Sér­kenni­legur sam­hljómur

Þegar stýrivextir eru enn einu sinni hækkaðir og bankarnir undirbúa vaxtahækkanir á einstaklinga og fyrirtæki sem eru lokuð inn í íslenska krónuhagkerfinu minnir ástandið á að hér á landi lifa tvær þjóðir sem að þessu leyti búa við gjörólíkar aðstæður. Annars vegar eru það fjöldi fyrirtækja sem færa allt sitt í evrum eða dollurum og hafa því aðgang að mun hagstæðari lánum og lægri vöxtum, tryggingum hjá erlendum fyrirtækjum og ýmsu sem léttir reksturinn svo um munar. Hins vegar fyrirtækin sem eru lokuð inni í krónuhagkerfinu og nauðug, viljug verða t.a.m. að taka á sig allar vaxtahækkanir sem sú víðtæka einokun útheimtir. Við þann hóp bætast svo skuldugir einstaklingar, einkum ungt fólk sem er að koma sér þaki yfir höfuðið. Þannig hefur myndast mismunun í þjóðfélaginu sem á sér engan líka í víðri veröld og er okkur ekki bara til skammar heldur líka til víðtæks tjóns fyrir stóran hluta þjóðarinnar. Verst af öllu er þó að velmeinandi fólk leggur kollhúfur við þessu ástandi og lætur sér jafnvel sæma að mæla því bót, geldur jafnvel varhug við öllum breytingum til hagsbóta fyrir þá einstaklinga og fyrirtæki sem sitja í þeirri illþefjandi súpu sem íslenska krónuhagkerfið er.

Er þá stundum gripið til orðaleikja eins og fram kemur hjá mínum gömlu og góðu Samtökum iðnaðarins sem ég starfaði hjá í mörg ár. Nú er reynt að sannfæra þá félagsmenn sem sitja eftir í krónuhagkerfinu um að samhljómur innan samtakanna um grundvallaratriði í starfsumhverfinu sé eitthvað allt annað en að vera samstíga. Einu gildi um samhljóminn ef félagsmenn eru samstíga um að vinna ekki að breytingu á núverandi ástandi og þeim mikla mismun sem aðildarfyrirtækjunum er búinn hvað varðar starfsumhverfi. Hvernig fyrirtæki í svo gjörólíkri aðstöðu geta orðið samstíga í hagsmunabaráttunni er ofvaxið skilningi margra. Nema þau þeirra sem sitja í súpunni sætti sig við það og þyki bara gott að þau, ásamt unga fólkinu, eigi ein að taka á sig allar þjáningarnar sem fylgja krónunni og vaxtabyrgðinni hér innanlands! Auðvitað vita allir að fyrirtæki verða aldrei samstíga sem búa við svo gjörólíkar aðstæður; annar hópurinn með aðgang að mun lægri vöxtum og hagstæðara starfsumhverfi en hinn lokaður inni í krónuhagkerfinu. Slík afstaða er eins og að stinga höfðinu í sandinn og vona að einhver undur og stórmerki gerist til að bjarga okkur frá eigin krónuhagkerfi. Þessi þöggun hefur gengið svo langt að félagsmönnum í Samtökum atvinnulífsins hefur verið harðbannað að ræða á opinberum fundum um kosti og galla þess að ganga að fullu inn í ESB og taka upp evru sem gjaldmiðil. Slík umræða er sögð óviðeigandi og með öllu gagnslaus á meðan þeir félagsmenn sem geta nýtt sér kosti evrunnar eða dollarans brosa góðlátlega og hlæja inn í sig af ákafa.

Þessi staða er auðvitað bæði kjánaleg og skaðleg fyrir íslenska hagsmuni. Því er fullkomlega tímabært taka upp þráðinn um hugsanlega aðild að ESB og upptöku evru enda þótt talsmenn íslenskra fyrirtækja standi hjáróma hjá og flæki sig í vangaveltum á mismuninum á hugtökunum samhljómi og að vera samstíga. Á slíkri vegferð er ekki raunhæft að vænta nokkurs árangurs. Þjóðinni verður áfram skipt í tvo hópa sem búa við gjörólík kjör og allri þeirri ósanngirni sem slíkri aðskilnaðarstefnu fylgir. Og þá er spurt: Er þetta hin eftirsóknarverða framtíð?

Höfundur er eftirlaunaþegi og fyrrum forstöðumaður samtaka fyrirtækja í málm- og skipaiðnaði.