Þau sem borga ekki

Það grasserar óréttlæti í íslenska skattkerfinu. Bilið milli hinna ríku og almennings breikkar ár eftir ár. Höfuðástæðan er sú að síðustu 30 ár hefur skattkerfið mótast af hagsmunum þeirra sem eiga mestu peningana í íslensku samfélagi. Þetta sést hvergi skýrar en í útsvari einstaklinga til sveitarfélaga sinna.

Almenningur borgar 15% af launum sínum í útsvar til að halda uppi þjónustu nærsamfélagsins. Útsvar er m.a. tekið af launatekjum, elli- og örorkulífeyri, fæðingarorlofsgreiðslum og atvinnuleysisbótum en ekkert útsvar er tekið af fjármagnstekjum - helstu tekjulind þeirra sem eiga mest hér á landi.

Lægsta skattbyrðin

Fjármagnstekjuskattur á Íslandi er aðeins 22%, sá lægsti á öllum Norðurlöndunum. Skattbyrðin er því lægst meðal þeirra ríkustu þar sem um 70% fjármagnstekna liggja hjá efstu tekjutíundinni. Ef útsvar væri lagt á fjármagnstekjur myndi skattbyrði aukast í 37% sem er sambærilegt við skattlagningu þorra almennings en þeir sem eru með mánaðarlaun á milli 498.000 - 1.398.000 kr borga 38% í tekjuskatt. Þetta er sjálfsagt sanngirnis- og réttlætismál.

Mikil umræða hefur átt sér stað um launahækkanir í tengslum við vaxandi verðbólgu en varla hefur verið minnst á hækkanir fjármagnstekna. Fjármagnstekjur hafa nefnilega aukist mun meira en launatekjur en frá 2020 til 2024 hækkuðu fjármagnstekjur um 172% á meðan launatekjur hækkuðu um 51%.

Tekjurnar sem sveitarfélögin tapa

Heimildin tók saman hátekjulista sem nær yfir tekjuhæsta 1% Íslendinga, eða samtals 3.542 einstaklinga. Ef við tökum aðeins þau tíu tekjuhæstu í Reykjavík árið 2024 voru þau samanlagt með 20,5 milljarða í tekjur en greiddu aðeins 68 milljónir í útsvar eða 0,003% af sínum heildartekjum. Þetta gífurlega lága hlutfall skýrist af því langstærsti hluti þeirra tekna eru fjármagnstekjur og ekkert útsvar er tekið af þeim. Ef þau tekjuhæstu hefðu borgað útsvar af sínum fjármagnstekjum hefðu 3 milljarðar til viðbótar runnið í sameiginlegan sjóð okkar allra og skattbyrði þessara einstaklinga hefði verið hlutfallslega jöfn við almennt launafólk. Til að setja þetta í samhengi þá höfðu þau tíu tekjuhæstu tekjur á við 2254 einstaklinga á meðallaunum, sem voru 758.000 kr á mánuði. Væri óeðlilegt að þessi hópur greiddi hlutfallslega jafn mikið og við hin?

Ef útsvar væri lagt á fjármagnstekjur til jafns við launatekjur hefðu 52 milljarðar runnið til sveitarfélaganna árið 2023. Af þessum tekjustofni hefðu um 18 milljarðar farið til Reykjavíkurborgar. Ýmislegt gagnlegt mætti gera við þá upphæð í þágu borgarbúa.

Hin raunverulegu breiðu bök

Þegar talað er um að hækka skattlagningu á þau allra ríkustu vilja sumir afvegaleiða umræðuna. Reynt er að mála upp þá skökku mynd að verið sé að beina spjótum fyrst og fremst að tekjuháu launafólki. Þegar kemur að launatekjum erum við með þrepaskipta skattlagningu á Íslandi þannig að tekjuhæsta launafólkið er nú þegar að borga sinn hluta til nærsamfélagsins. Hér er hins vegar verið að ræða um þann tiltölulega fámennan hóp einstaklinga sem hafa svimandi háar fjármagnstekjur og leggja, ólíkt tekjuháu launafólki, ekki sitt af mörkum til nærsamfélagsins. Þetta eru hin raunverulegu breiðu bök sem við ræðum um hér.

Reykjavíkurborg er stærsta og fjölmennasta sveitarfélag landsins.

Að mati Sósíalista ætti Reykjavík að fara fram með þá skýru kröfu til Alþingis um að útsvar sé tekið af fjármagnstekjum - það er sjálfsögð og réttlát krafa sem mun nýtast samfélaginu öllu svo um munar.

Höfundur er oddviti Sósíalistaflokksins í Reykjavík.