Meðvirka fjöl­skyldan

Einfaldar myndlíkingar geta hjálpað okkur að sjá hluti á annan hátt.

Þær gera flókin mál oft skýrari.

Grein Jens Garðar Helgasonar, varaformanns Sjálfstæðisflokksins, um ESB sem húsfélag er gott dæmi. Þó ég sé ekki sammála niðurstöðunni fékk hún mig til að hugsa.

En góðar myndlíkingar gera meira en að útskýra.

Þær opna líka á nýjar sýnir.

Og þegar ég horfi á þetta þannig sé ég allt aðra mynd.

Fyrir mér er þetta frekar eins og við á Íslandi séum stundum í meðvirkri fjölskyldu.

Í meðvirkri fjölskyldu ráða ákveðin mynstur ríkjum án þess að það sé sagt upphátt.

Það er eitthvað sem má ekki tala um, og þögnin verður hluti af kerfinu.

Allir finna að eitthvað er ekki í lagi.

Samt heldur allt áfram eins og ekkert sé.

Fólk fer í hlutverk og smám saman verða allir leikarar í sama leikritinu.

Það sem heldur þessu mynstri gangandi er sjaldnast illska, heldur öllu frekar ótti við breytingar.

Þess vegna verða viðbrögðin oft sterk þegar einhver innan „fjölskyldunnar“ brýtur mynstrið og vogar sér að spyrja nýrra spurninga. Þá mætir það ekki bara andstöðu, heldur jafnvel reiði.

En ef við stöldrum aðeins við:

Hverjum gagnast þetta mynstur?

Hverjum gagnast það að hlutirnir haldist óbreyttir?

Og þegar við áttum okkur á því skiljum við kannski betur af hverju viðbrögðin verða svona sterk.

Þessi kraftur er ekki bara til staðar inni á heimilum.

Hann birtist líka í stærra samhengi.

Þannig upplifi ég umræðuna um ESB á Íslandi í dag.

Þegar fólk veltir því fyrir sér hvort lífskjör gætu batnað, hvort vextir gætu lækkað og hvort matvara gæti orðið ódýrari, mætir það oft tortryggni eða sterkum viðbrögðum, eins og það eitt að spyrja spurninga sé eitthvað sem má ekki gera.

Að vilja breytingar þýðir ekki að manni þyki ekki vænt um „fjölskylduna“ sína.

Þvert á móti.

Að vilja breytingar er einmitt merki um að manni þyki vænt um hana, að vilja að hún dafni, verði sterkari og að hlutirnir geti orðið betri.

Kyrrstaða tryggir ekki öryggi.

Hún tryggir heldur ekki að fjölskyldunni vegni vel.

Öll framþróun byrjar á því að við þorum að spyrja.

Aðildarviðræður snúast um það eitt:

að kanna möguleikana.

En fyrst þurfum við að þora að rjúfa mynstrið.

Höfundur er hjúkrunarfræðingur, í Viðreisn og telur mikilvægt að kanna nýja möguleika.