Þegar hljóð og mynd fara ekki saman

Þegar hljóð og mynd fer ekki saman er eðlilegt að spyrja sig spurninga. Núverandi ríkisstjórn hefur haft háleit markmið og ekki farið leynt með það að þau ætli sér að rjúfa kyrrstöðu í jarðgagnagerð og almennt í samgöngumálum. Innviðaráðherra Eyjólfur Ármannsson hefur látið hafa þetta eftir sér. En nú þarf að standa við stóru orðin sem hefur alls ekki verið raunin fram að þessu.

Jarðgöng í gegnum Reynisfjall bíða

Undanfarnar vikur og mánuði hefur mikið verið rætt um Fjarðarheiðagöng í þessu samhengi og að þau séu einu göngin sem tilbúin eru til útboðs. Það eru hins vegar önnur jarðgöng sem lítið fer fyrir í umræðunni en hafa nú þegar farið í gegnum langt undirbúningsferli, þar á meðal umhverfismat. Það eru jarðgöng í gegnum Reynisfjall og nýr láglendisvegur um Mýrdal.

Í ágúst árið 2024 skrifaði undirritaður grein í kjölfar þess að Vegagerðin hafði birt niðurstöður úr umhverfismati og Skipulagsstofnun gefið út sitt álit. Vegagerðin lagði til að færa veglínuna upp fyrir þéttbýlið í Vík og Skipulagsstofnun lagði til að áfram yrði notast við sömu veglínu. Allt þvert gegn Aðalskipulagi Mýrdalshrepps sem hefur frá árinu 2013 gert ráð fyrir nýjum láglendisvegi um Mýrdal og jarðgöngum í gegnum Reynisfjall.

Rifjum upp söguna

Áður en lengra er haldið er mikilvægt að rifja upp nokkur atriði úr greininni minni frá því í ágúst 2024:

„Fyrir liggur kjörin lýðræðislegur meirihluti í Mýrdalshreppi fyrir þeirri leið sem er á Aðalskipulagi. Einnig má benda á afgerandi umsagnir frá Skaftárhreppi og Sveitarfélaginu Hornafirði vegna umhverfismatsins þar sem talað er með jarðgöngum. Rökin á bakvið þær umsagnir eru greiðfærni og umferðaröryggissjónarmið. Enda er hér um að ræða mikið hagsmunamál ekki aðeins fyrir þá sem búa á svæðinu sem um ræðir, þessi framkvæmd mun hafa afar jákvæð áhrif allt austur á firði. Áður en lengra er haldið er vert að benda á að ekki er hægt að lesa annað út úr umhverfismatsskýrslu Vegagerðarinnar en að öruggasta og greiðfærasta leiðin er nýr láglendisvegur um Mýrdal með jarðgöngum í gegnum Reynisfjall.“

„Miðað við umferðartölur Vegagerðarinnar má ætla að Reynisfjallsgöng yrðu önnur umferðarmestu göng á landinu á eftir Hvalfjarðargöngum. Meðaltal dagsumferðar á veginum við Reynisfjall árið 2023 voru 2900 bílar. Ef við gefum okkur þessa tölu og miðum við að 1 ferð í gegnum göngin myndi kosta kr. 1000, þá myndi það skila á einu ári kr. 1.058.500.000. Auðvitað er ekki hægt að gefa sér það að allir nýti sér öruggustu og greiðfærustu leiðina og fari í gegnum göngin. En miðað við það að umferðin haldi áfram að vaxa, eins og kemur m.a. fram í umhverfismatsskýrslu Vegagerðarinnar, þá eru Reynisfjallsgöng framkvæmd sem mun borga sig upp á nokkrum árum. Lengd jarðgangnanna er áætluð 1500 metrar og til að setja það í samanburð eru Almannaskarðgöng 1300 metrar. Þau kostuðu eftir því sem undirritaður kemst næst 1,1 milljarð króna árið 2004 sem í dag myndi reiknast sem 3 milljarðar króna.“

„Kostnaður við jarðgagnagerð í gegnum Reynisfjall myndi kosta ein og sér 10,6 milljarða króna samkvæmt því sem fram kemur í umhverfismatsskýrslu Vegagerðarinnar. Það skal ítrekað að hér er aðeins átt við að gera jarðgöng í gegnum þessa 1500 metra, inni í þessari tölu er engin vegtenging.

