Hvað segir ESB um um­sóknar­ferlið?

„Viðfangsefni samningaviðræðna um inngöngu [í Evrópusambandið] er geta umsóknarríkis til þess að standa undir þeim skuldbindingum sem fylgja veru í sambandinu. Hugtakið „samningaviðræður“ getur verið villandi. Viðræðurnar snúast um skilyrði og tímasetningar upptöku, innleiðingar og framkvæmdar umsóknarríkis á reglum Evrópusambandsins – um 100.000 blaðsíður af þeim. Og þessar reglur (einnig þekktar undir heitinu acquis, franska fyrir „það sem hefur verið samþykkt“) eru ekki umsemjanlegar,“ segir í upplýsingabæklingnum Understanding Enlargement. sem Evrópusambandið hefur gefið út og ætlað er að útskýra umsóknarferli ríkja að sambandinu Ekki sé þannig um eiginlegar samningaviðræður að ræða.

„Fyrir umsóknarríki snýst þetta í raun um að komast að samkomulagi um það hvernig og hvenær eigi að samþykkja og innleiða reglur og verklagsreglur Evrópusambandsins. Fyrir sambandið er mikilvægt að fá tryggingar fyrir dagsetningu og skilvirkni innleiðingar reglnanna af hálfu hvers umsóknarríkis. Samningaviðræður fara fram milli aðildarríkja Evrópusambandsins og hvers umsóknarríkis og hraði þeirra fer eftir framvindu hvers lands við að uppfylla kröfurnar. Umsóknarríki hafa því hvata til að innleiða nauðsynlegar umbætur hratt og á skilvirkan hátt. Sumar þessara umbóta krefjast mikilla og stundum erfiðra umbreytinga á stjórnmála- og efnahagsskipulagi landsins,“ segir áfram í bæklingi Evrópusambandsins.

Með hliðstæðum hætti er algengum spurningum um umsóknarferlið svarað á vef stækkunarráðuneytis Evrópusambandsins þar sem meðal annars kemur fram að umsóknarríki verði að taka upp allt regluverk sambandsins. „Umsóknarríki verða að samþykkja regluverkið áður en þau geta gengið í Evrópusambandið og gera það að hluta af landslögum sínum. Upptaka og innleiðing regluverksins er grundvöllur viðræðnanna. […] Hversu hratt viðræðurnar ganga fyrir sig fer eftir því hversu fljótt hvert ríki kemur á umbótum og aðlagast regluverki sambandsins. […] Markmið viðræðnanna er að umsóknarríkið taki upp regluverkið í heild og sjái til þess að það verði að fullu innleitt og komið til framkvæmda við inngönguna.“

Hliðstætt kemur fram í öðrum bæklingi Evrópusambandsins sem nefnist Enlargement of the European Union. „Til þess að undirbúa sig fyrir inngöngu í Evrópusambandið verður umsóknarríkið að taka upp og innleiða regluverk sambandsins. Viðræðurnar snúast um það hvernig og hvenær reglurnar eru teknar upp og innleiddar. Sömu skilyrði gilda um alla, það er að segja, ríki getur ekki valið hvaða hluta regluverks Evrópusambandsins það tekur upp. Í undantekningum geta aðlögunartímabil verið í boði.“ Tekið er fram að slík aðlögunartímabil séu aðeins í boði í undantekningartilfellum, þau þurfi að rökstyðja vel og verði að vera stutt. Að þeim loknum fari rík alfarið undir regluverk sambandsins í viðkomandi málaflokki.

Fram kemur að einnig kunni að vera í boði sérstakar aðlaganir fyrir umsóknarríki að Evrópusambandinu, einnig nefndar sérlausnir, en að sama skapi aðeins í undantekningartilfellum. Slíkar aðlaganir fela aðeins í sér breytt fyrirkomulag stjórnsýslu á afmörkuðu sviði en ekki varanlegar undanþágur frá yfirstjórn og regluverki sambandsins. Forystumenn Evrópusambandsins hafa enda ítrekað sagt að slíkar varanlegar undanþágur séu ekki boði. Með öðrum orðum snýst ferlið einkum um aðlögun að sambandinu og í undantekningartilfellum hvernig og hvenær farið sé undir regluverk þess en ekki hvort.

Höfundur er sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur (MA í alþjóðasamskiptum með áherzlu á Evrópufræði og öryggis- og varnarmál).