Loft­leiðir voru við það að kaupa tvær júmbó-þotur

Í þættinum Flugþjóðin á Sýn+ er fjallað um júmbó-áform Loftleiða og leitað skýringa á því hversvegna þau fóru út um þúfur. Þar kemur meðal annars fram að Einar Olgeirsson, helsti leiðtogi íslenskra sósíalista, kom að málinu sem formaður bankaráðs Landsbankans.

Myndir af framkvæmdastjórn Flugleiða skömmu eftir sameiningu flugfélaganna sýna líkan af júmbóþotu í litum Loftleiða. Forsagan er sú að Loftleiðum hafði árið 1972 borist freistandi tilboð frá Boeing um kaup á tveimur slíkum þotum sem þá voru stærstu og dýrustu farþegaþotur heims.

Jóhannes Einarsson var þar í lykilhlutverki sem einn af framkvæmdastjórum Loftleiða og síðar Flugleiða. Jóhannes segir að árið 1972 hafi hann, ásamt þeim Kristni Olsen og Martin Petersen, farið fyrir hönd Loftleiða til viðræðna við Boeing-verksmiðjurnar. Boeing hafi síðan gert Loftleiðum tilboð um kaup á tveimur Boeing 747-200 þotum. Í framhaldinu hafi Alfreð Elíasson, forstjóri Loftleiða, ritað undir viljayfirlýsingu um kaup á þotunum.

Jóhannes segir að innan stjórnar Loftleiða hafi Sigurður Helgason algjörlega lagst gegn því að kaupa 747. Telur Jóhannes það hafa verið mistök að kaupa ekki risaþoturnar á þeim tíma.

Grétar Br. Kristjánsson lögfræðingur vann að júmbó-kaupunum sem staðgengill Alfreðs Elíassonar. Grétar greinir frá því að eitt sitt fyrsta verk hafi verið að fara niður í Landsbanka Íslands til fundar við formann bankaráðs, sem þá var Einar Olgeirsson.

„Ég hafði hlustað á hann halda þrumandi ræðu í útvarpinu kvöldinu áður um blóðugu öreigana og kúgun auðstéttarinnar,“ segir Grétar og bætir við að það hafi komið sér á óvart hve vel Einar hafi verið inni í flugvélamálinu.

„En við þurftum heimild ríkisstjórnarinnar til að kaupa vélina og við fengum hana ekki. Sem ég held að hafi verið eins gott á þeim tíma. Svo hún var aldrei keypt. En við keyptum DC-10,“ segir Grétar.

Alfreð Elíasson greinir frá því í ævisögu sinni að í júnímánuði 1973 hafi hann skrifað undir viljayfirlýsingu um kaup Loftleiða á Boeing 747. Um miðjan júlímánuð hafi stjórn Seðlabankans hins vegar tilkynnt að hún gæti ekki mælt með ríkisábyrgð vegna kaupanna. Fulltrúum Boeing, sem staddir voru á landinu, hafi þá verið tilkynnt að af kaupunum gæti ekki orðið „að svo komnu máli,“ eins og sagði í fundargerð stjórnar Loftleiða.

„Þetta voru mikil vonbrigði því kaupverðið var hagstætt,“ sagði Alfreð í æviminningum sínum.

Í þættinum Flugþjóðin á Sýn+ er fjallað um júmbóþotuna í höndum Íslendinga. Hér má sjá sjö mínútna kafla:

Júmbó-þotan birtist þó um síðir í litum Flugleiða, á bandarískri skráningu, en félagið leigði 747-vél frá Boeing til að nota í pílagrímaflugi árin 1982 og '83. Áhafnir, bæði flugmenn og flugfreyjur, voru þó fengnar frá SAS.

Jóhannes Einarsson átti eftir að verða stórtækur í júmbó-kaupum, sem stjórnarmaður Cargolux frá stofnun og síðar sem einn af framkvæmdastjórum Cargolux, en Loftleiðir og síðar Flugleiðir áttu framan af þriðjungshlut í félaginu.

Cargolux samdi um kaup á 747 í árslok 1977 og fékk þá fyrstu afhenta árið 1979. Einar Ólafsson, þáverandi forstjóri Cargolux, segir að félagið hafi upphaflega ætlað að fá tvær þotur með hreyflum frá General Electric. Samningur um fjármögnun við Pratt and Witney hreyflaframleiðandann hafi þó gert útslagið.

„Þeir gerðu okkur mögulegt að kaupa þessar tvær vélar. Annars hefðum við aldrei gert það og aldrei getað það. Og hefðum sennilega runnið okkar lífsskeið með áttunum,“ segir Einar en með júmbó-þotunum óx Cargolux upp í að verða stærsta fraktflugfélag Evrópu.

Þátturinn um júmbó-þotuna er sá sextándi í röðinni. Áskrifendur geta séð hann í heild sem og alla þætti Flugþjóðarinnar á streymisveitunni Sýn+.

Hér má sýnishorn úr nýjustu þáttaröðinni: