Undir­búa mögu­lega kjara­við­ræður: Stjórn­völd dragi lappirnar og Seðla­bankinn hóti að beita sér enn frekar

Vinnumarkaðurinn samdi um langtímakjarasamninga árið 2024 og var markmiðið með þeim að koma böndum á verðbólguna með því að semja um lægri launahækkanir en áður.

Samningarnir voru þó með forsenduákvæði sem inniheldur tvo endurskoðunarpunkta. Sá fyrri var í september í fyrra og mældist verðbólgan þá undir 4,95% viðmiðinu. Næsti endurskoðunarpunktur er í september á þessu ári. Ef verðbólgan mælist yfir 4,7% opnast heimild til að segja upp samningnum, að því gefnu að ekki náist að semja um viðbragð við forsendubresti.

Eins og sakir standa er verðbólgan í 5,2% og verðbólguhorfur eru ekki bjartar næstu mánuði. Greiningardeildir bankanna spá því að verðbólgan verði há að minnsta kosti fram á sumarið.

Stýrivexti verði hækkaðir ef laun hækka

Peningastefnunefnd hækkaði stýrivexti um 0,25% í morgun, en ákvörðunin var rakin til mikillar hækkunar olíuverðs. Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri og formaður peningastefnunefndar sagði að ef verkalýðsfélögin fari fram á launahækkanir næsta haust muni það leiða til hækkunar stýrivaxta.

Halla Gunnarsdóttir segir að óháð hækkunum á olíuverði muni forsendur kjarasamninga að öllum líkindum bresta. Hún kallar eftir samstilltu átaki.

„En bæði stjórnvöld og stór fyrirtæki hafa ekki staðið við sitt og þá er traustið lítið,“ segir Halla.

Vonirnar endanlega brostnar

Hún segir núgildandi kjarasamninga hafa verið gerða eftir forskrift Seðlabankans, innan þess svigrúms sem hann áætlaði, og launafólk hafi fallist á lágar launahækkanir á tímum hárrar verðbólgu í von um að verðbólga myndi lækka og stýrivextir líka. Þær vonir séu hins vegar endanlega brostnar.

„Fyrirtækin áttu að halda aftur af sér í verðhækkunum og hið opinbera átti að hemja gjaldskrárhækkanir og takast á við húsnæðismálin, sem eru stærsta viðfangsefnið. Hvorugt hefur gengið eftir, launafólk sat eitt eftir og hefur greitt þetta ástand dýru verði,“ segir Halla.

Hækkun stýrivaxta muni ekki stöðva verðbólgu

Skuldarar, leigjendur og barnafólk beri byrðarnar á meðan fjármagnseigendur séu varðir og hækkun stýrivaxta geri ekkert annað en að kreista viðkvæma hópa enn meira.

„Hækkun stýrivaxta mun ekki:

slá á einkaneyslu þeirra sem hagnast á háum vöxtum

þvinga fyrirtæki til að láta af verðhækkunum

stöðva gjaldskrárhækkanir hins opinbera

byggja hús svo koma megi á stöðugleika í húsnæðismálum

Lækka heimsmarkaðsverð á olíu.

Hækkun stýrivaxta mun því ekki stöðva þessa verðbólgu en það er hætta á að þeir geri illt verra. Þess vegna erum við í vítahring sem er erfitt að rjúfa,“ skrifar Halla.

Vandinn sem verkalýðshreyfingin standi frammi fyrir sé að hún hafi ekkert annað en kjarasamninga til að halda í við verðbólgu og óðastýrivexti. Stjórnvöld virðist ekki ætla að beita ríkisfjármálunum til að taka á stöðunni og Seðlabankinn hóti að beita stýrivöxtum af enn meiri þunga með tilheyrandi kostnaði fyrir launafólk.