Sérlausnir á grund­velli 349. greinar Sátt­málans um starfs­hætti Evrópu­sam­bandsins? Spyrjið Möltu

Af og til skýtur þeirri hugmynd upp að Ísland geti sóst eftir ýmsum sérlausnum í „framhaldi viðræðna um aðild að Evrópusambandinu“. Þar hefur grein 349. í Sáttmálanum um starfshætti Evrópusambandsins (SSEB) verið nefnd meðal þess sem byggja mætti á.

Í 349. grein sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins er kveðið á um sérstakar undanþágur fyrir svokölluð ystu svæði sambandsins, svo sem Kanaríeyjar og Azoreyjar, vegna varanlegra og alvarlegra landfræðilegra og efnahagslegra annmarka. Um er að ræða afmarkaðar heimildir sem taka til tiltekinna svæða sem uppfylla þessi skilyrði, en fela ekki í sér almennt svigrúm fyrir aðildarríki til að semja um sambærilegar sérlausnir.

Nú vill svo til að a.m.k. eitt dæmi er til um að umsóknarríki hafi í aðildarviðræðum reynt að beita þessari grein til að ná fram sérmeðhöndlun. Í skýrslu utanríkisráðuneytisins Íslenskur landbúnaður í alþjóðlegu umhverfi frá 2003 er fjallað um beiðni Möltu í aðildarferlinu. Þar segir:

„Framkvæmdastjórnin hafnaði einnig beiðni Maltverja um að fá sérmeðhöndlun á sama hátt og sum fjarlæg svæði, t.d. Kanaríeyjar, Azoreyjar o.fl. Tvær ástæður voru aðallega fyrir þessu. Framkvæmdastjórnin vildi ekki útvíkka þessar undanþágur og einnig er Malta ekki fjarlægt svæði.“

Eflaust er hægt að rannsaka þetta tiltekna atriði nánar en það er skýrt að beiðni um sérlausn á þessum grundvelli var lögð fram — og henni var hafnað.

Ekki vegna þess að ekki hafi verið reynt að semja. Ekki vegna þess að ekki hafi verið leitað leiða. Heldur vegna þess að 349. grein SSEB átti ekki við.

Þegar haldið er fram að „samningaborðið“ skeri úr um hvaða sérlausnir séu mögulegar er horft fram hjá þeirri staðreynd að mörkin liggja í mörgum tilvikum fyrir áður en viðræður hefjast. Jafnvel hefur þegar verið reynt á þau. Mál Möltu er einfalt dæmi um það.

Höfundur er hagfræðingur og í stjórn Heimssýnar.