ekki bara borg þar sem bílar komast hraðar á milli staða. Borg sem virkar er borg þar sem barn fær stuðning áður en vandinn verður óviðráðanlegur. Þar sem fatlað fólk fær þjónustu sem byggir á virðingu, fagmennsku og samfellu. Þar sem fjölskyldur þurfa ekki að berjast við kerfið til að fá það sem þær eiga rétt á. Þar sem skipulagið þjónar fólki, ekki öfugt.

Þegar stjórnmálaflokkar selja framtíðina ódýrt fyrir völd, þá birtist það ekki alltaf strax. Það birtist síðar í lengri biðlistum, verri þjónustu, verri aðgengi, verri samgöngum fyrir þau sem ekki geta eða vilja treysta á einkabílinn, og samfélagi sem verður þrengra fyrir alla.

Við eigum að gera meiri kröfur.

Reykjavík á ekki að vera borg skyndilausna. Hún á ekki að vera borg slagorða. Hún á að vera borg fyrir fólk.

Fyrir öll börn.

Fyrir fatlað fólk.

Fyrir eldri borgara.

Fyrir fjölskyldur.

Fyrir þau sem ganga, hjóla, keyra, taka strætó eða þurfa aðstoð til að komast á milli staða.

Það er alvöru samfélag.

Og það samfélag verður ekki byggt með því að selja framtíðina á útsölu.

Höfundur er fötluð kona og náms- og starfsráðgjafi.