Nóg komið af lóðabraski og okri fjár­festa – Stofnum Bygginga­fé­lag Reykja­víkur

Gömul saga og ný, fjárfestar kaupa lóðir á uppsprengdu verði af Reykjavíkurborg, sitja á þeim og lyfta ekki fingri og selja þær til næsta fjárfestis og mokgræða. Ef íbúðir eru byggðar enda þær svo óheyrilega dýrar vegna lóðaverðanna og öfgakenndrar hagnaðarþarfar fjárfestanna að flestir geta aðeins látið sig dreyma um að kaupa sér heimili.

Smásíli eins og Pétur Marteinsson, nýr oddviti og borgarstjóraefni Samfylkingarinnar, græddi tugi milljóna á sínu lóðabraski. Stórlaxar eins og fjárfestafélagið Þorpið – þau titla sig víst sjálf sem “vistfélag”, hvað svo sem það þýðir – hækkuðu verðmiðann á lóðum á Ártúnshöfða um marga milljarða, högnuðust sjálf um tvo milljarða, en byggðu ekki einn fermetra. Nú hefur meirihlutinn í borginni heimilað Þorpinu enn annað lóðaframsal (fína orð pólitíkusanna yfir lóðabrask) á enn annarri lóð í Elliðavogi án þess að byggja nokkurn skapaðan hlut.

Þetta þarf ekki að vera svona

Lóðabrask og húsnæðisuppbygging til ofurhagnaðar örfárra á kostnað okkar allra hinna er ekki náttúrulögmál. Það er vel hægt að fara aðra leið. Það er þess vegna sem Sósíalistar leggja til að stofna Byggingafélag Reykjavíkur.

Byggingafélag Reykjavíkur getur ákveðið sjálft hvað skal byggja í stað þess að bíða í von og óvon eftir loforðum einkaaðila. Þannig er hægt að byggja raunverulega fjölbreyttar íbúðir sem henta raunþörfum fólks. Litlar og hagkvæmar fyrir ungt og eldra fólk, stærri og rýmri fyrir barnafjölskyldur.

Byggja má með raunveruleg gæði í forgrunni, öfugt við nýbyggðar íbúðir síðustu ára þar sem 40% af húsfélögum þeirra hafa þurft að bera allt að tugmilljóna kostnað vegna galla og lélegs frágangs eins og nýleg rannsókn við HÍ sýndi fram á.

Selja má hluta íbúða Byggingafélags Reykjavíkur á kostnaðarverði í stað froðuverðlagningar, þar sem forgangsréttur verður til fyrstu kaupenda og lágtekjufólks. Megnið af íbúðum færi beint í óhagnaðardrifna útleigu þar sem leigjendur fá kost á langþráðu húsnæðisöryggi, lægri leigukostnaði og geta þannig loksins náð endum saman og safnað sparifé.

Leigjendur Bjargs, óhagnaðardrifna leigufélagsins, borga að meðaltali 30-40% lægri leigu en á okurmarkaði leigusalanna og eru hæstánægðir með stöðu sína, eðlilega. Til að tryggja lágt leiguverð myndi Byggingafélag Reykjavíkur nota viðmiðunarverð Leigjendasamtakanna sem leiguþak, einfalt hlutfall sem byggir á brunabótamati (ekki fasteignaverði eins og gróðadrifnir leigusalar gera) sem skilar allt að 40% lægri leigu.

Byggingafélag Reykjavíkur getur svo afhent hluta íbúða að kostnaðarlausu beint til Félagsbústaða, aukið íbúðafjölda þar og tryggt fjárhagsstöðu félagsins. Félagsbústaðir gætu þannig loksins haft svigrúm til að verða að félagslegu úrræði þar sem leiguverð myndi miðast að greiðslugetu viðkvæmra hópa. Því er þveröfugt farið með stöðuna í dag þar sem fólkið sem þar býr – margir viðkvæmustu hópar samfélagsins – borgar hærri leigu en þau ráða við til að mæta rekstrarkostnaði félagsins. Galið fyrirkomulag.

Þetta er auðvelt að framkvæma – Reykjavík hefur val

Við getum haldið áfram á núverandi vegferð þar sem við seljum lóðir til hæstbjóðenda, aðila sem ýmist byggja ekki neitt og græða á lóðabraski þess í stað eða aðila sem byggja en vilja hámarka gróða sinn með lúxusíbúðum eða verja sem minnstu í gæði og að mæta raunþörfum íbúa. Við getum treyst á markaðinn sem hefur aldrei tekist að byggja nægilegt magn þeirra íbúða sem þörf er á og okrar á okkur við hvert tækifæri.

Þetta er stefna sem meirihlutinn í Reykjavík hefur keyrt á í áratugi til að hámarka tekjur borgarinnar svo bókhaldið líti nú vel út ár frá ári, alveg sama þótt að sá kostnaður endi að lokum á Reykvíkingum sjálfum. Það er stefna ábyrgðarleysis og fjárfestadekurs.

Eða við veljum þann kost að byggja beint og án hagnaðardrifinna milliliða með Byggingafélagi Reykjavíkur á risastórum skala sem mætir uppsafnaðri þörf. Við getum valið að úthluta öllum lóðum algerlega frítt í slík verkefni (einnig til Bjargs og annarra óhagnaðardrifinna og félagslegra verkefna), stórlækkað þannig kostnaðinn við uppbyggingu, skapað stöðugt framboð óháð dyntóttum hvötum markaðarins, veitt sanngjarnari leiguverð og raunverulegt langtímahúsnæðisöryggi.

Slík stefna er framsýn, hún er skynsamleg og hún tekur á margþættum vandamálum samfélagsins á sama tíma. Leysir húsnæðisskortinn, býr til örugg, ódýr, góð og fjölbreytt heimili fyrir lágtekjufólk og börn og tekur með beinum hætti á verðbólgunni og þar með lífskjarakrísu okkar allra, enda er húsnæðisliðurinn þar þrálátur skaðvaldur.

Þetta er pólitískt val og Sósíalistar eru tilbúnir í þetta verkefni. Hvað með þig?

Höfundur er í 5. sæti á framboðslista Sósíalistaflokksins í Reykjavík og formaður Sósíalistafélags Reykjavíkur.