Það verður að segjast alveg eins og er að þessi tala er grunsamlega há og afar erfitt að skilja hvernig þetta megi standast. Til að setja þetta í samhengi gerir áætlunin ráð fyrir að kostnaður á 1000 metra í Reynisfjallsgöngum sé u.þ.b. tvisvar sinnum hærri en áætlaður kostnaður á 1000 metra í Fjarðarheiðargöngum og framkvæmdakostnaður var á 1000 metra í Vaðlaheiðargöngum.“

Þess má geta að samkvæmt talningu Vegagerðarinnar var meðal umferð á dag á hringveginum við Reynisfjall um 3000 bílar árið 2025. Til að setja þessar umferðartölur í samhengi þá skulum við taka umferðartölur um Holtavörðuheiði og Öxnadalsheiði sem dæmi. Um Holtavörðuheiði fóru að meðaltali um 1800 bílar á dag en um Öxnadalsheiði um 1650. Þessar tölur ættu að setja það vel í samhengi fyrir þá sem ekki þekkja til hversu gríðarlega mikil umferðin er á þessu svæði.

Viljayfirlýsing undirrituð milli þriggja sveitarfélaga og Summu rekstrarfélags.

Í grein undirritaðs frá árinu 2024 var skorað á sveitarfélögin á svæðinu að taka höndum saman og hefja samtal um hvernig þau gætu staðið saman að því að koma þessu máli í góðan farveg. Boltinn fór fljótt að rúlla og eftir gott samtal milli sveitarfélaganna Mýrdalshrepps, Skaftárhrepps, Hornafjarðar og Summu rekstrarfélags var undirrituð viljayfirlýsing milli þessara aðila í maí árið 2025 „vegna fjármögnunar á göngum í gegnum Reynisfjall.“

Í viljayfirlýsingunni segir m.a.: „Markmið þessarar viljayfirlýsingar er að stuðla að framkvæmd ganga í gegnum Reynisfjall, sem munu bæta öryggi samgangna, stytta ferðatíma og stuðla að aukinni hagkvæmni í samgöngukerfi landsins. Þar kemur einnig fram að: „Aðilar eru sammála um að verkefnið muni bæta öryggi vegfarenda með því að útrýma hættulegum köflum á núverandi vegi og stytta ferðatíma milli svæða og bæta aðgengi að þjónustu. Auk þess mun verkefnið styðja við efnahagslega uppbyggingu svæðisins og efla ferðaþjónustu auk þess að draga úr umhverfisáhrifum með bættri vegtengingu og skilvirkari akstri.

Metnaðarfull og kraftmikil viljayfirlýsing og talsverð bjartsýni ríkti í kjölfar undirritunnar í ljósi þeirra stefnu sem að ríkisstjórnin boðaði að nú ætti að rjúfa kyrrstöðu í jarðgagnagerð og gera enn betur í samgöngumálum. Því var ekki annað hægt ætla en að auðvelt ætti að vera fá áheyrn frá Innviðaráðherra fyrir jafn metnaðarfullu verkefni og hér um ræðir. Þar sem þrjú sveitarfélög ásamt fjárfestingasjóði eru saman komin og vilja hrinda þessari brýnu framkvæmd af stað.

En hvað er að frétta? Viljayfirlýsingin gildir í eitt ár frá undirritun og rennur þar af leiðandi út 8. maí næstkomandi. Mánuðum saman hefur verið beðið eftir fundi með Innviðaráðherra, til að kynna verkefnið, sem hefur einhverra hluta vegna ekki orðið við fundarbeiðni. Í umsögn Skaftárhrepps um samgönguáætlun frá 8. febrúar 2026 segir um þetta verkefni: „Staða þessa máls í dag er sú að ekkert hefur gengið að fá áheyrn Innviðaráðherra vegna áframhaldandi kynningar og undirbúningsvinnu.“

Hljóð og mynd fara ekki saman – því má breyta!

„Við ætlum að rjúfa kyrrstöðu í jarðgagnagerð“, segir Innviðaráðherra. Reynisfjallsgöng bíða og vilji er til þess að fara í verkefnið í einkaframkvæmd. Ef Innviðaráðherra vill raunverulega standa við orð sín og ríkisstjórnarinnar um að gera enn betur í samgöngumálum. Þá skora ég hér með á

Innviðaráðherra að setjast niður með fulltrúum sveitarfélaganna þriggja og Summu rekstrarfélags. Gríðarlega mikil vinna liggur nú þegar að baki í undirbúningi nýs láglendisvegar um Mýrdal ásamt jarðgöngum í gegnum Reynisfjall, umhverfismat og þar af leiðandi fjöldi rannsókna. Látum þessa vinnu ekki verða að engu – ræsum vélarnar!

Höfundur er 26 ára Mýrdælingur og mikill áhugamaður um samgöngur.